Кіріспе
Пошта арқылы жіберілген келісім-шарт хатты жіберген кезде қабылданады. Пошта арқылы жіберу ережесі (немесе АҚШ-та пошта жәшігі ережесі, сондай-ақ "пошта ережесі" немесе "депозиттелген қабылдау ережесі" деп аталады) – бұл ортақ құқық елдеріндегі келісім-шарт құқығының жалпы ережесіне ерекшелік, онда ұсынысты қабылдау хабарланған кезде жүзеге асырылады. Пошталау ережесі бойынша, қабылдау хат поштаға жіберілген кезде (яғни пошта жәшігіне тасталғанда немесе пошта қызметкеріне тапсырылғанда) күшіне енеді; пошта кеңсесі – Royal Mail (Ұлыбритания), Australia Post немесе АҚШ пошта қызметі сияқты универсалды қызмет көрсететін мекеме. Түсініктірек айтқанда, келісімшарт жасау үшін қажетті "ойлардың тоғысуы" ұсыныс жасаған адамға қабылдау туралы хабарлама келгенде емес, оны қабылдаған адам пошта арқылы жіберген сәтте болады. Пошта арқылы жасалған келісімшарттарға қатысты ережелер (пошта ережелері) мыналарды қамтиды: пошта арқылы жасалған ұсыныс/хат оны алушыға жеткенге дейін күшіне енбейді. Қабылдау оны поштаға жібергеннен кейін күшіне енеді. Қайтарып алудың күшіне енуі үшін, қабылдау туралы хат жіберілгенге дейін алушыға жеткен болуы керек. Бұл ереженің бір себебі – ұсыныс беруші пошта кеңсесін өзінің жасырын өкілі ретінде тағайындайды, сондықтан пошта кеңсесі қабылдауды алғанда, ұсыныс беруші де қабылдаған болып есептеледі. Пошталау ережесінің басты салдары – қабылдаудың кешігуі немесе поштада жоғалу тәуекелі ұсыныс берушіге жүктеледі. Егер ұсыныс беруші бұл тәуекелді қабылдағысы келмесе, ол өзінің ұсынысымен заңды түрде байланысты болу үшін нақты қабылдауды талап ете алады.
The posting rule (or mailbox rule in the United States, also known as the "postal rule" or "deposited acceptance rule") is an exception to the general rule of contract law in common law countries that acceptance of an offer takes place when communicated. Under the posting rule, that acceptance takes effect when a letter is posted (that is, dropped in a post box or handed to a postal worker); the post office will be the universal service provider, such as the UK's Royal Mail, the Australia Post, or the United States Postal Service. In plain English, the "meeting of the minds" necessary to contract formation occurs at the exact moment word of acceptance is sent via post by the person accepting it, rather than when that acceptance is received by the person who offered the contract. The rules of contracts by post (postal rules) include the following:
An offer made by post/letter is not effective until received by the offeree. Acceptance is effective as soon as it is posted. For revocation to be effective, it must be received by the offeree before they post their letter of acceptance. One rationale given for the rule is that the offeror nominates the post office as his or her implied agent, and thus receipt of the acceptance by the post office is regarded as receipt by the offeror. The main effect of the posting rule is that the risk of acceptance being delivered late or lost in the post is placed upon the offeror. If the offeror is reluctant to accept this risk, he can always expressly require actual receipt as a condition before being legally bound by his offer.
Америкалық сот практикасы
Тексастың үшінші округінің апелляциялық соты 1994 жылы Cantu v Central Education Agency және басқалар ісін қарастырғанда пошта жәшігі ережесін зерделеді. Техастың Бизнес және Коммерциялық Кодексі, Бірыңғай Коммерциялық Кодекске сәйкес, "егер тіл немесе жағдайлар басқаша нақты көрсетілмесе, (1) келісімшарт жасау туралы ұсыныс, жағдайларға қарай, кез келген тәсілмен және кез келген орайлы құралдармен қабылдауға шақыру ретінде қарастырылады". Канту жұмысқа орналасу туралы ұсынылған келісімшарттан бас тарту туралы хатты Сенбі күні Сан-Бенитодағы Орталық білім беру агенттігі кеңсесіне жеке тапсырды, сол себепті оны алушы Дүйсенбі күні таңертең оқыды. Хатта: "Төленбеген жалақыны Сан-Бенитодан жақын жердегі Мак-Аллендегі мекенжайға жіберіңіздер" делінген. Дүйсенбі күні кешке, бас тартуды қабылдаған хат поштамен жіберілді. Сейсенбі күні таңертең Канту өзінің бас тартуын кері қайтару туралы хат тапсырды, бірақ мектептердің басшысы оған оның бас тартуы Мак-Аллен мекенжайына жіберілген қабылдау хатының күшімен қабылданғанын хабарлады. Канту пошта арқылы қабылданған қабылдау жарамсыз деп мәлімдеді, өйткені оның кері қайтару туралы хаты қолма-қол жеткізілген. Бірінші сатыдағы сот және апелляциялық сот Агенттіктің барлық жағдайларды ескере отырып, пошта арқылы бас тартуды қабылдаудың орынды екенін қабылдады. АҚШ-тағы басым ереже бойынша, пошта жәшігі ережесі опциондық келісімшарттарға қолданылмайды. Көбінесе опциондық келісімшарт ұсынған адамға поштамен жіберілгенде емес, қабылданғанда күшіне енеді. Алайда, Калифорния Азаматтық Кодексі пошта жәшігі ережесін барлық келісімшарттарға қолданады, сондықтан Калифорния азшылық ережесін ұстанады, оған сәйкес пошта жәшігі ережесі опциондық келісімшарттарға да қолданылады.
Австралияның сот практикасы
Tallerman & Co Pty Ltd v Nathan's Merchandise (1957) 98 CLR 93, 111-112 беттерде Dixon CJ және Fullagar J. одан да шектеулі көзқарас білдірді. "Жалпы ереже бойынша, ұсынысты қабылдау туралы хабарлама ұсыныс берушіге тікелей жеткізілмесе, келісім-шарт жасалмайды. Ұсыныс беруші осы әрекет арқылы ұсынысын қабылдауға ниеттенген және осыны көздеген жағдайда ғана, қабылдау туралы хатты жіберу арқылы келісім-шарт жасалған деген қорытындыға келуге болады." Жоғары сот ниеттің болуын қажетті элемент ретінде қарастырды.
Азаматтық құқық юрисдикциялары
Азаматтық құқық жүйелері пошталық ережені қолданбастайды. Азаматтық құқық бойынша қабылданған дәстүрлі көзқарасқа сәйкес, қабылдау, кез келген ниет білдіру сияқты, адресатқа жеткен жағдайда ғана күшіне енеді, егер хабарлама жеткізілмеуі адресатқа байланысты болмаса. Халықаралық тауар сату шарты жөніндегі Вена конвенциясы екі тәсілдің арасындағы келісімді таңдайды: Конвенцияның 18(2) бабына сәйкес, қабылдау ұсынған тұлғаға жеткен кезде күшіне енеді. Дегенмен, Конвенцияның 16(1) бабы жалпы құқықтағы "пошта арқылы жіберу ережесінің" ең маңызды салдарына қатысты ережелерді қамтиды, яғни, егер ұсыныс берушіге қабылдау жіберілгеннен кейін оны кері алу туралы хабарлама келсе, онда ұсынысты кері алу мүмкін емес.