Кіріспе

The Crystal Prison - британдық жазушы Робин Джарвис жазған балаларға арналған қараңғы фантастикалық роман. Бұл "Дептфорд тышқандары" трилогиясының екінші кітабы, алғаш рет 1989 жылы Ұлыбританияда Macdonald & Company, Лондон баспасында жарық көрді. 2001 жылы оны Америка Құрама Штаттарында SeaStar Books баспасы шығарды. Кітапта жас үй тышқаны Одри және оның достары зұлым мысық Юпитерді, канализация тышқандарының билеушісін жеңгеннен кейін оқиғасы жалғасады.

Сюжет

Өлеңнің тарихы соңғы кітап біткеннен кейін басталады. Альбинолық тышқан Освальд Читтер өлімге барады, ол өзінің достарымен Дептфорд канализациясында зұлым мысық Юпитермен күрескен кезінде инфекция жұқтырды. Осуалдтың ата-анасы да оны күтіп-бағу барысында ауырып қалды. Қазір оларды достары Браундар, қала тышқаны Пикадилли және Освальдтың дала тышқаны Твит күтіп отыр. Кемедегі мысық Томас Тритон ақылды жұлдыз әйелінің, ежелгі бөрікшелердің патшайымы Одриді өзінің бөлмесіне шақырып, Юпитер құлдырауы туралы оқиғаны өз көзімен тыңдайтынын айтады. Сол жерде Жұлдыз әйел Одриді шақырудың басты себебін ашады: мысық мадам Аккикуюны күзетшілері Гринвич паркіне барып, мақсатсыз жүріп тапқан. Бір кезде Юпитерге қызмет еткен жалған төлше, Акикую оның мысық екенін білгенде, ақыл-ойынан адасып кетті. Енді ол зиянсыз, ал Акикуй өзінің жақын досы деп санайтын Одри, тышқанды Феннивольдтың ауылдық алаңындағы Твиттің үйіне ертіп барса, ең жақсы деп санайды. Сол жерде ол өмірінің соңына дейін тыныштық пен бақытпен өмір сүре алады. Ол өмірінің соңына дейін Ақкикуйумен бірге болатынын білгенде, Одри қорқады. Ол Осуалдты емдейтін дәрі жасау үшін Жұлдыз әйелінің сиқырын қолданғанда, ол басқаша шешім қабылдамайды. Ол тек Одри келісімге келсе ғана жұмыс істейді. Освальд пен оның ата-анасы сауығып, тойланады, бірақ Одри оған қосылуға асықпайды. Феннивольдке келгеннен кейін, Акикую екі далалық тышқан баласының өмірін құтқарып, оларға шабуыл жасаған құсқұйрықты қуып жіберген. Енді қыстақ орнын тастап, далаға шығатын далалық тышқандар жүгері сабақтарынан жасалған үлкен ғимаратты - "Көміршек залын" салады. Ашылуын атап өту үшін Одри далалық тышқанға сыйлық ретінде жүгері долиін жасайды. Бірақ ауылдың сұлулығы Элисон Седж, қала тышқанының танымалдығына қызғанышпен, қатаң діни фундаменталист Исаак Нетттлге хабарлайды, ол қуыршақты Жасыл тышқан құдайға тіл тигізу деп айыптайды және оны лақтырып тастайды. Осы арада Акикуйу өзінің атын шақырған дауыстың арбауына түседі және ол Никодим есімді рух екенін біледі. Ол өзін тұтқындап, оны босату үшін оның көмегіне мұқтаж екенін айтады. Ал ол оған сиқырлы күш беретінін уәде етеді. Ол әйелді шындыққа сендіру үшін, Никодим тасталған жүгері долисін тірілтеді. Көптеген далалық тышқандар өліп, Феннивольдерлер Одриді күдікке тарта бастайды, өйткені Айзек оны қорлауды жалғастырады. Никодим Акикуйға оны басқа жақтан босату үшін әйелді құрбандыққа шалу керектігін түсіндіреді. Ол Ақкикуйдің үрейін туғызған Одриді ойлап отыр. Аулалық тышқандар Одридің анимацияланған жүгері долигі кісі өлтіргенін білгенде, оны сиқыршы ретінде асып тастағылары келеді. Бірақ Twit, егер айыпталушы ерікті жұбайыны таба алса, оларды асып өлтіруге болмайды деп жазылған, "Басқару" заңын қолданады. Ол Одриге үйленуге ұсыныс жасайды, ал ол өмірін сақтап қалу үшін ғана қабылдайды. Одри қазір Жасыл Мысықтың қорғауында, сондықтан оны Никодим құрбандыққа шала алмайды. Алайда, Акикуйю Алисонның орнына жақсы адам болатынын айтады. Ақкикуйу Элисонды Аудриге қарсы сиқыр салады деп, оны рәсімдік шеңберге тартады. Алисон көп ұзамай басқаша біледі және рәсімнің ортасында Акикую өзінің мысыққа айналып жатқанын көргенде, оны алдап кеткенін біледі. Никодим оның денесін мекендейтін Юпитер рухы ретінде ашылады. Акикую қорқып, Юпитердің бақылауынан босату үшін отқа секіреді және өліп қалады. Алисон қашып кетеді, ал Юпитер Акикуюдің кристалл шарына қамалып қалады, ол рәсім кезінде өз рухын уақытша көшірді. Өрт бүкіл Феннивольдке тарады және оны бақылауға алу үшін бірнеше күн қажет. Шындықты білгеннен кейін Феннивольдерлер Одриді дұрыс бағаламағанын түсінеді. Енді Акикую өлгеннен кейін, ол үйіне қайтуға еркін, бірақ Твит Феннивольдты қайта құруға көмектесу үшін қалады. Кейіннен қайғы мен жеккөрушілікке толы Алисон Акикуйудың көмірленген кристалл шарын табады. Ол Одриді қарғап, жер шарын лақтырып тастайды. Ол жарылып, Юпитер жауларына кек алу үшін босатылады.

Өмірбаян

Джарвис Феннивольдті бала кезінде ойнаған шаруа қожалығының даласына қарап құрастырғанын айтады: "Кітаптағы барлық нәрсе сол жерде болды, шалғын, арқа және ағаштармен оралынған көл. Бұл мысықтардың екінші шытырман оқиғасы үшін тамаша орын болды және канализациядан жақсы өзгеріс жасады". "Кристалл түрмесі" үшін ол "темпті өзгертіп, шиеленіс пен қорқыныш атмосферасын бірте-бірте құруды қалады. [Жарвис] әсіресе жүгері егісінде тығылып жүрген кісі өлтірушіге риза болды".

Қабылдау

Booklist журналынан Салли Эстес "Кристалл түрмесі" бұрынғы кітабындай күшті емес, бірақ трилогияның соңғы томына әсерлі көпір ретінде тұрады деді. School Library Journal журналынан Ева Митник: "Бұл кітап жеке тұрғанмен, алғашқы томды білмейтін оқырмандар көптеген кейіпкерлерді таныстырып, баяу дамытын бірінші бөліміне шыдамы жетпеуі мүмкін, себебі стильі көне және әсем сөздерге толы. Оқиғаның қарқыны елді мекенде жеделдеп, ашкөз сұлу мен құпия рух сол жерде тығыз қарым-қатынаста өмір сүретін дала тышқандарына қауіп пен қайғы әкеледі, ал соңғы тараулары тыныс кететіндей қызықты. Кейбір оқырмандар тышқанның қалай жүретініне, беліне және ұзын шашына таңғалуы мүмкін, бірақ Брайан Жактың "Redwall" (Philomel) және Авидің "Dimwood Forest әңгімелері" (HarperCollins) серияларын ұнататындар бұл әңгімені ризалықпен қабылдайды."