Кіріспе
Қазақстандағы көл – Қазақстандағы Алакөл көлі (, , түркі тілінен "ала көл" деп аударылады) – Балқаш-Алакөл алабында орналасқан, Алматы және Шығыс Қазақстан облыстарының шығыс-орталық бөлігінде жатқан көл. Оның биіктігі теңіз деңгейінен жоғары. Көл – Жұңғар қақпасы (Алатау өтегі) деп аталатын аймақтың солтүстік-батыс жағындағы кеңістік, тар аңғар арқылы Қазақстанның оңтүстік биік тауларымен құрғақ Солтүстік-Батыс Қытай байланысады. Жұңғар қақпасы – жарықтармен шектелген аңғар (көлдің оңтүстік-батыс жағындағы суретте тік сызықпен көрсетілген), мұнда аңғар төмендігінің биіктігі теңіз деңгейінен 350-450 метр аралығында, ал Жұңғар Алатауының шыңдары (сол төменгі жағында) теңіз деңгейінен жоғары көтеріледі. Көлдің оңтүстік-батысындағы тау өзендері жарықтар арқылы өтетін жерде екі анық аллювиалды жайылма көрінеді. Оның суының емдік қасиеттері Жібек жолы дәуірінен бері белгілі. 2021 жылы Алакөл көлі Қазақстандағы үздік 10 туристік орынның бірі деп таңдалды.
the lake in Kazakhstan
Alakol Lake (, , from Turkic "motley lake") is a lake located in the Balkhash Alakol Basin, part of the Almaty and Shyghyz regions, east central Kazakhstan. Its elevation is above sea level. The lake is the northwest extension of the region known as the Dzhungarian Gate (Alataw Pass), a narrow valley connects the southern uplands of Kazakhstan with arid northwest China. The Dzhungarian Gate is a fault bounded valley (see vertical line on the image along the southwest side of the lake) where the elevation of the valley floor is between 350 and 450 m above sea level and the peaks of the Dzhungarsky Alatau range (lower left) reach above sea level. Two well defined alluvial fans are visible where mountain streams cut through the faulted landscape to the southwest of the lake. Its waters are reputed to have medicinal properties since the time of the silk road. In 2021, Lake Alakol was selected as one of the top 10 tourist destinations in Kazakhstan.
География
Көлдің бетінің ауданы – , ең терең жерінде терең. Көлемі 58,6 км³ құрайды. Алакөл көлінің солтүстік-батыс жағын Кошаркол және Сасыккол (суреттегі екі ашық түсті көл) аралап, ортасынан жоғары орналасқан батпақты жазық жер жатыр. Алакөл көлінің оңтүстік шетінен тар, сазды аңғар оны тұщы сулы Жаланашкол көліне (суреттің төменгі шетінде) жалғастырады. Алакөл – тұзды көл, су жиналатын алабы және Тарбағатай тауларынан ағып келетін бірнеше арналардан су алады. Олардың ішінде көлдің солтүстік жағындағы оңтүстікке қарай ағып жатқан Уржар өзені және көлдің солтүстік-шығыс жағалауындағы Еміл өзені бар. Маусымдық су тасқыны кезінде, Жаланашколь көлінен артық су 10 шақырымдық Жаман Откель (Жаман Откель) арнасы арқылы Алакөл көліне ағып кетеді. Алакөл мемлекеттік қорығы көлді қорғау мақсатында құрылған, себебі көл түрлі ылғалды құстардың, әсіресе өте сирек кездесетін реликт шағаланың көбею және ұялау ортасы болып табылады. Писки аралында фламинголар мен басқа 40 түрлі құстар мекендейді. ЮНЕСКО 2013 жылы Алакөл биосфералық қорығын «Адам және биосфера» бағдарламасының бір бөлігі ретінде тағайындады. Алакөл көліндегі ең ірі арал – Үлкен Арал түбі. Ол көлдің орталық бөлігінде орналасқан. Бұл шөл даладағы ауыл шаруашылығы көбінесе ылғал жеткілікті жерлермен, әсіресе уақытша арналар бойында, дельталарда және аллювиал жайылмаларда шектеледі. Б.з.д. 1-ғасырдың ортасында Алакөл көлі Канджу мемлекетінің шығыс шекарасын белгілеген, ол қытай карталарында Батыс аймақтарында көрсетілген.
Sasykkol (the two lighter colored lakes in the photo). From the southern tip of Lake Alakol a narrow swampy valley connects it to the freshwater Lake Zhalanashkol (at the bottom edge of the picture). Alakol Lake, a salt lake, has a drainage basin of and receives water periodically from several streams flowing from the Tarbagatai Mountains. Among them are the southerly draining Urzhar River at the north end of the lake, and the Emil River, on the lake's north eastern shore. During seasonal floods, surplus water drains from Lake Zhalanashkol to
Lake Alakol along the 10 km long slough called Zhaman Otkel (Жаман Откель). The Alakol State Sanctuary has been created to protect the area for the lake is an important breeding and nesting ground for various wetland birds, notably the very rare relict gull. Piski Island has flocks of flamingo, and 40 species of other birds. UNESCO designated the Alakol Biosphere Reserve as part of its Man and the Biosphere Programme in 2013. The largest island in Alakol Lake is Ul'kun Aral Tyube. It is located in the center of the lake. Agricultural activity in this arid region is limited to areas where adequate moisture is available, mainly along ephemeral streambeds and in the deltas and alluvial fans. In the middle of the 1st century BCE the Lake Alakol marked an eastern end of the Kangju state, shown on Chinese maps of the Western territory.
Тарих
Тимурдың тұсында бұл көл "Ит Ішмес" деп аталған (мағынасы "ит ішпейді"), себебі бір литр суында 8 грамм тұз бар. Кимактар (IX-XI ғасырлар) бұл көлді Коктума ауылы орналасқан қаланың атымен Гаган деп атаған. Алакөл – Қазақстандағы табиғаттың құнды сыйы. Бұл көл туралы Уильям Рубруктың Қарақорумға сапары туралы хабарламасында айтылған болуы мүмкін, бірақ ол оны ішкі теңіз, Балқаш көлінің шығыс жағы деп ойлаған.
Медициналық қасиет
Қазіргі заманғы медициналық зерттеулер көл суының емдік қасиеттерін растайды. Алакөлдің теңіз серпіні, құрғақ, ыстық және даланың хош иісімен толы ауасы адам организміне пайдалы әсер етеді. Ғарышкерлер орбитадан оралғаннан кейін Алакөлдің курорт аймақтарында қалпына келтірілді.