Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ирвин Уэльстің 1998 жылғы романы
1998 novel by Irvine Welsh
«Лас» – шотланд жазушысы Ирвин Уэльстің 1998 жылғы романы. 2013 жылы Джон С. Бэрд режиссерлік еткен, басты рөлде Джеймс МакЭвой ойнаған осы аттас фильмге бейімделді. 2008 жылы «Қылмыс» атты жалғасы жарық көрді.
Filth is a 1998 novel by Scottish writer Irvine Welsh. It was adapted into a 2013 film of the same name, directed by Jon S. Baird with James McAvoy in the lead role. A sequel, Crime, was published in 2008.
Сюжеттің қысқаша мазмұны
Брюс Робертсон – Эдинбургтегі "Лотиан полициясында" қызмет ететін детектив-сержант. Робертсон – макиавеллизмге бойұсынған, адамзатқа терең наразылық білдіретін адам. Ол уақытын кокаин мен алкогольге құмарлықпен, жыныстық зорлық-зомбылыққа толы қарым-қатынастарға, шектен тыс тамақтануға жұмсайды, ең бастысы – "ойынға" деген құштарлығы, яғни әріптестеріне қарсы жасаған зұлымдыққа толы жоспарлары. Амстердамдағы жыл сайынғы демалысында ол барлық нашар әдеттеріне толыққанды беріледі. Роман Эфан Вюридің қанымен суалған дененің табылуымен басталады, бұл іс Брюске жүктелген. Сюжет нақты қылмысқа тікелей қатысы жоқ; оның орнына, роман Брюстің өмірін, бірінші тұлғада, сана ағыны стилінде суреттейді. Оқырман, оның ішектеріне кірген лента құрты сияқты, повестьтік тәсілдер арқылы Брюстің жеке басының әр қырын зерттейді, оның өткенімен, полицияның күнделікті, көбінесе маңызсыз міндеттерінен қашуымен, көбінесе сәтсіз аяқталатын жыныстық тәжірибелерімен, әріптестеріне қарсы жасаған түрлі қысқа және ұзақ мерзімді схемаларымен танысады (бәрі де детектив-инспектор шеніне қол жеткізу ниетімен жасалған). Басқа барлық зұлымдықтардан бөлек, Брюс зорлық-зомбылық, есірткі, секс және порнографияға деген құштарлығын қанағаттандыруға тырысады, сонымен бірге расизм, католиктерге қарсы сектанттық көзқарастар мен әйелдерге деген жек көрушілігін ашық білдіреді, бұл тұста бұрынғы әйеліне сағыныш білдіреді. Роман дамыған сайын Брюстің психикалық денсаулығы нашарлай бастайды; оның есірткіге тәуелділігі мен екіполярлық бұзылыстан зардап шегетіні анықталады. Бұл оның мағыналы, сенімге негізделген қарым-қатынастар құруға қабілетсіздігімен қоса, балалық шақтағы зорлық-зомбылықтан туындаған жасырын, шешілмеген психологиялық проблемалармен күшейеді. Соңында, Брюс бұрынғы әйелінің киімдерін кигенде алған жарақаттарына байланысты демалысқа шығуға мәжбүр болады, бұл оның нәсілдік жеккөрушілікпен жасаған қырқыны жасағанын, ал оның жек көретін әріптестері – әсіресе бастығы Роберт Тоал – оның кінәсін біліп, оның іс-әрекеттерінің салдарынан қорғап келгенін көрсетеді. Оқиғаның соңында Брюс өзін-өзі өлтіреді, соңғы ойлары – қызының оның жасаған әрекетіне куә болғандығы үшін өкінішпен толы. Сонымен қатар, лента құрты – өзге құрттың жоғалуынан (Брюстің дәрігері жазып берген дәрінің салдарынан) қатты күйзеліске түсіп, қалдықтарымен бірге шығарылып, иесімен бірге өледі.
Bruce Robertson is a detective sergeant serving in Edinburgh's "Lothian Constabulary". Robertson is a Machiavellian, intensely misanthropic man who spends his time indulging in cocaine and alcohol abuse, sexually abusive relationships, compulsive gorging on junk food, and, most of all, his penchant for "the games" – Bruce's euphemism for the myriad foul plots he hatches directed at workmates. He is able to pander to all of his vices during his annual holidays in Amsterdam. The novel begins by introducing the murder of Efan Wurie, a case Bruce has been assigned. The plot has little to do with the actual crime; instead, the novel traces Bruce throughout his life, told in a first person, stream of consciousness style. Through narrative devices such as the tapeworm he acquires, the reader explores the facets of Bruce's personality and learns about his past, as well as the various tedious police routines Bruce absconds from, his often backfiring sexual endeavours, and his various short and long term schemes and plots against his colleagues (ultimately to raise his chances of gaining the hoped for promotion to detective inspector). Apart from the general malevolent scheming, Bruce also seeks to satisfy his cravings for violence, drugs, sex, and pornography along the way while happily voicing his racism, anti Catholic sectarianism, and misogyny, all the while pining for his ex wife. As the novel progresses, Bruce's mental health begins to deteriorate; it is revealed that he suffers from drug addiction and bipolar disorder, which, along with his inability to form meaningful, trust based relationships, are exacerbated by latent, unresolved psychological problems caused by childhood abuses. Eventually, Bruce is forced into taking leave due to injuries he suffers while dressed as his ex wife, leading to the revelation that he committed the racially motivated murder that serves as the novel's main plot and that the colleagues he despises – particularly his boss Robert Toal – have been aware of his guilt all along and have been protecting him from the consequences of his actions out of a mixture of loyalty and pity. At the end of the story, Bruce kills himself, with his last thoughts being regret that his daughter has witnessed the suicide meant to punish his wife. Additionally, the tapeworm – already distraught over the loss of the other (as a result of medication Bruce's doctor prescribed) – is expelled with his waste and dies with the host.
"Полиция"
Брюс Робертсон: Романның басты кейіпкері және анти-батыр Брюс Робертсон - аморальды, макиавеллиандық, адамды жек көретін, нәсілшіл, сексист, психопат детектив-сержант. Рей Леннокс: Брюстің әріптесі және досы. Роберт Тоал: Брюстің жұмыстағы жоғары лауазымды тұлғасы; Брюс оны сыйламайды, бірақ оның құрметін алуға тырысып, қызмет бабында өсуге ұмтылады. Питер Инглис: Брюстің тағы бір әріптесі, оны гомосексуал деп күдіктенеді. Аманда Драммонд: Брюстің үшінші әріптесі, және оның мінез-құлқы мен өмір салтын ашық түрде сынап, қарсы шығатын жалғыз адам.
Bruce Robertson: The novel's protagonist and anti hero, Bruce Robertson is an amoral, Machiavellian, misanthropic, racist, sexist, psychopathic Detective Sergeant. Ray Lennox: Bruce's co worker and friend. Robert Toal: Bruce's workplace superior; held in contempt by Bruce, who nevertheless must attempt to curry his favour to win a promotion. Peter Inglis: Another co worker of Bruce, whom he suspects of being gay. Amanda Drummond: A third co worker of Bruce's, and the only one who openly disapproves of his behaviour and lifestyle.
Басқалар
Кароль – Брюстің бұрынғы әйелі. Стейси – Брюстің кішкентай қызы. Клиффорд Блэйдс: Шотландия кеңсесінің бас тіркеушісі, Брюстің масондық ложасының мүшесі; невротикалық, өзіне сенімсіз адам, Клиффордтың отбасылық проблемалары романның маңызды қосымша сюжеттерінің бірі болып табылады. Бунти Блэйдс: Клиф Блэйдстің әйелі және Брюстің күмәнді қызығушылығының нысанасы. Ширли – Карольдің әпкесі және Брюстің қарындасы. Том Стронах – футболшы және Брюстің көршісі. Алекс "Лексо" Сеттерлингтон және "Гости" Горман – Эдинбургте тұратын кәсіби қылмыскерлер. Оки – Брюстің үнемі пайдаланатын бақытсыз, ұсақ қылмыскер және полиция хабаршысы. Рона – Брюстің бала кезіндегі қарындасы, осы қарым-қатынастың тарихын Брюс емес, таспа құрты ашады.
Carole – Bruce's ex wife. Stacey – Bruce's young daughter. Clifford Blades: Registrar General for The Scotland Office, a member of Bruce's masonic lodge; a neurotic, insecure man, Clifford's marriage problems form one of the novel's major subplots. Bunty Blades: Cliff Blades' wife and target of Bruce's dubious affections. Shirley – Carole's sister and Bruce's sister in law. Tom Stronach – Footballer and Bruce's neighbour. Alex "Lexo" Setterington and "Ghostie" Gorman – Career criminals who live in Edinburgh. Ocky – A hapless petty criminal and police informant whom Bruce regularly exploits. Rhona – Bruce's childhood girlfriend, in which the history of said relationship is revealed not by Bruce, but the tapeworm.
Тіл
Уэльстің жазу стилі негізінен шотланд ағылшын тіліне тән, бірақ шотланд тілінен алынған элементтер мен сөздерді де қамтиды (мысалы, "tae" – "to", "dae" – "do"), әсіресе Эдинбург диалектісінде. Брюс сондай-ақ қалалық шотланд диалекттеріне тән рифмалы сленгті қолданады (мысалы, "Шерман танкі" – мастурбация, Деми Мур – "құмар" (яғни, әйелзаты), Джеки Трент – "иілген" және т.б.). Ең маңыздысы, Робертсон кісі өлтіру құрбанын "күміс", күміс ай сияқты "коон" деп атайды, бұл қара нәсілді адамды қорлаудың өте ауыр түрі.
Welsh's style of writing involves mainly Scottish English; but incorporates elements and loans from the Scots language (e. g. "tae" is "to", "dae" is "do"), mainly the Edinburgh dialectal form. Also, Bruce uses rhyming slang, a common element of urban Scots dialects (such as "Sherman tank" – wank; Demi Moore – "hoor" (i. e. whore), Jackie Trent – "bent", and so on). Most importantly, Robertson refers to the murder victim as a "silvery", silvery moon – "coon", a deeply offensive characterization of a black man.
Тақырыптар
"Қыпырақта" Уэльс шотланд жұмысшы табының масондық, есірткіге тәуелділік, сексизм, расизм/діни араздық, порнография, проституция және алкоголизм сияқты, сондай-ақ басқа да проблемаларын көрсетеді.
In Filth, Welsh deals with freemasonry, drug abuse, sexism, racism/sectarianism, pornography, prostitution and alcohol abuse, among other problems faced by the Scottish working class.
Кароль
Кароль, Брюстің бұрынғы әйелі және оның баласы Стейсидің анасы, Уэльс Брюс Робертсонның мінезін сырттан бағалау үшін пайдаланатын тәсіл; кейбір тарауларда тек Карольдің Брюс туралы ойлары келтіріледі. (Бірақ кейіннен бұл Брюстің Кароль кейпінде қиялдағаны анықталады.)
Carole, Bruce's ex wife and the mother of his child, Stacey, is a device Welsh uses to reflect an outsider's view of Bruce Robertson's character; certain chapters only involve Carole's inner monologue related to Bruce. (It later transpires that it is, in fact Bruce fantasising while dressed as Carole.)
Тендерлі құрт
Кітаптың белгілі бір жерінде повесть мәтіннің үстінен түтік тәрізді құрылым пайда болып, баяндауды үзе бастайды. Алғашқыда түтіктің ішіндегі бос орынды толтырған нөлдердің арасында тек "же" деген сөз қайталап тұрады. Кейіннен бұл Брюстің ішегінде өсіп жатқан таспа құртының ойлары екені анықталады. Басында таспа құрт Брюсті тек тамақтандыруға тырысады. Бірақ өзіне жете білгеннен кейін (және өзін "Өзім" деп атағаннан соң) таспа құрт негізгі өмірлік сұрақтар қоя бастайды және Брюсті "Иесі" деп атайды. Сонымен қатар, ол басқа құрттардың бар екенін (алғашқы құрт оларды "Басқалары" деп атайды) біледі. Роман дамыған сайын ұзарып, көркемделіп кететін таспа құрттың монологтары Брюстің өмірі мен оқырманға танысқан тұлғаға қалай айналғанын түсіндіреді.
At a certain point in the book, the narrative starts to be interrupted by a tube like structure that appears on top of the text, and at first is only made of the word "eat" being repeated amid the zeros that fill the empty space within the tube. It is later revealed that this is actually the thoughts of the tapeworm growing inside Bruce's intestines. At first, the tapeworm only encourages Bruce to eat. Later, after becoming self aware (and naming itself "The Self"), the tapeworm starts to ask basic existential questions and names Bruce as "The Host". It also stumbles upon the existence of other worms (collectively named by the initial worm as "The Other"). The tapeworm's monologues, which grow lengthier and more eloquent as the novel progresses, explain Bruce's backstory and how he became the person presented to the reader.
Ирвин Уэльстің басқа романдарына сілтемелер
Рей Леннокс – Леннокс Уэльстің "Қырқыр" романының жалғасы "Қиындық" романының басты кейіпкері. Алекс "Лексо" Сеттерингтон – Брюс Лексо мен оның футбол хулигандары тобы жасаған зорлау туралы айтады, бұл оқиға "Марабу Stork Nightmares" романында сипатталған. "Ghostie" Горман – Ghostie "Марабу Stork Nightmares" романында аталған зорлаушылардың бірі болды. "Бүлік" романында Брюс Горманның тілін тістеп өлтіреді, ол кері шегіліп, екі қабаттан құлайды, нәтижесінде бас жарақатынан көз жұмады. Фрэнсис Бегби – Бегби "Trainspotting", оның алдындағы "Skagboys" және жалғасы "Porno" романдарының басты кейіпкері. Ол Лейтте екінші қол жиһаз дүкенін ашқан Лексомен байланысты "Қиындық" романында қысқаша айтылады. Бегби мен Лексоның бизнесі туралы "Марабу Stork Nightmares" және "Porno" романдарында да сөз болады. "Қиындық" романында эпизодтық түрде айтылатын басқа шағын кейіпкерлер: Саймон "Sick Boy" Уильямсон ("Trainspotting", "Skagboys" және "Porno"), "Juice" Терри Лоусон ("Glue" және "Porno"), Дэнни "Spud" Мерфи ("Trainspotting", "Skagboys" және "Porno") және "Пост" Алек Коннолли, "Glue" романында қайта-қайта пайда болатын кейіпкер.
Ray Lennox – Lennox is the protagonist of Crime, Welsh's sequel to Filth. Alex "Lexo" Setterington – Bruce references the violent rape that Lexo and his gang of football hooligans committed in Marabou Stork Nightmares. "Ghostie" Gorman – Ghostie was among the rapists mentioned above in Marabou Stork Nightmares. In Filth Bruce kills Gorman by biting out his tongue, causing him to reel backwards and fall out of a two story window, where he suffers fatal head injuries. Francis Begbie – Begbie was a main character in Trainspotting, its prequel Skagboys and sequel Porno. He is briefly mentioned a few times in Filth, associated with Lexo as running a second hand furniture store in Leith. Mention of the business Begbie and Lexo are in is also made in Marabou Stork Nightmares and Porno. Other minor characters mentioned in passing throughout Filth include: Simon "Sick Boy" Williamson (from Trainspotting, Skagboys and Porno), "Juice" Terry Lawson (from Glue and Porno), Danny "Spud" Murphy (from Trainspotting, Skagboys and Porno), and "Post" Alec Connolly, a recurring character in Glue.
Фильмге бейімделу
2013 жылдың 27 қыркүйегінде "Бұздық" фильмінің экрандық нұсқасы шықты. Оны Джон С. Бэрд режиссерлік етті, сценарийін де өзі жазған.
A film adaptation of Filth was released on 27 September 2013. It is directed by Jon S. Baird, from a script he also wrote.