Кіріспе
Шотландияның Дамбартон қаласындағы тарихи орын – Дамбартон қамалы (Dùn Breatainn,; Alt Clut). Ол Шотландиядағы ең ұзақ тарихы бар бекініс болып табылады. Қамалда 240 фут (73 метр) биіктіктегі және Шотландияның Дамбартон қаласына көрініс беретін, базальттан тұратын жанартаулық шығыршығы – Дамбартон тасы орналасқан.
Dumbarton Castle (Dùn Breatainn, ; Alt Clut) has the longest recorded history of any stronghold in Scotland. It sits on a volcanic plug of basalt known as Dumbarton Rock which is 240 feet (73 m) high and overlooks the Scottish town of Dumbarton.
Тарих
Думбартон тасы 330 және 340 миллион жыл бұрын, ерте карбон кезеңінде, қазіргі Глазго қаласы орналасқан аймақтағы кең таралған жанартаулық белсенділік кезінде қалыптасты. Уақыт өте келе, жанартаудың сыртқы, жұмсақ қабаттары эрозияға ұшырап, базальттан тұратын жанартаулық түйінді қалдырды.
Темір дәуірі
Археологиялық қазбалардың куәлігі бойынша, бұл жерде темір ғасырынан бері стратегиялық маңызы бар елді мекен болған. Рим Британиясы кезеңінде осы жерге қоныстанған халық римдіктермен сауда-сотыр жасағандығы мәлім. Дегенмен, ондағы елді мекен туралы алғашқы жазбаша мәліметтер 5-ші ғасырдың соңында Әулие Патрик Альт Клут патшасы Керетикке жазған хатында кездеседі.
Ерте орта ғасырлар
Дэвид Нэш Форд Дэмбартонды Неннийдің Рим Британиясының 28 қаласының ішінде тізімделген Кэр-Бритон ("Британдықтардың бекінісі") деп ұсынды. 5 ғасырдан 9 ғасырға дейін қамал тәуелсіз бритондық Стратклайд Корольдігінің орталығы болды. Альт Клут немесе Альклуит (Альт Хлойд, , әдеби мағынасы – "Клайдтың тасы"), бритондықтардың Дэмбартон тасына берген аты, Корольдіктің метафорасы болды. Шамамен 570 жылы Дэмбартонның королі Ридерх Хейл болды, ол уэльс және латын шығармаларында еске алынады. Мерлин Альт Клутта болған деген әңгіме бар. Сэр Томас Грейдің ортағасырлық "Скалакроника" кітабында "Артур Шотландиядағы Алклютта өзінің туысы Хоэльді ауру қалдырған" деген аңыз жазылған. Хоэль толыққанды жазылып кетті, бірақ кейіннен шотландтар мен пикттер қамалда қоршап алды. Бұл оқиға алғаш рет Джеффри Монмуттың "Британия Корольдерінің тарихында" пайда болды. Гергесттің Қызыл кітабындағы үштіктердегі үш нәрсенің тізімінен үшіншісі – "Тоқтаусыз шабуыл" – Эддан Фрадог (Айлакер, мүмкін Áedán mac Gabráin) Альклудтағы Риддерх Кеңпейілдің сарайына келді, ол ешқандай тамақ, сусын немесе мал тірі қалдырмады. Бұл шайқас Мэрдин Уилттің, Джеффри Монмуттың "Мерлиннің өміріндегі" Мерлиннің әңгімелерінде де кездеседі, бәлкім Арфдерид шайқасымен біріктірілген, кейбір авторлар оны Артурет деп атайды. 756 жылы Дэмбартон тасының алғашқы (және екінші) жоғалуы тіркелді. Пикттер мен Нортумбриялықтардың біріккен күштері қоршаудан кейін бекініске ие болды, бірақ бірнеше күннен кейін оны қайтадан жоғалтты. 870 жылы ол қамал және Альт Клуттың астанасы болған тығыз британдық елді мекенге айналды. 871 жылы Ирландиядағы викинг корольдері Амлаіб Конунг пен Имар Дэмбартон тасын қоршауға алды. Сумен жабдықтау тоқтағаннан кейін төрт айдан соң бекініс құлады. Корольдер 200 кемемен және көптеген британдық, ағылшын және пикт тұтқындарымен Ирландияға оралды. Бұл тұтқындардың арасында Альт Клуттың билеуші әулеті, соның ішінде келесі жылы белгісіз жағдайда қаза тапқан король Артгал ап Дифнуал да болуы мүмкін. Викингтердің бекіністі қиратуынан кейін Дэмбартон тасы туралы жазбалар 13 ғасырға дейін табылмайды, ал жаңадан құрылған Стратклайд Корольдігінің астанасы Клайд өзені бойындағы Партик пен Гован аймағына көшірілген сияқты.
Орта ғасырлар
Ортағасырлық Шотландияда Думбартон (Dùn Breatainn, яғни "британдықтардың бекінісі") маңызды патшалық қамал болды. Сэр Джон Ментейт Уоллис тұтқынға алынғаннан кейін Лондонға апарып бара жатқанда осы жерге жеткізген деп есептеледі. 1333 жылы қамалдың губернаторы, Фулвудтан Малкольм Флеминг, бұрын жас Давид II-ге ұстаздық қызмет атқарған. Ол 19 шілдеде Халидон төбесінде шотландтардың жеңіліске ұшырағаннан кейін король мен оның жас әйелі Джоанды бағуға алды. Кейін ол корольдік жұпты Францияға қауіпсіз жерге жеткізіп, оның қызы Евота Флемингті құрметті қызметкер ретінде бірге алып жүрді. Патша мен патшайым Францияда сегіз жыл тұрды, бірақ Малкольм Флеминг Думбартонға оралды және қамалды ағылшын қоршауынан қауіпсіз сақтап, қорғауын жалғастырды. Осы арқылы ол 17 жасар Роберт Стюартты (кейіннен король Роберт II) да қорғады. Осы қызметтері үшін Давид II Флемингті Вигтаунның бірінші графы етіп тағайындады (бір ғасырдан астам уақыттан бергі алғашқы жаңа шотланд графтығы). 1361 жылы Вигтаун әлі де губернатор болып тұрғанда, Қара өлім Шотландияға қайтадан тарады және қамал гарнизонының үштен бірі қайтыс болды. Ол бір жылдан кейін қайтыс болғаннан соң, оның орнын оның туысы Биггардан Малкольм Флеминг Дунбартонширдің шерифі және Думбартон қамалының губернаторы ретінде иеленді. 1425 жылы қамалға Шотландия королі Джеймс I-нің сатқындық айыбымен түрмеге қамаған Олбани герцогы Мердок Стюарттың кіші ұлы Джеймс Тол шабуыл жасады. Джеймс Тол корольдің жауларының бас қосып, патшаға қарсы көтеріліс ұйымдастырды. Ол Думбартон қаласына шабуыл жасап, өртеп жіберді, бірақ қамалды ала алмады, себебі оның қорғаушысы Джон Колхун Джеймстің әскеріне қарсы тұрып, сәтті қорғады.
Джеймс IV және Думбартон
Жеймс III-нің бұрынғы қолдаушылары Джон Стюарт, Леннокс графының басшылығымен 1489 жылдың қазан айында Дамбартон қамалында бас қосты. Олар Англияның Генрих VII-нің қолдауын алуға үміттенеді. Джеймс IV оларды 11 және 12 қазанда Стирлинг маңындағы Тач және Ментейт төбелері арасындағы шайқаста жеңді. Джеймс IV Дамбартонды өз теңіз күшінің және Батыс аралдарын бағындыру науқандарының батыс жағалаудағы базасы ретінде пайдаланды. 1489 жылдың қараша айында Джеймс Шотландияның канцлері Колин Кэмпбеллмен бірге Дамбартон қаласында болды. Ол Ласс лордына тиесілі кемені пайдаланды. Келесі ақпан айында ағылшыздар патшалық кемені «chaysit» етіп, оның бірнеше кабельдерін жоғалтты. 1494 жылы патша үшін Лох-Ломонд көлінен әкелінген ағаштардан Дамбартон қаласында қатарластырылған қайық салынды. 1495 жылдың наурыз айында Джеймс IV теңізде пайдалану үшін лагерь төсегімен және Дамбартонға зеңбірек тасымалдайтын қайықпен қамтамасыз етілді. Патрик Хепберн, Ботуэлл графы, 1495 жылдың 1 сәуірінде қамалдың капитаны тағайындалды. Бір адам патша үшін галликалық арфада (clarschaw) орындады. 1505 жылы Дамбартон патшаның Батыс аралдарына сапары үшін базасы болды. Бір кеменің мастысы Драйменнен әкелінген ағаштардан жасалды. 5 маусымда Джеймс француз «quhissilar» ойыншысымен көңіл көтерді, ол, мүмкін, флейта тартып ойнады. 8 маусымда Джеймс Джон Мюрреймен және мастер Роберт Кокбернмен карта ойнады, 4 фунт стерлинг және 10 шиллинг ұтылды, содан кейін сол күні Дамбартон шіркеуі мен колледжінде кеш намазына қатысты. 1505 жылы Джон Рамзи корольге «Колумб» деп аталатын кеме салды (Санкт-Колумба Шотландиядағы христиан дінінің негізін қалаушы). 1505 жылдың желтоқсан айында Уильям Уоллеске тиесілі қылыш жөнделді.
Регент Олбани, Джеймс V және Шотландияны айналып өту
18 мамыр 1515 жылы Джеймс немесе Маргарет, тағы алты кемемен бірге Джон Стюартты, Олбани регентін Думбартонға жеткізді. Осы патшалық кемелер шілде айында Думбартон қаласында жөнделді және олар үшін жаңа кемежайлар салынды. Джон Драммонд Милнабтан олардың он төрт қаруын Глазгоға әкелді. Қыркүйекте Олбани регенті Думбартон қаласында сот отырысын өткізді және ағылшын Кларенсу корольдік геральды Томас Бенолтты қабылдады. Каррик геральды мен Кларенсу лорд Максвеллге жіберілді. 1516 жылғы наурыз айында Олбани 1489 жылы патшаға қарсы Леннокс үшін қаланы ұстағандарға алты кешірім хаты (кешірім) берді. Олбани регенті 1524 жылы Думбартоннан Францияға оралды. 1526 жылы Джон Стюарт, 3-ші Леннокс графы, Думбартонды жас Джеймс V-тің бақылауындағы Дуглас фракциясына қарсы нығайтты, бірақ оның әскері Арчибальд Дуглас, 6-шы Ангус графынан Линлитгоу көпірі шайқасында жеңіліске ұшырады. Леннокс графының өліміне қатысы бар Финнарттың Джеймс Гамильтонына 1531 жылға дейін қамалдың күзеті тапсырылды. Кейіннен, жеке билігі кезінде Джеймс V 1539 жылы сот айыптарын және өтемақы төлемдерін алу үшін қаланы сотта танылған қылмыскерлерді қамауға пайдаланды. 1540 жылы Джеймс Шотландияны Форттан айналып өтіп, Думбартонға кардинал Бетон, Хантли графы және Арран графымен бірге, әрқайсысы бес жүзден астам сарбазбен келді. Бұл экспедиция Франция королінің космографы болған Николя де Николай, Арфевилл мырзасы 1583 жылы Шотландия жағалауының алғашқы заманауи картасымен бірге жариялады.
Леннокс пен Шотландияның патшайымы Мэри
Мэтью, Леннокс графы, Шотландиядағы Мэри Гиз басшылығындағы француздық партияның одақтасы болғанмен, өзін ағылшын фракциясына адады. 1544 жылы Жак де ла Броссемен бірге Думбартон портына оқ-дәрілер мен он мың француздық «күн тажы» келді және Леннокс пен Гленкерн графы оларды қауіпсіз сақтады. Содан кейін Леннокс Англияға кетіп, қаланы Глораттың Уильям Стерлингіне тапсырды. Леннокс Англияның Генрих VIII-імен келісімге келді: ол Думбартон қамалын және Бьют аралын Англиядағы жер және Генрихтің немересі Маргарет Дугласқа үйлену, ал жағдай болса Шотландияның болашақ губернаторы болу орнына ұсынды. Леннокс балалы Мэри патшайымның Шотландиядан алынып кетпеуіне кепілдік берді. Алайда, Глораттың Джордж Стерлинг бұл саясатқа наразы болып, Леннокстың қамалға оралуына бөгет қойды, сол себепті ол Ирландияға теңізден өтуге мәжбүр болды. Джордж Стерлинг қамалды жас патшайым атынан ғана ұстайтынын мәлімдеді. Шотландияның Жеке Кеңесі Джордж Стерлингтің жоспарына келісті. Осыған қарамастан, 1559 жылы Францияның Генрих II-ін айқаста өлтірген сарбаз Лордж Монтгомери басшылығындағы француз әскерлері Думбартонға келді. 1545 жылы мамыр айында Леннокс өзінің ағасы, Кейтнес епискобы Роберт Стюарт басқаратын әскерлермен қамалды басып алуға тырысты. Ол 1546 жылы мамыр айында «Кэтрин Гудман» және «Пинасс» кемелерінде 20 серігімен Честерден шықты. Регент Арран Аргайл графынан артиллерия алып, Бриггистің Роберт Гамильтонына Дунбардан қару әкелуді бұйырғаннан кейін, қамалды басым күшпен қоршады. Глораттың Джордж Стерлинг 20 күннен кейін жанындағылармен бірге қарсылық танысқаннан кейін келісімге келді. Хроника тарихшысы Джон Лесли капитан мен епископ Арранға қамалды тапсырғанын және Хантли графының араласуымен олар сыйлық алғанын жазды. Думбартонды қоршау Шотландияның шығыс жағалауындағы Сент-Эндрюс қамалын қоршауға Арранның әрекеттерін кешіктірді. Содан кейін қамал Регент Арранның бақылауында болды, ол шілде айында қамал күзетшісіне заңды түрде кешірім берді және 1547 жылы наурыз айында Глораттың Джордж Стерлингінің қамалды оған тапсырудағы еңбегін мойындады. «Жорғалау соғысы» жалғасқанда, Шотландия королевасы Мэри 1548 жылдың 22 ақпанында қамалға орналасты. Гленкерннің 5-ші графы Александр Каннингэм Мэри Гизге Думбартоннан француз жүгін алғанын және оның Стирлинг қамалындағыдай қауіпсіз болатынын хабарлады. Ағылшын қолбасшысы Грей Оф Уилтон Мэриге француз кемелерін бақылау үшін Арандағы Ламлаш портын әскери кемелердің базасы ретінде пайдалануды ұсынды. 1548 жылдың мамыр айының басында Мэри Гиз қамалға келді, ал Шотландия королевасы Мэри 13 шілдеде Францияға қауіпсіздік үшін кетер алдында бірнеше ай қамауда ұсталды. Бұл кездегі қамал губернаторы Джеймс Флеминг, 4-ші Лорд Флеминг болды, ол королеваның серіктерін Францияға ертіп барды. Алайда, теңізге шығуға қолайсыз желдер кедергі келтірді, сол себепті 1548 жылдың 7 тамызына дейін кешіктірілді. Оның серіктері, оның тәрбиешісі Леди Флеминг және Төрт Мэри Николас де Вильгагнон басқаратын флотпен Клайдтан шықты. Олар Эдвард Клинтон басқарған ағылшын кемелерінен қашу үшін Ирландияның батыс жағалауын айналып өтті. Францияда ол жас дофин Францискке күйеуге берілді. Регент Арран Эндрю Гамильтонды Думбартонның капитаны және күзетшісі етіп тағайындады. 1557 жылы Англия мен Шотландия арасында қайтадан соғыс басталды. Гилберт Кеннеди, Кассилис 3-ші графы естіген аңызға сәйкес, 500 Гаскон сарбазы Мэри Гизге қарсы шекарада қызмет ету үшін Думбартонға келді.
Мариандық азамат соғысы, регент Мортон және Леннокс герцогтері
Мэри, Шотландия королевасы 1563 жылдың шілдесінде Думбартон қамалында болды. 1568 жылы Лэнгсайд шайқасында жеңілгеннен кейін ол қамалды жетісуге тырысты, бірақ оның орнына Англияға кетті. Джон Флеминг, 5-ші лорд Флеминг, қамалдың сақшысы, онымен бірге Англияға барды және оған қайтуға рұқсат берілді. Эдинбург қамалының губернаторы Гранж Уильям Кирккалди Мэриді қолдау үшін жағын өзгерткенде, бұл регент Морей үшін мәселеге айналды. Одан кейінгі қақтығыс Мариан азаматтық соғысы деп аталады. 1570 жылы қаңтарда регент Морейдің қазасынан кейін Думбартонның бірінші қоршауы алынды. Думбартон қаласында Bothwellhaugh-тан келген Джеймс Гамильтон қарсы алынды. Флемингтің Мэри үшін Думбартонды қорғауы мықты болды, оған оның туысы Томас Флемингтің басшылығымен Франциядан келген көмек кемелері уақтылы жетіп келді. Лорд Флемингтің 1570 жылы мамыр айында ағылшын генералы Уильям Дрюриге жасаған шабуылы сәтсіз аяқталды және сол жылдың мамырында Роберт Лекпревик басып шығарған балладада сатираланды, ал оның авторы Роберт Семпилл деп есептелді; «Дембертайнның опасы». 1570 жылдың қазан айында Мариан азаматтық соғысы кезінде Флеминг Марияны Шотландияның Джеймс VI-нің жақтастарына қарсы Думбартон мен Кардростағы шіркеулер мен үйлерді бұзу арқылы алынған тастармен қорғады. Қамал 2 сәуірдің таңертеңгісінде Джорданхиллдің Томас Кроуфорд және Драмкхасслидің Джон Каннингхэм басқарған регент Леннокс әскерлерімен басып алынды. Олар баспалдақтарды пайдаланып, жартасқа көтеріліп, гарнизонды тосыннан шақырды. Лорд Флеминг теңіз арқылы қашып кетті, бірақ бір жылдан кейін Эдинбург қамалында қосымша оқ-дәрілерді бақылап тұрғанда достық оқтан жарақаттанып қайтыс болды. Думбартон қамалы 1581 жылдың маусымында регент Мортонды Эдинбургте өлім жазасын орындау алдында түрме ретінде пайдаланылды. 1582 жылдың 8 қыркүйегінде қамал Уильям Стюарт Каверстонның қорғауына берілді, ол корольдің сүйіктісі, Леннокстың 1-ші герцогы Эсме Стюарттың одақтасы болды. Леннокс герцогы Гоури режимімен ығыстырылды және Эдинбургтен жақын маңдағы Далкейт сарайына бара жатқандай болып, құпия түрде сарайға келді. Леннокс өзінің кемесін барк деп сипаттады. Роберт Боуз, ағылшын резиденті, Леннокс герцогының «Думбартоннан Францияға кемесін жақсы қамтамасыз етіп кетеді» деп күтті. Басқа бақылаушылар қамалдың Леннокс пен оның фракциясына одақтас Франция күштерінің Шотландиядағы тірегі болуы мүмкін деп алаңдады. 1582 жылдың желтоқсан айында Леннокстың қызметіндегі екі ағылшын жігіті Ларгстан кемемен Думбартоннан кетіп қалды. Леннокс Англия арқылы Францияға сапар шегіп, қайтып оралмады. Джеймс VI 1595 жылы Джон Гамильтонды, Гамильтонның 1-ші маркизін, Данбартон қамалының капитаны етіп тағайындады, ол 1598 жылдың қаңтарында патшаның туысы және сүйіктісі Людовик Стюартқа, Леннокстың 2-ші герцогына, осы лауазымнан бас тартуға мәжбүр болды. Кейін патша өзінің сапарында Данбартонға барып, 1598 жылдың 24 тамызында қамалда кешкі ас ішті. 1620 жылы Леннокстың 2-ші герцогының заңсыз ұлы сэр Джон Стюарт Думбартон қамалының констеблі және күзетшісі болды. 1645 жылдың қараша айында Эстейтс комитеті күзетші Джон Семплдің тұтқындардың санын көбейту үшін отыз қосымша сарбазды жалдауына рұқсат берді. 1658 жылы Оливер Кромвель қайтыс болғаннан кейін қамалдың стратегиялық маңызы төмендеді. Алайда, XVIII ғасырда якобиттер мен француздар төндірген қауіп-қатерге байланысты жаңа құрылымдар мен қорғаныс құрылыстары салынды және қамал Екінші дүниежүзілік соғысқа дейін гарнизонмен қамтылды. Кейінгі жұмыстардың құжаттамасы Шотландияның Ұлттық мұрағатында сақталған.
Сақтандыру
Қала мазмұнының бірнеше тізімі сақталған, соның ішінде 1510, 1571, 1580, 1644 және 1668 жылдардағы тізімдер. Бұл тізімдерде қару-жарақ пен жиһаз және қамалдың көптеген жерлері аталады. Сондай-ақ, 1536 жылы Милнабтан Джон Драммондтың Думбартонға тасымалдаған зеңбіректердің тізімі де бар. 1510 жылы Сент-Патрик капелласында ескі пергамент кітабы, қалайыдан жасалған тостаған және діни киімдер болған. Залда төрт үстел болды, ал оның жанында «Десс» бөлмесі орналасқан, ағылшын тілінде «соляр» деп аталатын бөлмеде төсек болды. Уоллес мұнарасы темір тормен және құлыппен қорғалған, мұнараның үстінде жатын бөлмелер мен қоңырау болды; «Жел залында» тағы бір төсек болды. 1536 жылдың тамызында Глораттан Джордж Стирлинг Джон Драммондтан, корольдің шебер ұстасынан, төрт үлкен зеңбірек пен дөңгелекті шассиде алты «соқыр» зеңбірек, отыз үш қоладан жасалған қол зеңбірек және төрт темір «кульверин» зеңбірегін, сонымен қатар оқ-дәрі, ұнтақ және үлкен зеңбіректерге арналған таяқтарды алды. Джон Драммонд үш метрлік ескі мыс зеңбіректі алып кетті. 1580 жылы жасалған құжат «Драмбертан қамалында қалған оқ-дәрі мен басқа да заттардың тізімі, Драмкхассилдің Джон Коннингхеймі тарапынан қабыл алынып, Ленокс графы Дарнли мен Обигнидің атынан Уильям Стюартқа Каберстоннан 1580 жылдың 27 тамызында тапсырылды» делінген. Алты үлкен зеңбірек болды. Пьедестал бөлмесіндегі төсек енді «Эстланд ағашынан жасалған төсек, оның қабырғасы мен панелі де содан жасалған» деп сипатталды, яғни Балтық еменінен импортталған төсек. 1644 жылы Джон Семпилл күзетші болып тағайындалғанда «Deisse бөлмесінде» әлі де қызметшіге арналған төсек және ыдыс-аяқ болды, бірақ онда қару-жарақ та болды. Олардың арасында он екі таяқ, үш зеңбіректі зарядтауға арналған бұранда, үш қол зеңбірек және темір шолақ болды. Залда он екі сынған сүңгі болды, олардың төртеуі темір пышақтарызсыз болды. Қару-жарақ қоймасында отыз үш корсет, 105 шлем және 43 қылыш болды. 1668 жылы Гиффин губернаторы Фрэнсис Монтгомери «жаңа бөлме» деп аталатын бөлменің бірінші қабатында «ескі, тозған қарулар мен қылыштар көптеп сақталғанын» хабарлады, олар соншалықты тозып кеткендіктен, ешқандай пайдасы жоқ, төсектер «жеткіліксіз» болды, ал жоғарғы бөлмеде бүлінген шамдар болды. Бұл жаңа бөлменің терезелері сындырылған. Монтгомери көлден және «төменгі» құдықтан сумен қамтамасыз ету туралы алаңдады.
Сақтау
Қазіргі таңда қараңғы ғасырлық Альт Клуттың барлық көрінетін іздері, оның ғимараттары мен қорғаныстары жоғалып кетті. Ортағасырлық қамалдан көп нәрсе қалмаған: 14-ғасырлық Порткуллис аркасы, Уоллес мұнарасының іргетастары және Ақ мұнараның іргетастары болуы мүмкін. 16 ғасырдағы күзет үйі бар, онда аңыз бойынша Уильям Уоллеске сатқындық жасаған "Фауз Ментейт" бейнесі сақталған. Қазіргі құрылыстардың көпшілігі 18-ғасырда салынған, оның ішінде Кассилистің 8-ші графы Джон Кеннедиге арналған губернатордың үйі және әскери инженерлердің заманауи қорғаныс қажеттіліктеріне бейімделу үшін күресін көрсететін бекіністер бар. Қала жазғы маусымда күн сайын, ал қысқы маусымда сәрсенбі және сенбі күндері ашық. Ақ мұнара жартасының басына 557 баспалдақпен көтерілуге болады, онда аймақтың әдемі панорамасы көрінеді. Думбартон жартасы мемлекеттік меншікте және Шотландия үкіметі оны заңмен қорғауға міндетті, ол Елтаңбалы ескерткіш ретінде тіркелген.
Геодезия
1919 жылға дейін Думбартон-Рок Думбартонширге арналған 6 дюймдік және 1:2500 масштабты Ordnance Survey карталарының бастапқы меридианы болды. Одан кейін Думбартоншир карталары Ланаркширдегі Ланарк шіркеуінің мұнарасының меридианы бойынша салынды.
Танымал мәдениетте
1803 жылы Дороти мен Уильям Вордсворт қамалға сапар жасады және ең биік жердегі қираған ғимараттың бұрын жел диірмені болғанын естіді. Оларға күзет бөлмесіне жақын құдықта сақталған, онда отыз жылдан бері тұрған форель көрсетілді. Бұл қамал «Шотландия басшылары» романында суреттелген.