Валерий Ансхельм: Берн тарихшысы және дәуір шөлмегі

Валерий Ансхельм (1475-1546/47) – швейцарлық шежіреші, Берн қаласында жұмыс істеген. Өмірі, білімі, саяхаттары және Берн латын мектебінің директоры қызметі туралы ақпарат.

Кіріспе

Валериус Аншельм (1475 – 1546/1547), туған Валериус Руд (немесе Рид), Бернде қызмет еткен швейцариялық жылнамашы. Аншельм Швабиядағы Ротвейль қаласында дүниеге келді, ол Ескі Швейцария Конфедерациясымен одақтас болған. Оның әкесі, «Болей дер Руд Аншельм деп аталған» Бургундия соғыстарында Эйдгеноссендер тарапында шайқасқан. Краковта (1493–1495) және Тюбингенде (1499 жылға дейін) оқығаннан кейін ол біраз уақыт саяхатшы ғалым ретінде жүрді (1501 жылы Лионда болды). Содан кейін ол Бернге қоныстанды, онда 1505 жылдың 22 тамызында латын мектебінің директоры болып тағайындалды. 1508 жылы ол қала дәрігері болды. Реформацияны қолдайтындықтан, ол Цвингли және Вадиан сияқты реформаторлармен хат алмасып тұрды. Оның әйелі Марияға қатысты айтқан сынды пікірінен кейін, 1523 жылы қала кеңесі оны сөккенімен қатар, жалақысын да қысқарды, соның салдарынан отбасы екі жылдан кейін Ротвейльге көшті. Бірақ ол да онда католиктер мен протестанттар арасындағы қақтығыстарға тартылып, тіпті түрмеде де болды. 1529 жылы Ротвейльде протестанттарға тыйым салынғанда, ол Берннен (1528 жылы протестант болған) шақыруды қуана қабылдап, қаланың жылнамашысы қызметіне кірісті. 1535–1537 жылдары ол қайтадан қалалық дәрігер (Stadtarzt) болып қызмет етті. Ол 1546 жылдың 1 тамызы мен 1547 жылдың 21 ақпаны аралығында қайтыс болды, нақты күні белгісіз. Аншельмнің жылнамашы болып тағайындалуына себеп, ол Берндегі алғашқы тұруы кезінде әлем тарихының латын тіліндегі жылнамасын жазғаны болды. 1510 жылы жазылған ол 1540 жылы ғана басылып шықты, бірақ Аншельм одан бұрын қолжазба көшірмелерін таратып үлгерген. Дегенмен, оның ең маңызды еңбегі – Берн жылнамасы, Берн қаласының тарихы, ол қаланың жылнамашысы лауазымында өмірінің соңына дейін жұмыс істеді. Алғашқы тарихқа қысқаша кіріспеден кейін, ол әсіресе Бургундия соғыстарынан 1536 жылға дейінгі кезеңді қамтыды, бірақ 1526–1536 жылдар аралығынан тек фрагменттер ғана сақталған. Ол Берн қалалық архивінде ұзақ уақыт жасырынып жатты, сондықтан 17 ғасырға дейін, Михаэль Штетлер Аншельмнің жұмысын жалғастыруға тапсырылғанға дейін кеңінен танылмады. Штетлердің Швейцария тарихы, Аншельмнің еңбегіне негізделген Schweizerchronik, алғаш рет 1626 жылы жарық көрді.

Valerius Anshelm (1475 – 1546/1547), born as Valerius Rüd (or Ryd), was a Swiss chronicler working in Bern. Anshelm was born in Rottweil, a city in Swabia that was allied with the Old Swiss Confederacy. His grandfather „Boley der Rüd genannt Anshelm“ had fought on the side of the Eidgenossen in the Burgundy Wars. After studies in Kraków (1493–1495) and Tübingen (until 1499) he spent some time as a travelling scholar (in 1501, he was in Lyon). He then settled in Bern, where he was appointed on 22 August 1505 the headmaster of the Latin school. In 1508, he became the city physician. As a sympathizer of the Reformation, he corresponded with reformers such as Zwingli and Vadian. A critical remark of his wife on the veneration of Mary earned him a reprimand by the city council and a substantial pay cut in 1523, and as a consequence the family moved to Rottweil two years later. However, there he got involved in the conflicts between Catholics and Protestants, too, and even spent some time in jail. When the Protestants were banned from Rottweil in 1529, he more than gladly followed a call of Bern (which had become Protestant in 1528) to serve as the city's chronicler. From 1535 to 1537 he again served also as the city physician (Stadtarzt). He died between 1 August 1546 and 21 February 1547; the exact date is unknown. Anshelm's appointment as chronicler was based on his having written a Latin chronicle of world history already during his first stay in Bern. Written in 1510, it was not printed until 1540, but Anshelm had distributed handwritten copies before. His main opus, however, was the Berner Chronik, a history of the city of Bern on which he worked in his position as city chronicler until his death. After a brief introduction to the early history, it covered especially the time from the Burgundy Wars until 1536, although only fragments of the period of 1526 to 1536 survived. It remained buried in the municipal archives of Bern and was thus not widely known until the 17th century, when Michael Stettler was commissioned to continue Anshelm's work. Stettler's own Schweizerchronik, a history of Switzerland that was based on Anshelm's work, appeared first in 1626.