Кіріспе

Польшаның мемлекеттік органы – Жоғарғы Аудит Палатасы (Najwyższa Izba Kontroli, қысқартылған NIK) – ең жоғарғы аудит институты және Польшадағы ең көне мемлекеттік институттардың бірі. Ол 1919 жылдың 7 ақпанында, Польшаның тәуелсіздігі қайта орнатылғаннан кейін үш айдан астам соң, Екінші Республика кезінде құрылды. Палатаның құрылуы Мемлекет басшысы Юзеф Пилсудскийдің бастамасымен болды. Оның ұйымдастырылуы мен жұмыс істеуі Польша Республикасының Конституциясында және 1994 жылғы 23 желтоқсандағы NIK заңында белгіленген. NIK Сеймге (Польша Парламентінің төменгі палатасына) бағынады және алқалы жауапкершілік принципіне сәйкес әрекет етеді. NIK-ті Сейм алты жылға тағайындайтын Президент басқарады. NIK негізінен мемлекеттік бюджеттің орындалуына, сондай-ақ мемлекеттік қаржы жұмсалуына және мемлекеттік және жергілікті органдардың, сондай-ақ шаруашылық субъектілерінің мемлекеттік мүлікті басқаруына қатысты аудиттер жүргізеді. Жыл сайын NIK Сеймге үш маңызды құжатты ұсынады: мемлекеттік бюджеттің орындалуы және ақша-кредит саясатының бағыттары туралы талдау, Министрлер Кеңесіне сенім білдіру туралы пікір және NIK қызметінің жылдық есебі. Құрылған күнінен бастап NIK елдің жоғарғы аудит институты болып табылады, ол мемлекеттің және мемлекеттік қаражатты пайдаланатын барлық мекемелер мен корпорациялардың кірістері мен шығыстарын кең ауқымды аудиттеуге уәкілді. NIK мемлекеттік тапсырыстарды орындайтын немесе мемлекеттік гранттар мен кепілдіктер алатын барлық мемлекеттік институттарды, мемлекеттік және жергілікті әкімшілік бірліктерді, сондай-ақ корпоративтік органдар мен коммерциялық емес ұйымдарды тексеруге құқылы. Польша Республикасының Конституциясы мен NIK-ке қатысты заң, Польшаның Жоғарғы Аудит Палатасы алқалы жауапкершілік принципі бойынша жұмыс істейтінін анықтайды. Парламент Спикері Коллегия мүшелерін үш жылға тағайындайды. Коллегияның міндеттеріне мемлекеттік бюджеттің орындалуы және фискалдық саясат принциптерін бекіту, NIK жұмысын бағалау, үкіметтің міндеттерін орындауына сертификат беру туралы пікір қалыптастыру, NIK-тің жұмыс жоспары мен бюджет жобасын бекіту кіреді. Коллегия аудит бағдарламаларын және ең маңызды аудиттердің нәтижелерін бағалайды. Сондай-ақ ол аудиттен кейінгі наразылықтарды қарастырады. Қазіргі регламент бойынша NIK Сеймге жауап береді, ол Сенаттың мақұлдауымен Президентті алты жылға тағайындайды. NIK Президентінің өкілеттік мерзімі Парламенттің өкілеттік мерзімімен міндетті түрде сәйкес келмейді, бұл осы лауазымның кез келген саяси партияға тәуелді болуына жол бермейді. Сейм мүшелері сияқты, NIK Президенті де иммунитетке ие: оны Сеймнің келісімінсіз тұтқындауға немесе қудалауға болмайды. Қазіргі уақытта NIK Президенті лауазымын 2019 жылдың 30 тамызында тағайындалған Мариан Банас атқарады. Жоғарғы Аудит Палатасы өз департаменттері мен аймақтық бөлімшелері арқылы жұмыс істейді. Департаменттерге бөліну, олар аудиттейтін мәселелердің ауқымын көрсетеді, сондықтан NIK құрамында келесі департаменттер бар:

Мемлекеттік басқару
Бюджет және қаржы
Экономика, мемлекеттік активтер және жекешелендіру
Инфрақұрылым
Аудит методологиясы және кәсіби даму
Ғылым, білім және ұлттық мұра
Ұлттық қорғаныс
Қоғамдық тәртіп және ішкі қауіпсіздік
Еңбек, әлеуметтік мәселелер және отбасы
Құқықтық мәселелер
Ауыл шаруашылығы және ауылдық даму
Стратегия
Қоршаған орта
Денсаулық сақтау

NIK-тің басқа департаменттері:

Құрылыстар және логистика
Ақпараттық технологиялар
Корпоративтік қызметтер
Есептер

Аймақтық бөлімшелерге бөліну Польшаның аумақтық бөлінуімен байланысты. NIK-тің 16 аймақтық бөлімшесінің саны воеводалықтардың санына тең. NIK өз бастамасы бойынша, Сеймнің немесе оның органдарының немесе өкілдерінің (мысалы, Сейм Спикерінің), Республика Президентінің немесе Премьер-Министрдің өтініші бойынша аудит ісін бастайды. NIK қызметінің ерекше түрлері мемлекеттік бюджеттің орындалуын және ақша-кредит саясатының принциптерін тексеруді, сондай-ақ Министрлер Кеңесіне сенім білдіруде NIK пікірін қамтиды. NIK өз міндеттерін мерзімді жұмыс жоспарларына сәйкес орындайды. Бірінші кезекте мемлекеттік бюджеттің орындалуын тексеру аяқталады, өйткені NIK осы қызметті жүзеге асыруға заңды түрде міндетті. NIK басқа аудиттерді NIK Коллегиясы үш жылға белгілеген басымдықтарға сәйкес жүргізеді. NIK мемлекеттің өзінің азаматтарына қатысты міндеттемелерін орындауын бағалайды, сондай-ақ алаңдау тудыратын салаларды көрсетеді, әсіресе дұрыс дамуға кедеріл келтіруі мүмкін салаларды. Әр жыл сайын жоспарланған аудиттерге арналған нақты тақырыптарға сәйкес жаңа аудит салалары таңдалады. NIK сондай-ақ кезектен тыс аудиттерді жүргізе алады. Жоғарғы Аудит Палатасы Еуропалық Одақ елдеріндегі ұқсас органдармен, Еуропалық Аудит Палатасымен, НАТО-ның Халықаралық Аудиторлар Кеңесімен, сондай-ақ Шығыс және Орталық Еуропаның басқа елдеріндегі аудит органдарымен (мысалы, Чехия, Словакия, Ресей және Венгрия) ынтымақтастық жасайды. Жоғарғы Аудит Палатасы Еуропалық Жоғарғы Аудит Институтының ұйымдастыру шеңберінде, EUROSAI – INTOSAI-ның жеті аймақтық тобының бірі, еуропалық әріптестерімен де ынтымақтастық жасайды. 2008-2011 жылдары EUROSAI Басқарма Төрағасы – NIK Президенті Яцек Езерский болды.

NIK президенті

+l. pImageName To1 файлынан Валериан Панко 23 мамыр 1991 17 қазан 1991 2. Лех Качинский 14 ақпан 1992 8 маусым 1995 3. Януш Войцеховский 22 маусым 1995 20 шілде 2001 4. Мирослав Секула 20 шілде 2001 22 шілде 2007 5. Яцек Езерский 22 тамыз 2007 22 тамыз 2013 6. Кшиштоф Квятковский 27 тамыз 2013 30 тамыз 2019 7. Мариан Банас 30 тамыз 2019 – қазіргі уақытқа дейін.