Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Жаңа Зеландиядағы өзен. Жаңа Зеландияның Мәдениет және мұра министрлігі Вайапу өзенін "жұтқан өзен" деп аударады.
River in New Zealand
The New Zealand Ministry for Culture and Heritage gives a translation of "swallowing river" for Waiapu.
Қоршаған орта мәселелері
1840 жылы Вайапу өзенінің бассейнінің шамамен 80 пайызы жергілікті орманды алып жатқан, өсімдік және жануарлар әлемінің бай құрамына ие болды. Өзеннің шығысындағы шағын аумақ жарым-жартылай кесу және өртеу салдарынан жағалау орманды және бұталы өсімдіктермен жабылған еді. 1890-1930 жылдар аралығында мал өсіру үшін жергілікті ормандар кең көлемде кесіліп, өртеліп, тазаланды. Аймақта су тасқыны мен ауыр жаңбырлар жиі болады, бұл дамумен бірге кең ауқымды эрозияға және өзенге көп мөлшерде шөгінді жиналуына әкелді. Бұл ландшафттің күрт өзгеруіне себеп болды. Жылдық шөгінді мөлшері 36 миллион тоннаға жетеді, ал шөгінділер әр секунд сайын теңізге ағып кіреді. Төменгі аймақтарда эрозияға ұшыраған құм-қиыршық тастардың көп бөлігі Вайапу өзенінің арнасында жиналып, су деңгейінің жылдам көтерілуіне әкеледі. Вайапу өзенінің салаларындағы бірнеше көпірлер арналарының көтерілуіне байланысты биікке көтерілуге мәжбүр болды.
In 1840, approximately 80% of the Waiapu River catchment area, covering , was native forest, with a rich array of native flora and fauna. There was a small area to the east of the river covered in coastal forest and scrub due to partial clearance and burning. Between 1890 and 1930 there was large scale clearing, felling and burning of native forests for pastoralism. Floods and heavy rainfall are common to the area, and this, combined with the development, resulted in widespread erosion and large amounts of sediment being deposited in the river. This has changed the landscape significantly. The annual suspended sediment load is 36 million tonnes, and of sediment flows into the sea every second. In lower areas, much of the eroded gravel from the catchment area settles on the Waiapu riverbed, making it rise rapidly. and a number of bridges over Waiapu's tributaries have had to be raised to accommodate their rising riverbeds.
Маори тарихы мен маңызы
Вайапу өзенін қоршаған Вайапу аңғарында маорилердің қоныстары 1880 жылдарға дейін кеңінен таралған. 1840 жылға дейін па шамамен 3000 тұрғынға ие болған. 2002 жылы халықтың шамамен 90% -ы маори болды, және дәстүрлі мәдениет соңғы 150 жылда едәуір өзгергеніне қарамастан, осы аймақта әлі де сақталған. Хапукуниха Те Хуакоре Караканың куәлігінде айтылғандай, екі таниуа хапуларды басқын тайпалардан қорғау үшін өзендегі стратегиялық жерлерге орналастырылған – біреуі Паоарукуға жақын (Paoaruku деген жерде), екіншісі Вайроа өзенінде (кішкентай арнада). Караканың сөзіне қарағанда, жергілікті маорилер таниуаларға зиян келтіруі мүмкін деп алаңдағандықтан Тикитикиден Вайомататиниге көпір салуға қарсылық көрсеткен. Көпір аяқталуға бір күн қалғанда, дауыл болып, көпірді суға кетірді – сол кезге дейін ауа райы тыныш болған. Осыдан кейін, жыл сайын өзенде кемінде бір адам суға батып қайтыс болды. Егер бір жылы оқиға болмаса, келесі жылы екеуі суға батып қайтыс болды. Жергілікті тохунга, Джордж Гейдж (Хори Те Ку о рехуа Кити) жағдайға көмектесу үшін шақырылды, және содан кейін мұндай қайғылы оқиғалар қайталанбады. Дегенмен, елдің тұщы су саясатына баса назар аударуына байланысты, өзенге арналған су жоспары Гисборн тұщы су жөніндегі консультативтік тобының басшылығымен әзірленбекші. Бұл жоспар 2016 жылға дейін аяқталуы мүмкін, және «оның мәдени, демалыстық, экологиялық, қоршаған орта, тұрмыстық және коммерциялық құндылықтарын» қамтиды.
Māori settlement of the Waiapu Valley, surrounding the Waiapu River, was widespread until the 1880s. Just prior to 1840, the pā had approximately 3,000 inhabitants. In 2002, the population was approximately 90% Māori, and traditional culture is still practised in the area — though it has changed significantly in the last 150 years. According to an affidavit of Hapukuniha Te Huakore Karaka, two taniwha were placed in strategic locations in the river to protect the hapū from invading tribes — one near Paoaruku (a locality at ) and one at the Wairoa River (a small creek at ). Karaka said that a bridge was built from Tikitiki to Waiomatatini, to the protest of local Māori who were concerned that it would disturb the taniwha. The night before the bridge was completed, a storm came washing the bridge away — the weather till then had been calm. From then, one person would drown in the river nearly every year. If it did not happen one year, two would drown the next. A local tohunga, George Gage (Hori Te Kou o rehua Keeti) was approached to help the situation, and after that there were no similar drownings. However, a nationwide focus on freshwater policy means that a water plan for the river will be developed with the guidance of the Gisborne Freshwater Advisory Group. This plan is likely to be completed by 2016, and will cover "its cultural, recreational, ecological, environmental, amenity and commercial values".