Кіріспе
Көз жаттығуларын пайдалана отырып, көруді жақсартуға бағытталған балама медициналық ем. Көз терапиясы (КТ) немесе мінез-құлық оптометриясы – бұл көз жаттығуларын қолданатын балама медициналық емдердің жалпы атауы. Ол көру проблемаларының, әсіресе балаларда, оқу қиындықтарының түпкі себебі деген жалған ғылыми пікірге негізделген.
Vision therapy (VT), or behavioral optometry, is an umbrella term for alternative medicine treatments using eye exercises, based around the pseudoscientific claim that vision problems are the true underlying cause of learning difficulties, particularly in children.
Анықтама және тұжырымдамалық негіз
Көру терапиясы балалардың көптеген оқу қиындықтары көру проблемаларына байланысты және оларды көз жаттығулары арқылы емдеуге болады деген пікірге негізделген. Көру терапиясының сенімді ғылыми дәлелдері жоқ, ол псевдонаука деп сипатталған, ал оның тәжірибесі – шарлатандық деп есептелген. Көру терапиясы – емдеудің алуан түрлерін қамтитын кең ұғым.
Тиімділік
Көру терапиясының оқу қиындықтарын, оқуды, дислексияны немесе ЖҚСБ (қысқаша назар аудару және гипербелсенділік синдромы) емдеуде тиімді екенін көрсететін нақты дәлелдер жоқ, бірақ сау адамдарда конвергенция жетіспеушілігін емдеуге көмектесетініне қатысты кейбір деректер бар. 2000 жылы жасалған шолуда осы әдіс бойынша жеткілікті бақыланатын зерттеулердің жоқтығы анықталды. Жеңіл ми травмасы алған науқастарды оңалтуда көру терапиясын қолдауға жеткілікті дәлелдер табылған жоқ, алайда травмадан кейінгі конвергенция жетіспеушілігі мен аккомодация жетіспеушілігін емдеуде пайдалы болуы мүмкін.
Емдеу түрлері
Көрме емдеу философиясының бірнеше кең жіктелуі бар, олар дәстүрлі түрде оптометристер, офтальмологтар және баламалы медицинаның тәжірибешілері арасында бөлінеді. Ортоптикалық көру терапиясы, сондай-ақ ортоптика деп аталады, – бұл бинокулярлық көру және көз қозғалысына ерекше назар аудара отырып, көру жүйесінің бұзылулары бар науқастарды бағалау және емдеу саласы. Дәстүрлі ортоптиканы ортоптистер, оптометристер, мінез-құлық оптометристері, педиатриялық офтальмологтар және жалпы офтальмологтар қолданады. Ол көз шаршауы, көруге байланысты бас ауруы, шалалық, екі көру және оқуға қажетті көру дағдыларымен байланысты мәселелерді шешеді. Мінез-құлықты көру терапиясы немесе визуалды интеграциялық көру терапиясы (сондай-ақ мінез-құлық оптометриясы деп те аталады). Дәстүрлі немесе дәлелдерге негізделген медицинада зерттелмеген бірнеше баламалы көру терапиясы әдістері бар. Оларды көбінесе лицензиясы жоқ мамандар ұсынады, бірақ оптометристердің аз бөлігі де оларды қолданады. Бұл әдістердің тиімділігі дәлелденбегендіктен, олар көбінесе офтальмологиялық және оптометриялық журналдарда сыналып бағаланады.
Ортоптиялық көру терапиясы
Ортоптика көздің қиысуы (шарлама көз), әлсіз көру (жанаспай көру) және көз қозғалысы бұзылыстарын диагностикалауға және хирургиялық араласпау арқылы емдеуге баса назар береді. 2011 жылғы мәліметтер бойынша, әлсіз көруді емдеуде оның тиімділігін дәлелдейтін мәліметтер нақты емес. Ортоптистердің практикасының көп бөлігі рефракция және көз бұлшықтарын бақылауға қатысты. Ортоптистер – арнайы оқытылған мамандар. Белгілі бір оқудан өткен жағдайда, кейбір елдерде ортоптистер глаукома, катарактаның алдын ала тексеру және диабеттік ретинопатия сияқты көз ауруларының кейбір түрлерін бақылауға қатыса алады.
Жүріс- тұрысты көру терапиясы
Мінез-құлықты көру терапиясы (МКТ) көру назары мен шоғырлануда қиындықтар тудыратын мәселелерді емдеуге бағытталған, оларды мінез-құлық оптометристері көру ақпаратын өңдеудегі нашарлықтар деп сипаттайды. Бұл фокусты ұзақ уақыт сақтау немесе кеңістікте бір нүктеден екіншісіне ауыстыру қабілетінің болмауы ретінде көрінеді. Кейбір мамандар нашар көзді іздеу оқу дағдыларына кері әсер ететінін айтады және көру жаттығулары оқуға қажетті кейбір көру дағдыларын жақсартуға көмектеседі деп санайды. Мінез-құлықты көру терапиясын көбінесе осы салада маманданған оптометристер жүргізеді. Тарихи түрде, оптометрия және медицина арасында көру терапиясының тиімділігі және қажеттілігі туралы пікірлерде қарама-қайшылықтар болған, бірақ ешқайсысы оны оқу қиындықтарын емдеу үшін қолдау көрсетпейді. Халықаралық ортоптика қауымдастығы және Америка офтальмология академиясы сияқты ірі ұйымдар МКТ көруді клиникалық тұрғыдан мағыналы түрде жақсартуға қабілетсіз деген қорытындыға келді және осы себепті оны қолданбайды.
Тұжырымдамалық негіз және тиімділік
Мінез-құлықты оптометрия көбінесе негізсіз немесе қалыпты неврологияға қайшы келетін ұғымдарға негізделген, ал жасалған зерттеулердің көп бөлігі нашар сапалы. Хиропрактикадағыдай, тәжірибешілер арасында ғылыми негізділіктің әртүрлі деңгейлері байқалады: бір жағынан, миопияға көз жаттығуларының әсер етуі мүмкін деген пікірді қолдайтын әлсіз дәлелдер бар; 2008 жылы Барретт «мінез-құлықты басқару әдістерін қолдау үшін қатаң ғылыми дәлелдердің жетіспеуі және, әсіресе, бақыланатын сынақтардың аздығы, мінез-құлықты оптометрияның теориясы мен тәжірибесінің сенімділігіне үлкен қауіп төндіреді» деген қорытынды жасады.
Спорттық көруді оқыту
Спорттық көру жаттығуларымен айналысатын мамандар спортшының көру функциясын, тіпті қалыпты, сау көру жүйесі бар адамдарда күтілетін деңгейден де жоғары арттыруға болатынын айтады.
Тарих
Көзге арналған жаттығулар ғасырлар бойы қолданылып келеді. Ортоптика тұжырымы тоғызыншы ғасырдың соңында көздің қисықтығын (страбизм) хирургиялық емес жолмен емдеу үшін енгізілді. Бұл ертедегі және дәстүрлі көру терапиясы қазіргі ортоптиканың негізі болды және зерттеулер мен нақты деректерге емес, бақылауға негізделген. ХХ ғасырдың бірінші жартысында ортоптиктер офтальмологтармен бірлесіп, көздердің дұрыс орналасуын жақсартуға бағытталған әртүрлі жаттығу техникаларын енгізді. ХХ ғасырдың екінші жартысында арнайы даярланған оптометристер көру терапиясын ыңғайсыздық тудыратын көру (астенопия), көз қозғалыс дағдылары, фокусқа бақылау, екі көзбен көру, кеңістікті қабылдау, көз-қол үйлестіру және визуалды ақпаратты өңдеу сияқты жағдайларды емдеу үшін қолдана бастады. Бұл емдер көруі нашар болғандықтан оқу және оқудағы үлгерімдері төмендеген көптеген науқастарға көмектеседі. Көптеген ғылыми дәлелі жоқ әдістер коммерциялық түрде таныстырылады және олар көру қабілетін жақсартады, тіпті спорттық жетістіктерді арттырады деп мәлімдейді. А. М. Скеффингтон – американдық оптометрист, кейбіреулер оны "мінездік оптометрияның әкесі" деп санайды. Скеффингтон 1928 жылы Э. Б. Александрмен бірге Оптометриялық кеңейту бағдарламасын құрғандығы үшін танылған.