Дәмфрис қаласы: тарих және мәдениет ошағы

Кіріспе

Шотландияның Дамфрис және Галлоуэй аймағындағы қала.

Дамфрис (Dumfries /audio=Dumfries.ogg/dʌmˈfriːs/; Dùn Phris-тен) – Шотландияның Дамфрис және Галлоуэй аймағындағы базар қаласы және бұрынғы корольдік борыштамасы, Солвей Ферт шығанағындағы Нит өзенінің сағасына жақын, Англия-Шотландия шекарасынан 25 миль (40 км) қашықтықта орналасқан. Дамфрис – Дамфрисшир тарихи округінің орталық қаласы. Шотландия королі болмас бұрын, Роберт Брюс 1306 жылы қаладағы Грейфриарс Кирк шіркеуінде өзінің қарсыласы Қызыл Коминді өлтірген. Жас Претендент 1745 жылдың соңында осы қалада штаб-пәтерін орналастырған. Екінші дүниежүзілік соғыста Ұлыбританиядағы Норвегия армиясының көп бөлігі Дамфрис қаласындағы бригададан тұрған. Дамфрис «Оңтүстік патшайымы» деп аталды. Бұл қаланың футбол клубының да атауы. Дамфрис тұрғындары шотланд тілінде «Дунхамерлер» деп аталады.

XVIII ғасыр

Ортаңғы мұнара 1707 жылы салынған. Жоғары көшедегі фонтанның қарсысында, қазіргі Marks & Spencer дүкенінің жанында, бұрын Коммерциялық, кейін Округтік қонақ үй орналасқан. Соңғысы 1984–85 жылдары бұзылғанымен, ғимараттың бастапқы фасады сақталды және жаңа сауда орындарына енгізілді. Қазір бұл ғимаратта Waterstones кітап дүкені орналасқан. Қонақ үйдің 6-шы нөмірі "Бонни Принц Чарлидің бөлмесі" деп аталып, Royal Stewart клеткалы өрнегімен безендірілген. "Принц Чарлидің бөлмесіндегі" ағаш жабыншалары көбінесе қалпына келтіріліп, бөлменің екі жағындағы камин үстіне Роберт Норидің (1720–1766) салған майлы картиналарымен толықтырылды. Оларды кітап дүкенінің жоғарғы қабаттағы көрме залында көруге болады. Жас талапкер 1745 жылдың соңында Дамфриске үш күндік сапары барысында осы жерде штабын құрған. Ол, жүз метрден аспайтын қашықтықта лагерь құрған, киімталды якобит көтерілісшілер әскеріне 2000 фунт стерлинг және 1000 жұп етік талап еткен. Камберленд герцогының жақындап келе жатқаны туралы қауесет Бони Принц Чарлиді әскерімен бірге кетуге мәжбүр етті, нәтижесінде оған бар болғаны 1000 фунт және 255 жұп аяқ киім берілді. Роберт Бернс 1788 жылы Дамфриссширге, ал 1791 жылы Дамфриске көшіп келді және 1796 жылдың 21 шілдесінде қайтыс болғанға дейін сонда тұрды. Бүгінгі Greyfriars шіркеуі Амелия Робертсон Хилл жобалаған, Италияның Каррара қаласында жасалған және 1882 жылдың 6 сәуірінде болашақ премьер-министр Арчибальд Примроуз, Розберидің 5-ші графы ашқан Роберт Бернс ескерткішіне қарап тұр. Бүгінде ол 2007 жылғы 5 фунт стерлингтік банкнотада, Brig o' Doon суреттерімен бірге бейнеленген. Патрик Миллермен бірлесіп жұмыс істеген өнертапқыш Уильям Симмингтон, қайық өртенбей, қайықта қозғалтқыштың жұмыс істейтінін көрсету үшін сынақ жүргізуді жоспарлаған. Аталған сынақ 1788 жылдың 14 қазанында Дамфрис маңындағы Дальсуинтон көлінде өтті. Эксперимент бу қозғалтқышының қайықта жұмыс істейтінін көрсетті. Симмингтон алғашқы практикалық бу кемесін салған адам болып тарихта қалды.

The Midsteeple in the centre of the High Street was completed in 1707. Opposite the fountain in the High Street, adjacent to the present Marks & Spencer, was the Commercial and later the County Hotel. Although the latter was demolished in 1984–85, the original facade of the building was retained and incorporated into new retail premises. The building now houses a Waterstones Bookshop. Room No. 6 of the hotel was known as Bonnie Prince Charlie's Room and appropriately carpeted in the Royal Stewart tartan. The timber panelling of "Prince Charlie's room" was largely reinstated and painted complete with the oil painted landscapes by Robert Norie (1720–1766) in the overmantels at either end of the room and can still be seen as the upstairs showroom of the book shop. The Young Pretender had his headquarters here during a 3 day sojourn in Dumfries towards the end of 1745. £2,000 was demanded by the Prince, together with 1,000 pairs of brogues for his kilted Jacobite rebel army, which was camping in a field not one hundred yards distant. A rumour that the Duke of Cumberland was approaching, made Bonnie Prince Charlie decide to leave with his army, with only £1,000 and 255 pairs of shoes having been handed over. Robert Burns moved to Dumfriesshire in 1788 and Dumfries itself in 1791, living there until his death on 21 July 1796. Today's Greyfriars Church overlooks the location of a statue of Burns, which was designed by Amelia Robertson Hill, sculpted in Carrara, Italy in 1882, and was unveiled by future Prime Minister, Archibald Primrose, 5th Earl of Rosebery on 6 April 1882. Today, it features on the 2007 series of £5 notes issued by the Bank of Scotland, alongside the Brig o' Doon. After working with Patrick Miller of Dalswinton, inventor William Symington intended to carry out a trial in order to show than an engine would work on a boat without the boat catching fire. The trial finally took place on Dalswinton Loch near Dumfries on 14 October 1788. The experiment demonstrated that a steam engine would work on a boat. Symington went on to become the builder of the first practical steamboat.

ХХ ғасыр және одан кейінгі

RAF Dumfries-тің салынуы туралы алғашқы ресми хабарлама 1938 жылдың соңында жасалды. Таңдалған орын 1914 жылдан бері жеңіл ұшақтарды қабылдап келген. Жұмыс қарқынды жүргізілді және 1940 жылдың 17 маусымында Дамфрис қаласында 18-ші техникалық қызмет бөлімі ашылды. Базаның соғыс кезіндегі қызметі оқу-жаттығуларды да қамтыды. RAF Dumfries 1943 жылдың 25 наурызында қауіпті жағдайға тап болды, ол кезде неміс Dornier Do 217 ұшағы әуежайдың маягына шабуыл жасады, бірақ көп ұзамай құлап түсті. Ұшқышы, обер-лейтенант Мартин Писке кейін Думфрис қаласындағы Трокуир зиратына толық әскери салтанатпен жерленді. 1943 жылдың 3-4 тамызы күндері түнінде қозғалтқышы бұзылған Vickers Wellington бомбалаушысы Дамфрис ұшу-қону жолағына қонуға тырысты, бірақ жолақтан қысқада қалды да құлап түсті. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Норвегия армиясының көп бөлігі, Ұлыбританиядағы эмиграция жылдарында Дамфрис қаласындағы бригададан тұрды. Армияның жоғарғы басшылығы басқаруды қолға алған кезде лагерьде 70 офицер және шамамен 760 сарбаз болды. Лагерь 1940 жылдың маусым айында құрылып, 500-ге жуық ер және әйел адамдардан тұратын Норвегиялық қабылдау лагері деп аталды, олардың көп бөлігі 1940 жылдың басындағы нацистік оккупация кезінде Норвегияда соғысқа ерікті түрде келген норвегиялықтар еді. Жаз бойы генерал Карл Густав Флейшердің басшылығымен олардың саны шамамен 1500-ге дейін артты. Дамфрис қаласынан бірнеше шақырым қашықтықта Тинвальд, Торторвальд және Мусвальд ауылдары орналасқан, олардың барлығын викингтер қоныстанған. Дамфрис екі рет Boxing Day күні жер сілкінісін бастан кешірді. Олар 1979 жылы (Лонгтаун маңындағы орталықта 4,7 балға дейін) және 2006 жылы (Дамфрис аймағында 3,6 балға дейін) тіркелді. Ешқайсысының да ауыр салдары болған жоқ. Сонымен қатар, 1984 жылдың 16 ақпанында және 2010 жылдың 7 маусымында да жер сілкінісі болды.

Демография

Шотландияның Ұлттық тізілімдері 2012 жылдың ортасында Дэмфристің халқы 33 280 адамды құрайды деп бағалаған.

Климат

Британ аралдарының қалған бөлігі сияқты, Дамфристе де теңіздік климат (Cfb) басылады, жазда салқын, қыста жұмсақ болады. Шотландияның оңтүстік-батысындағы қорғалған, аласа жатқан орнының арқасында Шотландияда қар аз жауатын аймақтардың бірі болып табылады. 1908 жылдың 2 шілдесінен бастап қалада Шотландиядағы ең жоғары температураның рекорды – 32,8 °C (91 °F) тіркелген, бірақ 2003 жылдың 9 тамызында Грейкрукта бұл көрсеткіштің артынан басып өтті. Оның оңтүстік ендігі Шотландияның солтүстік жағалауымен салыстырғанда орташа жылдық температураға көп әсер етпейді. Бұл Ирландия теңізінің күшті әсеріне байланысты, жиі бұлтты ауа райы мен судың салқын температурасы жазды суытады. Дамфристің батысында көптеген биік жерлер бар, бірақ олар да жылы ауаның толыққанды қыздыруына кедері келтірмейді.

География

Дамфрис пен Галлоуэйдің қалған бөлігі сияқты, Шотландияның үш негізгі географиялық аймағының бірі – Дамфрис Оңтүстік жотасында орналасқан. Нит өзені Дамфрис арқылы оңтүстікке қарай Солуэй фьордына дейін ағып, қаланы шығыс және батысқа бөледі. Төмен су тасқанда, теңіз Солуэйдің көлбеу құмды жағалауында соншалықты шегінеді де, Нит өзенінің ұзындығы 13 шақырымға артады. Бұл Нитті Шотландиядағы ең ұзын өзендердің жетіншісі етеді. Қала ішінде өзен арқылы бірнеше көпір салынған. Деворгилла (сондай-ақ «Ескі көпір» деп те аталады) мен аспалы көпірдің арасында халық арасында «Каул» деп белгілі бөгет орналасқан. Жылдың ылғалды айларында Нит өзені айналасындағы көшелерді су басуы мүмкін. 1827 жылдан бері Уайтсандс көшесін жылына шамамен бір рет су басады. Дамфрис маңында Саммерхилл, Саммервилл, Трокер, Джорджтаун, Крессуэлл, Ларчфилд, Калсайд, Лохсайд, Линклюден, Ньюбридж Драйв, Сэндсайд, Хитхолл, Лохарбриггс, Ноблхилл және Марчмоунт сияқты көптеген шағын елді мекендер бар. Нит өзенінің батысында орналасқан Максвеллтаун бұрын Кирккдбригширде жеке бург ретінде қарастырылған, бірақ 1929 жылы Дамфрис құрамына енген; Саммерхилл, Трокер, Лохсайд, Линклюден, Сэндсайд – өзеннің Максвеллтаун жағында орналасқан басқа да шағын елді мекендердің қатарында. Қаланың бас футбол командасы – «Оңтүстік патшайымының» үйі Палмерстон паркі Терреглс көшесінде, сонымен қатар Максвеллтаун жағында орналасқан. Квинсбери алаңы мен Хай-стрит қаланың орталықтары болып табылады және осы аймақта Дамфрис қаласының көптеген тарихи, әлеуметтік және коммерциялық кәсіпорындары мен шаралары өтеді. 1990 жылдары бұл аймақтар «Britain in Bloom» сияқты ұйымдардан эстетикалық жағынан мойынды алды.

Басқару

Шотландияның монархтар берген Корольдік Бург мәртебесіне ие болған қауымдары осы мәртебеге қызғанышпен және күш-жігермен қорғады. Маршаларды айдау – сол заманда зор маңызға ие болған дәстүрлі шараның сақталуы. Дамфрис 1186 жылдан бері Корольдік Бург мәртебесін иеленеді, оның жарғысын король Вильгельм Арыстан бекіткен, бұл қала тұрғындарының монархқа адалдығын қамтамасыз етті. Шотландияның билік орталығынан шалқары орналасқанмен, Дамфрис Голлоуэйдің шетінде орналасқандықтан және Шотландияның оңтүстік-батысын бақылау орталығы болғандықтан стратегиялық маңызы зор болды. Екі жағында Нит өзені, ал үшінші жағында Лохар батпағы орналасқан Дамфрис табиғи қорғанысы жақсы қала еді. Сондықтан қала толығымен қамалданған емес. Бірақ қаланың нақты белгіленген шекараларын жыл сайын қадағалау қажеттігі туындады, бұл міндет проваст, бейлилер, бургерлер және қала тұрғындарының үлесіне тиді. Көршілес жер иелері қала шекарасына, яғни Марштарға тиісіп, оны 100 метрдей артқа жылжыту арқылы өз пайдаларына жұмсауға тырысуы мүмкін. Егер біреу қала шекарасын басып кіруді ойласа немесе тырысса, оның мұндай әрекетке батылы бармауы тиіс екенін анық көрсету қажет болды. Қаланың Корольдік мәртебесіне және корольдің құрметіне ие болған проваст пен оның кеңесі, сондай-ақ қаланың басқа да беделді азаматтары шекаралардың қатаң сақталуын қамтамасыз етуде жауапкершілік тартты. Тарихқа толы болғанымен, Шотландияның бургтары ғасырлар бойы елдің жергілікті басқару жүйесінің негізін құрады. Бург мәртебесі азаматтарға өздерінің қалалық кеңестерін сайлауға, өз істерін басқаруға және жергілікті салықтарды немесе төлемдерді жинауға құқық берді. Дамфрис сонымен қатар Дамфрис графтығының, немесе Дамфрисширдің әкімшілік орталығы болды, ол, мүмкін, он екінші ғасырда құрылған және 1305 жылға қарай әрі қарай дамыған. 1889 жылғы Жергілікті басқару (Шотландия) заңына сәйкес 1890 жылы сайланған округтік кеңестер құрылғанда, Дамфрис бургы өз істерін жүргізуге қабілетті деп танылды және округтік кеңестің қарауынан шығарылды. 1929 жылы Дамфрис бургы Кирккдбригширдегі бөлек бург болған Максвеллтаунды, Нит өзенінің батыс жағалауында орналасқан қаланы өз құрамына қосты. 1930 жылы жергілікті басқару жүйесіндегі одан әрі реформалар Дамфрис бургын Дамфрисшир округі кеңесінің бақылауына алды, бірақ оны үлкен бург ретінде жіктеді, бұл қалаға көптеген жергілікті қызметтерді өздігінен басқаруға мүмкіндік берді. Қалалық кеңес 1932 жылы бұрынғы кеңес ғимаратының орнында салынған Букклех көшесіндегі муниципалдық ғимараттарда орналасқан. 1975 жылы Шотландиядағы жергілікті басқару 1973 жылғы Жергілікті басқару (Шотландия) заңы бойынша реформаланды. Бургтар мен округтер әкімшілік аймақтар ретінде таратылды, олардың орнына екі деңгейлі жүйе енгізілді: жоғары деңгейдегі өңірлер және төменгі деңгейдегі аудандар. Осылайша Дамфрис Дамфрис және Галлоуэй өңіріндегі Нитсдейл ауданының бір бөлігіне айналды. Нитсдейл аудандық кеңесі муниципалдық ғимараттарды иеленді. Дамфрис қаладан гөрі әлдеқайда үлкен аумақта жергілікті басқару орталығы болып қала береді. Бірақ оның халқы, Дунхамерлер, өз қалалары мен ерекшелігімен мақтанады. Бұл бір аптаға созылатын Гид Нычбурри фестивалі мен оның ең бастысы – жыл сайын маусымның үшінші сенбісінде өтетін Маршаларды айдау кезінде ерекше көзге түседі.

Scottish communities granted Royal Burgh status by the monarch guarded the honour jealously and with vigour. Riding the Marches maintains the tradition of an occasion that was, in its day, of great importance. Dumfries has been a Royal Burgh since 1186, its charter being granted by King William the Lion in a move that ensured the loyalty of its citizens to the Monarch. Although far from the centre of power in Scotland, Dumfries had obvious strategic significance sitting as it does on the edge of Galloway and being the centre of control for the south west of Scotland. With the River Nith on two sides and the Lochar Moss on another, Dumfries was a town with good natural defences. Consequently, it was never completely walled. A careful eye still had to be kept on the clearly defined boundaries of the burgh, a task that had to be taken each year by the Provost, Baillies, Burgesses and others within the town. Neighbouring landowners might try to encroach on the town boundaries, or the Marches as they were known, moving them back 100 yards or so to their own benefit. It had to be made clear to anyone thinking of or trying to encroach that they dare not do so. In return for the Royal status of the town and the favour of the King, the Provost and his council, along with other worthies of the town had to be diligent in ensuring the boundaries were strictly observed. Although steeped in history, Scotland's burghs remained the foundation of the country's system of local government for centuries. Burgh status conferred on its citizens the right to elect their own town councils, run their own affairs and raise their own local taxes or rates. Dumfries also became the administrative centre for the shire of Dumfries, or Dumfriesshire, which was probably created in the twelfth century and certainly existed by 1305. When elected county councils were created in 1890 under the Local Government (Scotland) Act 1889, the burgh of Dumfries was deemed capable of running its own affairs and so was excluded from the jurisdiction of the county council. The burgh of Dumfries was enlarged in 1929 to take in Maxwelltown on the west bank of the Nith, which had previously been a separate burgh in Kirkcudbrightshire. Further local government reform in 1930 brought the burgh of Dumfries within the area controlled by Dumfriesshire County Council, but classed as a large burgh which allowed the town to continue to run many local services itself. The town council was based at Municipal Buildings in Buccleuch Street, built in 1932 on the site of an earlier council building. In 1975 local government across Scotland was reformed under the Local Government (Scotland) Act 1973. The burghs and counties were abolished as administrative areas, replaced with a two tier system of upper tier regions and lower tier districts. Dumfries therefore became part of the Nithsdale district in the region of Dumfries and Galloway. Nithsdale District Council took over the Municipal Buildings. Dumfries remains a centre of local government for a much bigger area than just the town itself. But its people, the Doonhamers still retain a pride in their town and distinctive identity. This is never more so than during the week long Guid Nychburris Festival and its highlight the Riding of the Marches which takes place on the third Saturday in June each year.

Саясат

Дамфрис Дамфрис және Галлоуэй кеңес аймағында орналасқан. Бұл жергілікті кеңестің орталығы, оның штаб-пәтері қала орталығының шетінде орналасқан. 1995 жылға дейін Дамфрис Нитсдейл ауданының жергілікті кеңесіне де үй иесі болды. Дамфрис сонымен қатар Дамфрис лейтенанттық аймағына өз атын береді, ол бұрынғы Дамфрисшир графтығымен шектес. Дамфрис Ұлыбритания Парламентінің екі сайлау округіне бөлінеді: Дамфрис және Галлоуэй, оны Шотландияның қазіргі мемлекеттік хатшысы Алистер Джек, және Дамфрисшир, Клайдсдейл және Твиддейл, екеуі де Шотландия консервативтік партиясының Дэвид Манделл өкілдік етеді. Шотландия Парламенті сайлауында Дамфрис Оңтүстік Шотландия сайлау аймағында орналасқан және екі сайлау округіне бөлінген. Абби және Солтүстік-Батыс Дамфрис округтері Галлоуэй және Батыс Дамфрис сайлау округінде, ал Нит және Лочар округтері Дамфрисшир сайлау округінде орналасқан. Тиісті Парламент мүшелері – Финлей Карсон және Оливер Манделл, екеуі де Шотландия консервативтік партиясынан. 2014 жылғы Шотландия тәуелсіздігі туралы референдумда Дамфрис және Галлоуэйде дауыс бергендердің 65% -тен астамы «Жоқ» деп дауыс берді, бұл елдегі үшінші ең жоғары көрсеткіш. Бұл ұлттық орташа көрсеткіштен 10 проценттік тармаққа жоғары. Дамфрис және Галлоуэй кеңесінде Дамфрис төрт 4 орындық округтермен қамтылған: Абби, Лочар, Нит және Солтүстік-Батыс Дамфрис. Солтүстік-Батыс Дамфрис – қаланың ішіндегі аумақтарды ғана қамтитын жалғыз округ, ал қалғандары шеткері аудандарды қамтиды. 2017 жылғы кеңес сайлауында бұл округтер 6 Лейборист, 5 Консерватив және 4 СНП кеңесшісін сайлады.

Экономика

Дамфристің округтік қала және айналасындағы ауылдық аймақтардың сауда орталығы ретінде ұзақ тарихы бар. Солтүстік Британдық резеңке компаниясы 1946 жылы Шотландиядағы сол кездегі ең жетілген жеңіл өнеркәсіптік зауыты саналған Аррол Джонстон мотор компаниясының бұрынғы орнында, Хитхоллде өндіріс бастады. 1960 жылдары ол Uniroyal Ltd болып өзгерді және Hunter Boot аяқ киімдері мен Powergrip қозғалтқыш тізбектері осы жерде жасалды. 1987 жылы компания Гейтс резеңке компаниясының британдық еншілес кәсіпорнына айналды, ал кейін 2002 жылдан бастап 2013 жылы зауыт жабылғанға дейін Interfloor деп аталды. Дамфрис салыстырмалы түрде өркендеген қауымдастық, бірақ қала орталығы сауда, бизнес, білім беру, тұрғын үй және басқа да салалардың қала шетіне қарай тартылуына байланысты орталықтан тепкілеу күштеріне тап болды. Бұл 1980 жылдары Дамфрис айналма жолының салынуымен басталды. Бұл шараның тікелей нәтижесі қала орталығы арқылы өтетін көлік ағынының ауысуы болды. Бұл қала орталығына экономикалық үлестің төмендеуіне әкелді. Екінші әсері одан да айқын болды. Айналма жолға жақын жерлер қала орталығындағы кептелістер мен шектеулі тұрақ орындары болмай, оны жоғары жылдамдықты қалалық магистраль ретінде пайдалануға мүмкіндік беретін дамуға ынталандырды. Дамфрис қала орталығын экономикалық және әлеуметтік жағынан қайта жандандыру мақсатында басқарушы органдар бірнеше стратегия ұсынды.

Мәдениет

Дамфрис қаласы "Оңтүстік королеві" деген лақап атын 1857 жылы жалпы сайлауға қатысқан жергілікті ақын Дэвид Данбардан алды. Ол өзінің бір сөйлеуінде Дамфрис қаласын "Оңтүстік королеві" деп атады, содан бері бұл атау қаламен байланыстырып айтылатын болды. "Дунхамер" термині – бұл Дамфрис тұрғындары туған жерлерін сағынып, алысқа жұмысқа кеткенде қолданған атау. Шотланд тілінде қала көбінесе "duun hame" (үйге қарай) деп аталады. Осыдан кейін "дунхамер" термині Дамфрис қаласынан шыққан адамдарды атау үшін пайдаланылды. 2017 жылы Rightmove компаниясы Дамфрис қаласын Шотландиядағы ең бақытты орын деп таныды.

Мұражайлар

Шағын төбе басында орналасқан Дамфрис мұражайы қаланың үстінде орналасқан 18 ғасырдағы жел диірменімен орталықтанған. Оның ішінде тарихқа дейінгі рептилиялардың қалдырған іздері, Солвей батпақтарының фаунасы, аймақтағы алғашқы халықтардың құрал-саймандары мен қару-жарақтары, Шотландияның алғашқы христиандарының тас мүсіндері бар. Мұражайдың жоғарғы қабатында камера-обскура орналасқан. Екінші дүниежүзілік соғыстағы әуежайдың қалпына келтірілген басқару мұнарасы қазір ескерткіш болып саналады. Мұражай волонтерлермен басқарылады және кеңейіп келе жатқан ұшақтардың, авиациялық қозғалтқыштардың үлкен коллекциясын, сондай-ақ авиация тарихына қатысты артефактілер мен жекелеген оқиғаларды ұсынады. Бұл сонымен қатар Лох-Дун Спитфайрінің де мекені. Азаматтық және әскери авиация да ұсынылған. Театр Роял, Дамфрис 1792 жылы салынған және Шотландиядағы ең көне жұмыс істейтін театр болып табылады. Театр 1959 жылы оны сатып алған Ойыншылар гильдиясына тиесілі, осылайша оны бұзудан сақтап қалды. Театрды Ойыншылар гильдиясының мүшелері волонтерлік негізде басқарады. Ол Гильдия мүшелерінің жарналары мен билет сатудан түскен қаражат есебінен қаржыландырылады. Қазіргі уақытта ол жұмыс істеу шығындарына гранттық көмек алмайды. Соңғы жылдары театрдың жаңа шатыры салынып, сыртқы жағы жөнделді. Бұл театр Ойыншылар гильдиясының қойылымдары мен келуші труппалардың өнерлерін қабылдайды. Олардың ішінде: Шотландия операсы, TAG, Borderline және 7:84. Роберт Бернс орталығы – Дамфрис қаласындағы артхаус кинотеатры. Odeon кинотеатры, көбірек танымал фильмдерді көрсеткен, 2018 жылдың ортасында жергілікті кеңес Odeon кинотеатрының басқа жерге көшуіне рұқсат бермегендіктен жабылды.

Концерт және іс-шара орындары

Лореберн залы (кейде "Дриль залы" деп аталады) Black Sabbath, Big Country, The Proclaimers және Scottish Opera сияқты артистердің концерттерін қабылдаған. 2007 жылы жаңа DG One спорт, фитнес және ойын-сауық орталығы Дамфристегі басты жабық іс-шаралар өткізілетін орынға айналды, бірақ 2014 жылдың қазанында ғимараттағы ауыр кемшіліктер анықталғандықтан жабылды. Дегенмен, жаңартылған ғимарат 2019 жылдың жазында қайтадан жұмысын бастады. Театр Корольдік те жөндеуден кейін қайта ашылды.

Бейнелеу өнері

400-ден астам шотланд суретінен тұратын Грейсфилд өнер орталығы, аймақтық, ұлттық және халықаралық суретшілер мен қолөнер шеберлерінің көрмелерінен тұратын үздіксіз бағдарлама ұсынады. Дамфрис өнер жолы суретшілерді, қолөнершілерді, галереяларды және қолөнер дүкендерін біріктіріп, жыл бойы қолжетімді болатын орындарды ұсынады.

Фестивальдар

Жыл бойында көптеген мерекелер өтеді, олардың көпшілігі дәстүрлі құндылықтарға негізделген. Гид Ничбуррис (орта шотланд тілінде «Жақсы көршілер» деген мағына береді) – жылдың ең маңызды мерекесі, бұл рәсім жағымды қауымдық рухқа негізделген. Гид Ничбуррис күніндегі рәсім, көне заманнан бері белгіленген маршрут пен оқиғалар тізбегі бойынша өтеді. Ресми шаралар таңғы сағат 7:30-да басталады, онда 250-ге дейін жылқы курьердің келуін күтіп, Пурсуванттың жолда екенін естіп біледі, ал сағат 8:00-де Мидстеплден шығып, Пурсувантты қарсы алуға аттанады. Содан кейін олар Шекараны аралап, Стоб пен Ногты (посттар мен тулармен шекараны белгілеу) аттап өтеді, ал сағат 12:15-те Мидстеплге оралып, қала әкімімен кездеседі, содан кейін Дамфристің халқына Хартия жарияланады. Мұнан соң Оңтүстік патшайымын таж кигізу рәсімі өтеді. 2013 жылдан бері Дамфрис жыл сайынғы Нитрайд жарысын өткізіп келеді, бұл Карсеторннан Нит өзенімен өтетін шағын қайық жарысы, ол қаланың өзенмен тарихи байланысын тойлайды. Аймақта Едем фестивалі (Моффаттың жанындағы Сент-Анн қаласында), Ютхбитц (Шотландиядағы ең ірі тегін жастар музыка фестивалі), Монайв халық фестивалі, Торнхилл музыка фестивалі, Биг Бернс кешкі асы фестивалі және бұрынғы Драмланриг сарайындағы Электр өрістері сияқты көптеген дамыған музыка фестивальдары бар.

Кітапхана

Эварт кітапханасы – Карнеги кітапханасы, ол 1904 жылы ашылды. Карнеги кітапхана құрылысына 10 000 фунт стерлинг көмектесті және кітапхананы бұл аймақтың бұрынғы депутаты, Уильям Эварттың есімімен атауды ұсынды. Ол Англия мен Шотландиядағы қоғамдық кітапханалар құруға қатысты Парламент актілерін қабылдауға үлкен үлес қосты.

Дін

Пресвитериандық және басқа да қауымдардың шіркеулері мен шағын ғибадатханалары, олардың көпшілігі әдемі ғимараттар болып табылады. 1746 жылғы Сент-Майкл, сәнді құрылыс, Роберт Бернс қатысқан шіркеу еді, және оның зираты осы шіркеудің ауласында орналасқан. 1815 жылы оның денесі оңтүстік-шығыс бұрышында салынған әсем кесенеге көшірілді, онда оның әйелі Жан Армур және оның отбасының бірнеше мүшелері де жерленген. 1866–1867 жылдарда салынған Грейфриарс готикалық шіркеуі, бұрынғы Францискан монастырының және қаланың ескі сарайының орнында тұрғызылған. 1837–1839 жылдардағы Сент-Мария, сондай-ақ готикалық стильде, Роберт Брюстің қарындасы Кристиананың күйеуі, сэр Кристофер Сетонды еске алу үшін салған шағын ғибадатханасының орнында бой көтерген. Сетон Эдуард I-нің бұйрығымен осы жерде атқыланды. 1811–1813 жылдардағы Сент-Эндрю, роман стилінде салынған, рим-католик шіркеуі, сонымен қатар Галлоуэй епархиясының про-кафедралық шіркеуі болып табылады. 1851 жылы Льюис басқа шіркеулер туралы жазып, 1817 жылы 2200 фунт стерлинг сомасында епископтық шағын ғибадатхана салынғанын айтқан. Сондай-ақ, еркін шіркеу, Біріккен пресвитериан шіркеуі, реформаланған пресвитериандар, тәуелсіздер, веслиандар және рим-католик шіркеуі үшін де ғибадат орындары бар. Одан бері шіркеулер жабылып, қайта ашылып келеді.

Денсаулық сақтау

Дамфрис және Галлоуэй Корольдік ауруханасы – Дамфрис және Галлоуэй аймағындағы басты екінші деңгейлі медициналық көмек орталығы. Қазіргі таңда мұнда бұрынғы Крессвелл аналар ауруханасының орнына жаңадан ашылған босандыру бөлімшесі бар. Мидпарк ауруханасы, бұрынғы Крайттон Корольдік ауруханасының жанында орналасқан, Дамфрис және Галлоуэй Ұлттық денсаулық сақтау қызметі кеңесінің құрамында және Дамфрис және Галлоуэй аймағында аймақтық психиатриялық, психологиялық және мамандандырылған тәуелділікке қарсы қызметтерді ұсынады. 1838 жылы Уильям А. Ф. Браун жаңа құрылған Крайттонның бас дәрігері лауазымын қабылдады. Урсула Флеминг көптеген білім мен тәжірибесін Крайттонда алған.

Көлік

Дэмфрис А701 жолы арқылы Беаттоктағы A74(M) тас жолына қосылған. A75 тас жолы шығысқа қарай Дэмфристі оңтүстік бағытындағы A74(M) тас жолымен байланыстырады, ол M6 тас жолына және Карлайл қаласына жетеді. A75 тас жолы батысқа қарай Дэмфристі Странраер портымен байланыстырады. A76 тас жолы Айрширдегі Килмарнокқа дейін созылады. Дэмфрис теміржол станциясы Глазгоның Оңтүстік-Батыс желісінде орналасқан. Ол 1986 және 1987 жылдары British Rail-дің үздік станциясы деп танылды. Қазіргі кезде пойыз қызметін ScotRail жүзеге асырады, ол Глазго-Централ және Карлайл қалаларына, сондай-ақ Ньюкасл қаласына сирек тікелей қатынас ұсынады. Батыс жағалау магистральдық желісіндегі Дэмфриске ең жақын станция 14 миль (23 км) қашықтықта, A709 тас жолы бойында Локербиде орналасқан. Ал Дэмфриске теміржол арқылы тікелей байланысқан ең жақын Батыс жағалау магистральдық желісі станциясы – Карлайл. Қаланың Саммерхилл ауданындағы Максвеллтаун станциясы, сондай-ақ Касл-Дуглас арқылы Странраерге тікелей бағыт 1965 жылы Бичингтің кесу шаралары аясында жабылды. Дэмфрис қаласындағы пайдаланылмаған теміржолдың бір бөлігі кейіннен велосипед жолына айналдырылды.

Хабар тарату

Бұрын Дамфристе Шотландиядағы 11 BBC студиясының бірі орналасқан. Бауэр Медиа Групптың бөлігі болып табылатын Greatest Hits Radio Dumfries & Galloway Дамфристен хабар таратады және аймақтың басты радиостанциясы болып саналады. Alive 107.3 қоғамдық радиостанциясы Дамфрис қаласында 107.3FM жиілігінде және онлайн эфирде таралады. 2018 жылы Дамфрис қаласында Дамфрис Қоғамдық Радиосы деген жаңа радиостанция ашылды. DCR Online деп те аталатын бұл станция дәстүрлі FM радиостанциясы емес, интернет-радиостанциясы.

Дамфридің бостандығы

1953 жылы Корольдік Шотландия шекаралық полкіне Дамфристің құрметті азаматтығы берілді.