Кіріспе
Гамильтон (Baile Hamaltan) – Шотландияның Оңтүстік Ланаркширдегі ірі қала. Ол Оңтүстік Ланаркшир кеңесінің басқару орталығы болып табылады. Глазгодан оңтүстік-шығысқа қарай 16 шақырым (10 миль), Эдинбургтен оңтүстік-батысқа қарай 60 шақырым (37 миль) және Карлайлдан солтүстікке қарай 119 шақырым (74 миль) қашықтықта орналасқан. Қала Клайд өзенінің оң жағалауында, Авон суы құятын жерде жатыр. Гамильтон – тарихи Ланаркшир графтығының қаласы және Оңтүстік Ланаркшир жергілікті әкімшілігінің бас кеңсесі орналасқан жер. Қаланың халқы шамамен 55 000 адамды құрайды, бұл оны Шотландиядағы 9-шы ірі елді мекенге айналдырады. Бұған жақын орналасқан Блантайр, Ботуэлл және Уддингстон қалаларын қоса есептегенде, бұл аймақтың халқы 84 000-ға жетеді, бұл елдегі 8-ші ірі елді мекен. (Ескі шотланд тілінде: Cadȝow), «ȝ» әрпі йог деп аталады, /kadju/ деп айтылады. Бұл ежелгі қоныс, мүмкін Стратклайд дәуірінен, тіпті одан да ертерек кезеңдерден қалған. Жақын маңда Ботвеллхау римдік бекінісі орналасқан. 2010 жылдарда Клайд өзенінің жанында, қазіргі қаладан шамамен 1,6 шақырым (1 миль) қашықтықта ортағасырлық жоғалған елді мекен қазылып алынды. Стратклайд патшаларының Кадзов маңында аң ауынатын сарайы болғандығы мәлім, ал бұл аймақ патшалықтың соңғы кезеңдерінде Кадзов қамалының алдындағы орталық болған болуы мүмкін. Шотландияның тәуелсіздік соғысы кезінде Гамильтон әулеті бастапқыда ағылшыздарды қолдады, және Уолтер Фитц Гилберт (Гамильтон әулетінің басшысы) ағылшыздардың тапсырысымен Ботвелл қамалының губернаторы болды. Бірақ, Бэннокберн шайқасынан кейін ол Роберт Брюске адалдығын өзгертті және оған Ботвеллді берді. Бұл әрекеті үшін ол Далсерфтегі Коминстерден тартып алынған жердің бір бөлігімен, содан кейін Барониямен және Кадзов жерімен марапатталды, ол уақыт өте Гамильтон қаласына айналды. Cadzow Джеймс лорд Гамильтон тұсында Гамильтон деп аталды.
Гамильтон әулеті аймақта көптеген маңызды ғимараттар салды, соның ішінде Стратклайд саябағындағы Гамильтон кесенесі бар, ол 15 секундтік ең ұзақ дыбыс қайтару уақытына ие. Гамильтон әулеті бүгінгі күнге дейін аймақтағы ірі жер иелері болып табылады. Гамильтон сарайы ХХ ғасырдың басына дейін Гамильтон герцогтарының резиденциясы болды. Кадзов қамалының қираған қалдықтары қала орталығынан 3 шақырым (2 миль) қашықтықтағы Шательроу ауылдық саябағында орналасқан. Гамильтон казармасы бұрын Камерониялықтардың (Шотландиялық мылтықтардың) депосы және полктің 1-ші батальонының үйі болған. Полк мұражайы Лоу Паркс мұражайының бөлігі болып табылады. Лоу Паркс мұражайы 16 ғасырдағы қонақ үй ғимаратында орналасқан және Глазго мен Эдинбург арасындағы сапарлар үшін аялдама болған. Жақында қайта жөнделген бұл ғимарат Гамильтонның ең көне ғимараты және сарай аумағының солтүстігінде орналасқан. Әйгілі саяхатшы және миссионер Дэвид Ливингстонның үйі әлі де 17 Бёрнбанк көшесінде тұр және оның есімі жазылған тақташа орнатылған.
Басқару
Гамильтон Шотландияның Оңтүстік Ланаркшир кеңесі аумағында орналасқан. Оның жергілікті басқару қызметтерін Оңтүстік Ланаркшир кеңесі біртұтас органы жүзеге асырады, оның кеңсесі Гамильтон қаласында орналасқан. Гамильтон өзі үш округке бөлінген, барлығы 11 орын: Гамильтон Солтүстік және Шығыс, Гамильтон Батыс және Ернок, сондай-ақ Гамильтон Оңтүстік. Гамильтон Парламентте екі депутатпен (MP) өкілдік етіледі. 2019 жылы Гамильтоннан келесі депутаттар сайланды:
Анжела Кроули (SNP) Ланарк және Гамильтон Шығысында, алғаш рет 2015 жылы сайланды. Маргарет Ферриер (SNP) Ратгерглен және Гамильтон Батысында, алғаш рет 2015 жылы сайланды. Ферриер 2020 жылы COVID-19 пандемиясының қағидаларын бұзғандығы үшін SNP-ден шеттетілді, бірақ 2023 жылғы Ратгерглен және Гамильтон Батысы бойынша сайлауға дейін, оны Шотландияның Еңбек партиясынан Майкл Шенкс жеңгенге дейін тәуелсіз саясаткер ретінде қызметін жалғастырды. Гамильтон Шотландия Парламентінде де екі сайлау округінің депутаттарымен өкілдік етіледі. 2021 жылы Гамильтоннан келесі депутаттар сайланды:
Кристина МакКелви (SNP) Гамильтон, Ларкхолл және Стоунхауста, алғаш рет 2011 жылы сайланды. Стефани Каллаган (SNP) Уддингстон және Беллшилда, алғаш рет осы сайлауда Ричард Лайлдың (SNP) орнын басты. Уддингстон және Беллшилл сайлау округі Гамильтонның Уайтхилл және Ботвелл жолы аудандарын қамтиды.
Экономика
Қызмет көрсету саласы және жергілікті басқару Гамильтон қаласының маңызды жұмыс берушілері болып табылады. Қала орталығы жаңа жабық сауда орталықтарымен (Регент сауда орталығы, Жаңа Крест сауда орталығы), Гамильтон сауда паркі және Палас Гранд сауда паркі арқылы жаңартылды. Ресторандар мен жалпыұлттық сауда орындары M74 тас жолынан қалаға кіре бергенде көрінетін, сарайдың жаңартылған бөлігінде орналасқан. Дөңгелек қала алаңының құрылысының нәтижесінде Гамильтон соңғы он жылда қала құрылысы саласында көптеген наградаларға ие болды. Бұл даму Герцог сарайының алғашқы орны болған Стратклайд паркінің Гамильтон жағын өзгертіп, жаңа бейне берді. Гамильтон 2005 жылдан бері «Әділ сауда» қаласы мәртебесін иеленеді.
Көлік
Гамильтонның үш теміржол станциясы бар: Гамильтон Орталық, Гамильтон Батыс және Аргайл желісінің Гамильтон шеңберіндегі Шательхеролт. Гамильтон Орталық станциясы Ларкхолл-Далмуир бағытындағы пойызбен Глазго қаласына шамамен 25 минуттық қашықтықта орналасқан. Бұрын оған Солтүстік Британ теміржолы қызмет көрсеткен, оның аймақта Гамильтон (NBR), Пикок Крос теміржол станциясы және Бернбанк деген үш станциясы болған. Гамильтон Орталық станциясының жанында Гамильтон автобус станциясы орналасқан, ол айналасындағы қалалар мен елді мекендерге қатынайтын автобустарды ұсынады, сондай-ақ Глазгоға және Англияның кейбір аймақтарына экспресс автобустар да бар. Осы станциядан National Express рейстері Лондон мен Бирмингемге қатынайды. Қаладағы маңызды жолдарға оңтүстік-шығысқа қарай Ларкхоллға баратын A72, оңтүстікке Стратавен/солтүстік-шығысқа Матервеллге баратын A723 және батысқа қарай Рутергленге баратын A724 жатады. Ал батыстағы Блантайрда A725 екі қабатты тас жол аймақты Шығыс Килбридке, Коатбриджке және M8 автожолына жалғастырады. Автокөлікпен қала M74 автожолының батысында орналасқан, бұл Англияға оңтүстікке қарай бағытталған негізгі тас жол, ол Карлайлдың солтүстігінде M6 автожолымен қосылады. Эдинбургтен басты маршрут – M8 автожолы, ол 6-шы немесе 7-ші қиылыстан шығады. Клайд және Авон өзендерінің жағалауларын бойлай Стрэтклайд паркінен Шательхеролт елдік паркіне дейін велосипед жолдары салынған. Бұл жолдар Sustrans Connect2 жобасы аясында кеңейтілуде және Уддингстоннан Камбриядағы Карлайлға дейінгі 74-ші ұлттық велосипед жолының бөлігін құрайды.
Білім
Қазіргі уақытта қалада үш толыққанды орта мектеп бар: Гамильтон грамматикалық мектебі, Holy Cross орта мектебі және Сент-Джон Огилви орта мектебі. Бұрынғы Эрнок орта мектебі 2008 жылы Блантайр орта мектебімен бірігіп, Кальдерсайд академиясын құрды. Гамильтонда сонымен қатар бір жекеменшік мектеп – Гамильтон колледжі бар, ол балабақша, бастауыш және орта мектепті қамтитын христиандық білім беретін мекеме. Гамильтонда 17 жергілікті билік қарастыратын бастауыш мектеп бар: тоғыз дінге қатыспайтын және сегіз Рим-католик мектебі. Сонымен қатар, арнайы қолдауға мұқтаж балалар үшін де мүмкіндіктер қарастырылған, сондай-ақ Гамильтон саңыраулар мектебі де бар. Гамильтон – университет қаласы, Шотландияның Батыс университетінің кампусы бұрын Альмада көшесінде орналасқан, бірақ қазір Хай Блантайрдағы Гамильтон халықаралық технологиялық паркіне көшірілді.
Спорт
Гамильтон академиялық футбол клубы (Accies) 1874 жылы құрылған және Шотландияның ең көне клубтарының бірі. Ол өзінің атын Гамильтон академиясынан алған, қазір Гамильтон грамматикалық мектебі деп аталады – қаладағы ең көне мектеп (1588 жылы негізі қаланды). Бұл Ұлыбританияда мектеп командасынан туындаған жалғыз кәсіби футбол клубы және қазіргі уақытта Шотландияның бірінші лигасынде ойнайды. Олардың стадионы – 2001 жылы салынған «Нью-Дуглас Парк», ол бұрынғы «Дуглас Парк» стадионының орнына салынған (1994 жылы сауда орталығы үшін бұзылған). Гамильтон регби клубы «Лей Бент» спорт алаңында, Бент Роудта орналасқан. Қазіргі уақытта олар Тенненттің Ұлттық лигасының үшінші дивизионында ойнайды. «Hamilton Park Racecourse» ат жарысы, тойлар мен іс-шаралар өткізілетін орын қалада орналасқан. Гамильтон мұз айдынында коньки тебу, керлинг, хоккей және сквошпен айналысуға мүмкіндік бар, бұл мүмкіндік жалпы жұртшылыққа да, жарыс командаларына да қолжетімді. SLC Leisure Гамильтон қаласында бірнеше нысанға ие. Қалалық кеңес басқаратын үш демалыс орталығында спорт залдары, бассейн, фитнес-сабақтар және тағы да басқа мүмкіндіктер бар. «Гамильтон сарайы» спорт алаңдары қала тұрғындарына регби, крикет, теннис, футбол және боулингпен айналысуға жағдай жасайды. «Strathclyde Park Golf Centre» айдау алаңы мен 9 шұңқырлы гольф алаңы Гамильтон қаласында орналасқан, ал «Гамильтон гольф клубы» (1892 жылдан бері) жақын маңдағы Фернигеирде, Авон өзенінен өтеді. Қалада «David Lloyd» (бұрынғы «Virgin Active Health Club») сияқты бірнеше ірі фитнес орталықтары бар, онда 2011 жылғы Халықаралық балалар ойындарының теннис турнирі өткізілді. Speedway жарыстары 1947 жылдан 1955 жылға дейін Гамильтон қаласында «Strathclyde Park» (қазіргі қала алаңының орнында) ескі күлдік футбол алаңдарында бір реттік көрсетулер түрінде ұйымдастырылды.
Ойын-сауық
Гамильтон Таунхаус Театры – қаладағы Cadzow Street аймағында орналасқан 712 орындық сахна. Бұл Шотландиядағы мәдени орындардың арасында беделді Quest аккредитациясын алған тұңғыш нысан. ROC түнгі клубына жақын, қайта құрылған Palace Grounds аймағында Vue Cinema мультиплексі орналасқан.