Кіріспе

Сүректі өсімдіктер түрі

Kalanchoe beharensis (көбінесе фил құлағы kalanchoe, мамық бұта немесе мамық бұта деп аталады) – Kalanchoe туысына және Crassulaceae тұқымдасына жататын өсімдік түрі. Kalanchoe beharensis Мадагаскарға тән, ондағы жергілікті халық оны mongy, rongy және tavitavy деп атайды.

Өсімдік құрылымы

Kalanchoe beharensis - мәңгі жасыл, биік бұта. Сабағы шамамен ұзын, жұқа және түйінді. Жапырақтары зәйтүн жасыл, үшбұрышты-ланцет пішінді, кезекті орналасқан (бір-біріне тік бұрышпен орналасқан жұптар), жапырақ шеттері екі рет тігізген (толқынды). Әр жапырағы шамамен ұзын және кең. Жапырақтардың төменгі жағы глабрусты (тұқыр және жылтыр), ал жоғарғы жағына қарай жүнді түкпен қапталған. Жапырақтардағы түктер қоңыр, ал тістерінің ұштары қараңғырақ. Сабақтағы түктер, жас жапырақтар және жапырақ сабақтары (пециоль) ақ түсті. Ересек жапырақтардың бір белгісі – жоғарғы бетіндегі ойыс. Гүлшоғыры биік, тармақталған шатырша тәрізді. Гүлдері қысқа гүлсабақтарда (педикл) орналасқан. Тостағаншасы 7 мм ұзындықта, жапырақтары сопақта және үшкір (ұшына қарай тартылған). Гүлдің түтігі құмыра тәрізді, 7 мм ұзындықта. Гүлдеу көктемнен жазға дейін жүреді, гүлдері кішкентай және сары түсті. Kalanchoe жапырақтарындағы трихомалардың түрлері түрлеріне қарай өзгереді. Трихомалардың әртүрлі түрлері – белгілі бір ортаға бейімделудің көрсеткіші. K. beharensis жапырақтарында бездік емес, бұталы үш тармақты трихомалар бар. Бұл типтегі трихомалар өлі, таниннің іздері байқалады. K. beharensis трихомаларының бетінде жолақты кутикулалық өрнек те бар. Жапырақтарында бездік трихомалар да кездеседі, олар жапырақ сабақтарында жапырақ бетіне қарағанда көп, және жапырақтың төменгі жағына қарағанда жоғарғы жағында көбірек.

Көбею

Kalanchoe туы жыныссыз көбейе алады, жапырақ шеттерінде көшеттер пайда етеді, олар қолайлы субстратқа таралып, жаңа өсімдіктерге айналады. Көшет түзететін түрлер екі санатқа бөлінеді. Бірінші санат – стресс жағдайында көшеттер түзететін индукциялық көшет түзететін түрлер. Екінші санат – спонтанды түрде көшеттер түзететін конститутивтік көшет түзететін түрлер. Индукциялық көшет түзететін түрлер тұқымдарды өндіруге мүмкіндік беретін LEC1 геніне ие, ал конститутивтік көшет түзететін түрлерде LEC1 гені бұзылған және тұқымдарды өндіре алмайды. K. beharensis тұқымдармен қатар көшеттер де түзетеді.

Қорғаныс жүйесі

Kalanchoe beharensis қорғаныс жүйесін пайдаланады, бұл жүйе тек осы өсімдікке ғана тән емес, «стресспен шектелген қорғаныс» деп аталады. Бұл жүйе өсімдіктерді жейтін жануарларды (жануарлар) өсімдіктің тіндерінде жарықтар пайда боларша, жоғары стресс деңгейіне жетпей тоқтатуға бағытталған. Жоғары қаттылық, осы жүйенің құрылымдық компоненті ретінде, жоғары тығыздыққа ие тіндермен сипатталады. Өсімдіктердің осы қорғаныс жүйесін пайдалануына байланысты, олардың тіндерінің тығыздығы жоғары болғандықтан, қорғаныс құралдары – әдетте тікендер, қызылқырлар, ұсақ тікендер мен түктер – өсімдіктің бетінде орналасады. Қорғаныс құрылымдарында аморфты кремний кездеседі, оның микроқаттылығы шамамен 5000 МПа-ға жетеді, бұл жәндіктердің микроқаттылығынан (5000 МПа) және сүтқоректілердің эмальінің микроқаттылығынан (3500 МПа) жоғары. Зерттеулер көрсеткендей, бұл қорғаныс жүйесі омыртқалы жануарлардың жеген өсімдік мөлшерін азайтады, өйткені ол жануарлардың тістеу мөлшерін, тістеу көлемін немесе тістеу жылдамдығын төмендетуге мүмкіндік береді.

Көміртекті бекіту

Kalanchoe beharensis-тің көміртекті бекіту түрі – Crassulacean acid metabolism (CAM) бойынша алғашқы далалық зерттеу "Drake del Castillo" сортында жүргізілді және нәтижелері "In situ studies of crassulacean acid metabolism in Kalanchoe beharensis Drake Del Castillo" атты мақалада жарияланды (Kluge et al.); зерттеуге СО2 алмасуының тәуліктік үлгілері, транспирация, органикалық қышқылдар деңгейінің өзгеруін өлшеу, ПЭП карбоксилазаның қасиеттері және сумен қамтамасыз етілуі туралы мәліметтер кірді. Зерттеудің негізгі қорытындыларының бірі – K. beharensis құрғақ маусым бойында CAM-ды тиімді және толыққанды жүзеге асырады, осылайша CAM-ның тоқтауына жол бермейді; мұндай мүмкіндікке түрдің құрғақшылық кезеңдерінде үнемді пайдалану үшін шырынды жапырақтарында жеткілікті ылғалды сақтау және ұстау қабілеті себеп болады.

Өсіру

Оны жарық, күн сәулесі мол терезелерде үй өсімдігі ретінде өсіруге болады, ал зиянкес жәндіктердің көбеюіне жол бермеу үшін жеткілікті ауа тарту қажет. Олар көбінесе қыраусыз аймақтарда сыртта өмір сүреді. Бұл өсімдік адамдар мен мысықтар үшін табиғи түрде улы, теріге тигенде тітіркену мен қышыну тудыруы мүмкін; егер өсімдік қандай да бір химиялық заттармен өңделмеген болса, ол иттер үшін (Ұлттық жануарлар уы ақпарат желісінің мәліметінше) улы емес. Бұл өсімдікке толық немесе жартылай күн сәулесі қажет, температура 5 °C (41 °F) жоғары, орташа және жылы болуы керек. Жылыжайда өсіру үшін K. beharensis-ті тең мөлшерде саз топырақ пен құм, сондай-ақ бір бөлігі перлит, пемза немесе басқа инертті материал қосып, ауа өткізгіштік пен дренаж үшін араластырып өсіруге болады. Өсімдікті қайта суармас бұрын құрғату керек, себебі артық су оны өлтіруі мүмкін. Өсу маусымында 10–14 күнде бір рет суару керек. Қыс айларында оны сирек суару керек, мүмкін айына бір рет. Бұл түр өте төзімді, ұзақ уақытқа дейін күтімсіз қалғанда да, қатты күн сәулесінен қорғалған жағдайда тірі қалады. Көбейту тұқым арқылы жүзеге асырылады, бірақ көбінесе және тиімдірек жолы – кесінділер арқылы. Өсімдіктерді кез келген сабақ, жапырақ сағағы немесе жапырақ кесінділерінен көбейтуге болады, орталық тамыр әртүрлі жерлерде кесілуі мүмкін, өйткені өсімдіктің барлық бөлігі бөлінген кезде жаңа тамырлар жақсы өседі. Кесінділерді құмды, ылғалды топыраққа отырғызып, тікелей күн сәулесінен сақтау керек, бірақ оларға жеткілікті көлеңке мен шашыраңқы жарық беру керек. Кептірілген сфагнум мүксі де өсіруге қолайлы орта, себебі ол өсіп келе жатқан өсімдіктерге қажетті ылғалды сіңіріп, шірудің алдын алатын ауа өткізгіштікке ие. Жапырақтан көбейту де өте тиімді, себебі K. beharensis жапырақтары тамырды жапырақ тамырының немесе кесілген жерінен ғана емес, сонымен қатар жапырақтың бетінен тікелей, көбінесе кездейсоқ түрде жаңа өсімдіктерді қалыптастырады. Kalanchoe beharensis, сондай-ақ 'Fang' сорты (K. tomentosa-мен будандастырылған) Корольдік бау-бақша қоғамының Бау-бақшаға арналған сыйлығына ие болды.