Жоғалған құстар түрлері

Кіріспе

Жойылып кеткен құс түрлері

Кейінгі төрттік дәуіріндегі ежелгі құстар – Кейінгі төрттік дәуірдің соңында, яғни Плейстоценнің соңында немесе Голоценнің басында – және тарихи жазбалардан бұрын, атап айтқанда орнитология ғылымы оларды тірі күйінде зерттей алмас бұрын жойылған құс таксондары. Олар 15 ғасырдың соңында басталған жаһандық ғылыми зерттеулер кезеңінен бұрын жойылды. Басқаша айтқанда, бұл тізім құстардың шамамен б.з.д. 40 000 жылдан б.з. 1500 жылға дейінгі аралықта жойылуымен айналысады. Осы мақала үшін «құс» термині Неорнитидтер кладының кез келген мүшесін, яғни қазіргі уақытта тіршілік ететін барлық құстардың ең соңғы ортақ ата-тегін кез келген ұрпағын білдіреді. Құстардың қалдықтарынан белгілі, олар толық емес қазба қалдықтары болып табылады; қалдықтар толығымен қазбаланбағандықтан, олар молекулалық талдаулар үшін органикалық материалды қамтамасыз етеді, бұл олардың таксономиялық жақындығын анықтауға қосымша көмектеседі. Кейбір құстар халық жадынан да белгілі, мысалы, Жаңа Зеландиядағы Хаасттың бүркіті. Бұл тізімдегі таксондардың жойылуы *Homo sapiens*-тің Африка мен Еуразиядан тысқары жерлерге таралуымен бірге жүрді, және көп жағдайда, олардың жойылуына антропогендік факторлар маңызды рөл атқарды, ол аң аулау, жаңадан келген жыртқыштар немесе ортаның өзгеруі арқылы болды. Көптеген түрлер, әсіресе Полинезиядағы мұхит аралдарынан шыққандығы байқалады. Мұхит аралдарында пайда болған құс таксондары, әдетте, егеуқырлар, иттілер, мысықтар немесе шошқалардың (адамдар әдетте әкелген жануарлар) аң аулауына немесе жыртқыштығына өте осал, себебі олар сүтқоректі жыртқыштардың болмауында дамыды және сондықтан оларда жыртқыштардан қашуға қарапайым мінез-құлық қана бар. Көптеген түрлер, әсіресе қаңқалар, сондай-ақ осы себепті ұшу қабілетін жойды, демек олар оңай олжаға айналды. Кейінгі төрттікке дейінгі таксондардың жойылуы адамның айтарлықтай араласуы болмаған кезде орын алды. Керісінше, жойылу себептері кездейсоқ абиотикалық оқиғалар, мысалы, метеориттердің соқтығысуы, климаттың өзгеруі, жаппай жанартаулардың атқылауы және т.б. болып табылады. Сонымен қатар, түрлер эволюциялық ығысудың нәтижесінде жойылуы мүмкін, мысалы, ерте неогенде теңіз құстарының биоәртүрлілігі бүгінгіге қарағанда әлдеқайда жоғары болды; бұл, мүмкін, одан кейін теңіз сүтқоректілерінің кеңеюінен туған бәсекелестікке байланысты. Бұл көне құстардың туыстығын анықтау қиын, өйткені олардың көпшілігі тек өте фрагментті қалдықтардан ғана белгілі және толық қазбалану ДНК, РНК немесе белок тізбектерін талдауға мүмкіндік бермейді. Жойылып кеткен құс түрлері қазіргі құстардан үлкенірек, көбінесе аралдармен шектелген және көбінесе ұшу қабілетінен айырылған. Бұл факторлар оларды адамдардың қудалауына және басқа да антропогендік факторларға байланысты төмендеуге әсіресе осал етті.

Late Quaternary prehistoric birds are avian taxa that became extinct during the Late Quaternary – the Late Pleistocene or Early Holocene – and before recorded history, specifically before they could be studied alive by ornithological science. They had died out before the period of global scientific exploration that started in the late 15th century. In other words, this list deals with avian extinctions between 40,000 BC and AD 1500. For the purposes of this article, a "bird" is any member of the clade Neornithes, that is, any descendant of the most recent common ancestor of all currently living birds. The birds are known from their remains, which are subfossil; as the remains are not completely fossilized, they may yield organic material for molecular analyses to provide additional clues for resolving their taxonomic affiliations. Some birds are also known from folk memory, as in the case of Haast's eagle in New Zealand. The extinction of the taxa in this list was coincident with the expansion of Homo sapiens beyond Africa and Eurasia, and in most cases, anthropogenic factors played a crucial part in their extinction, be it through hunting, introduced predators or habitat alteration. It is notable that a large proportion of the species are from oceanic islands, especially in Polynesia. Bird taxa that evolved on oceanic islands are usually very vulnerable to hunting or predation by rats, dogs, cats or pigs (animals commonly introduced by humans) as they evolved in the absence of mammalian predators, and therefore have only rudimentary predator avoidance behavior. Many, especially rails, have additionally become flightless for the same reason and thus present even easier prey. Taxon extinctions taking place before the Late Quaternary happened in the absence of significant human interference. Rather, reasons for extinction are random abiotic events such as bolide impacts, climate changes, mass volcanic eruptions, etc. Alternatively, species may have become extinct due to evolutionary displacement by successor or competitor taxa – it is notable for example that in the early Neogene, seabird biodiversity was much higher than today; this is probably due to competition by the radiation of marine mammals after that time. The relationships of these ancient birds are often hard to determine, as many are known only from very fragmentary remains and complete fossilization precludes analysis of information from DNA, RNA or protein sequencing. Extinct bird species differed from extant birds by being larger, mostly restricted to islands, and often flightless. These factors made them especially vulnerable to human prosecution and to other anthropogenically related declines.

Келесі тоқсандық кезеңдегі тахномиялық тізім

Бұл құстардың бәрі Неорниттер класында.

Жалпы

Стейдман, Дэвид Уильям (2006): Тропикалық Тынық мұхитының құстарының жойылуы және биогеографиясы. Чикаго университетінің баспасы. Балуэ, Жан Кристоф; Олсон, Сторрс Л. (1989) Жаңа Каледониядағы кейінгі квартерлік шөгінділердегі қазба құстар. Вашингтон, Смитсон институтының зоологияға қосқан үлесі; № 469. Смитсон институтының баспасы. Гудман, С. М. және Паттерсон, Б. Д. (1997) Мадагаскардағы табиғи өзгерістер мен адамның ықпалы. Смитсон институтының баспасы, Вашингтон және Лондон. 432 бет. дель Хойо, Дж., Эндрю Эллиотт, Дэвид Кристи (2007) Әлем құстарының анықтамалығы 12-том. Пикарттардан сиськилер мен чикадилерге дейін. Lynx Edicions, 2007. Терви, Сэмюэл Т. (ред.) (2009) Голоцендік жойылулар. Оксфорд университетінің баспасы. Федуччиа, Алан (1999) Құстардың тегі және эволюциясы. 2-басылым. Йель университетінің баспасы.