Кіріспе

Кеңес партизаны

Николай Иванович Кузнецов (Николай Иванович Кузнецов; 27 шілде 1911 – 9 наурыз 1944) – Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде нацистер басып алған Украинада (Рейхскомиссариат Украина) әрекет еткен, жеке өзі алты жоғары дәрежелі неміс шенеунігін өлтірген кеңес барлаушысы және партизаны. Оның іс қағаздары әлі толық ашылмаған және 2025 жылға дейін ФСБ мұрағатында сақталады. Кузнецовтың НКВД агенті екені 1990 жылы ғана ресми түрде мойындалды. Ол барлау операциялары кезінде бірнеше лақап аттарды қолданған: мысалы, Рудольф Шмидт, Николай Васильевич Грачёв және Оберлейтенант Пол Сиберт. Кузнецовқа өлімінен кейін Кеңес Одағының Батыры атағы берілді.

Өмірбаян

Кузнецов Ресей империясының Пермь губернаторлығының Екатеринбург уезінде (қазіргі Свердловск облысы, Ресей) орыс ұлтының шаруа отбасында дүниеге келген. Ол техникалық мектепте орман шаруашылығын оқыды және тілдік қабілетін ашқаннан кейін неміс, эсперанто, поляк, украин және мордвин тілдерін (әсіресе эрзя тілін) үйренді. 1926 жылы 15 жасында Кузнецов Тюмен ауыл шаруашылығы колледжіне түсті, бірақ бітірмей, әкесінің қазасынан кейін үйіне қайта оралуға мәжбүр болды. Сол кезде Кузнецов комсомол қатарына қосылды. Үйінде ол жергілікті орман колледжіне оқуға түсті, бірақ 1929 жылы Кузнецов контрреволюциялық тегі бар деп айыпталды және комсомол мен колледжден шығарылды. 1930 жылы Кудымкарға (Коми-Пермяк автономиялық округі) көшіп келгеннен кейін Кузнецовты ОГПУ-ның жергілікті бөлімі жұмысқа алды. 1932 жылы Свердловск индустриалдық институтына түсіп, неміс және басқа да шет тілдерін оқыды. 1938 жылы Кузнецов Мәскеуге көшіп келіп, НКВД-ға қосылды. Оның міндеттеріне Волга немісі кейіпіндегі ролді орындау және Мәскеудегі неміс дипломаттары туралы ақпарат жинау кірді. Германия Кеңес Одағына шабуыл жасаған кезде Кузнецов өзінің өтініші бойынша нацистер басып алған Украинадағы кеңес партизандық отрядына жіберілді. 1942 жылы, сол жылы ол Коммунистік партияға мүше болды, Дмитрий Медведев басқарған "Жеңіс" партизандық тобының құрамында Украинаның орталық және батыс бөліктерінде күресті. Кузнецов Ровно және Львов облыстарында жоғары лауазымды нацистік шенеуніктерді жою және тұтқындау операцияларын жүргізді, мысалы, Украинаның бас судьясы, Галицияның вице-губернаторы, Украина рейхкомиссарының кеңесшісі, үш неміс генералы және басқаларға қарсы сәтті операциялар өткізді. Кузнецов сонымен қатар Курск аймағындағы ірі танк шабуылының неміс жоспарларын, неміс V-2 зымырандары туралы және Тегеран конференциясында КСРО, АҚШ және Ұлыбритания басшыларын жою жоспары – «Ұзақ секіріс» операциясы туралы алғашқы ақпаратты ашты. Кузнецов Ровнода (Украина рейхкомиссариатының астанасы) Оберлейтенант Пол Зиберт кейіпінде жұмыс істеді. Кузнецов Гитлердің «Вервольф» штабының орналасқан жері туралы ақпаратты Винница қаласының жанында тапты. Йозеф Витисканың Генрих Мюллерге жолдаған есебінде (Д. Медведев Кузнецов туралы естеліктерінде келтіргендей), «Пол Зиберт» және оның серіктестері Украина көтерілісші армиясымен тұтқындалып, атып тасталды, содан кейін олар осы оқиға туралы СС обергруппенфюреры Ханс Адольф Пруцманға хабарлады. Советтік ресми нұсқа бойынша, Кузнецов 1944 жылдың 9 наурызында Броды қаласының жанында Украина көтерілісші армияның мүшелерімен болған қақтығыста қаза тапты. Украина көтерілісші армиясының басқа нұсқасында Кузнецов пен оның серіктестері Броды қаласына жақын Боратын ауылында неміс әскерінің киімдерін киген күйде тұтқындалды. Кузнецов қазір Украинаның Львов қаласында жерленген. Волыньдағы Кузнецовск қаласы Кеңес агентінің есімімен аталып келді (коммунистік атауларды тыйым салатын заңға сәйкес 2016 жылы Вараш деп қайта аталды).

Кузнецовтың нысаналары

Кузнецовтың басты нысанасы, нацистік партияның өкілі Эрих Кох, Екінші дүниежүзілік соғыстан аман қалды және кеңес "немезисінен" ұзақ өмір сүрді, 1986 жылы Польша түрмесінде 90 жасында қарттықтан қайтыс болды. 1943 жылдың 20 қыркүйегінде: Украинаның рейхскомиссариатының қаржы бөлімінің басшысы, министрлік кеңесшісі Ханс Гель және Ровно облысы комиссариатының бас инспекторы Адольф Винтер Ровно қаласындағы көшеде атылды. 1943 жылдың 15 қарашасында: Шығыс әскерлерінің 740-шы бас штабының генерал-майоры Макс Иген, Кузнецовтың бақылауымен және тікелей қатысуымен Ровнодағы казармасынан ұрланды. Игенмен бірге Кузнецов және оның серіктері, Gauleiter Эрих Кохтың жүргізушісі Пауль Гранауды тұтқындады, ол оқиғаның кездейсоқ куәсі болған. Екеуі де тергеуден кейін көп ұзамай өлім жазасына кесілді. 1943 жылдың 16 қарашасында: Сенат президенті, Оберфюрер Альфред Фанк, Ровнодағы сот ғимаратында атылды. 1944 жылдың 9 ақпанында: Галиция округінің вице-губернаторы Отто Бауэр және оның хатшысы Генрих Шнайдер Львовтағы үйлерінің сыртында атылды. Украинаның ұлттық естелік институтының мәліметінше, Кузнецов "украиналық азаттық қозғалысына қарсы провокациялар жасады, нәтижесінде нацистік басқыншылар кепілдерді атты". Кузнецовтың қызметін бақылаған полковник Дмитрий Медведев, оның одақтас елдердің басшыларының Тегеран конференциясына қарсы жоспарланған нацистік операциясын ашқанын бірнеше рет айтты. Алайда, тарихшылар бұл нұсқаны даулы болғандықтан қабылдамайды. Ол сондай-ақ Кузнецовтың кейде басқа орта буын нацистік офицерлерін өлтіргенін айтты, соңғы құрбаны, Фельджандармерия майоры Кантер, Кузнецов Львовтан қашып кетуге тырысқанда бақылау бекетінде атылды, бұл туралы Кузнецовтың өлімі жөніндегі СС есебінде көрсетілген.