Кіріспе

Солтүстік Кореяның үкімет басшысы – Корея Халық Демократиялық Республикасы Министрлер Кабинетінің премьер-министрі, көбінесе Солтүстік Кореяның премьер-министрі деп аталады. Ол Солтүстік Кореяның үкімет басшысы және Министрлер Кабинетінің жетекшісі болып табылады. Премьер-министрді Жоғарғы Халық Ассамблеясы (ЖХА) ресми түрде тағайындайды, ол премьер-министр ұсынған Министрлер Кабинетінің басқа мүшелерін де тағайындайды. Премьер-министр Министрлер Кабинетін ұйымдастырып, басқарады және конституциялық тұрғыдан Солтүстік Корея үкіметін көрсетеді. Қазіргі премьер-министр – Ким Ток Хун, ол сонымен қатар Корея Еңбек партиясы Саяси бюросы Президиумының мүшесі.

Тарих

Бастапқыда 1948 жылғы КХДР Конституциясына сәйкес, Премьер-министр Солтүстік Кореядағы ең жоғары мемлекеттік лауазым болды. Ким Ир Сен өзі бұл лауазымды бастап, 1972 жылға дейін 24 жыл бойы сақтап тұрды, ал мемлекет басшысының рәсімдік рөлі Жоғарғы Халық Ассамблеясының Тұрақты комитетінің төрағасында болды. 1972 жылғы Конституция Президенттік лауазымын құрды, ол Премьер-министрліктің орнын басып, ең жоғары мемлекеттік лауазымға айналды. Бұл атқарушы президенттік лауазым Кимді ескере отырып құрылды, және ол Конституция қабылданғаннан кейін көп ұзамай осы лауазымға өтті. Премьер-министр енді Әкімшілік Кеңесінің басшысы болды, бірақ бұрынғы кабинеттің көптеген өкілеттіктері президенттің төрағалығымен басқаратын ең жоғары басқару органы – 中央人民委員会-қа берілді. Ким Ир Сеннен кейін Премьер-министр болып оның көп жылдық серігі Ким Ир тағайындалды. Бұл лауазым ресми түрде Әкімшілік Кеңесінің Премьері (정무원 총리, jungmuwon chongni) деп аталды. Ким Ир Сен қайтыс болғаннан кейін Президенттік лауазым бос қалды (ресми түрде Ким Ир Сен Мәңгілік Президент деп жарияланды), себебі оның ұлы Ким Чен Ир жаңа мемлекеттік қайта ұйымдастыруды жоспарлады. 1998 жылғы Конституцияға енгізілген өзгерістер Орталық Халық Комитеті мен Әкімшілік Кеңесін таратып, Үкіметті қайта құрды.

Функциялар

Премьер-министрді ресми түрде Жоғарғы Халық Ассамблеясы (ЖХА) сайлайды, сондай-ақ ол премьер-министрді қайта шақыруға құқылы. Премьер-министр басқа да Министрлер кабинеті мүшелеріне – вице-премьерлерге, Министрлер кабинеті төрағасына, түрлі министрлерге және басқа да кабинет мүшелеріне үміткерлерді ұсынады, ал оларды ЖХА тағайындайды. Жаңа тағайындалған премьер-министр басқа кабинет мүшелерінің атынан ЖХА-да адалдыққа ант береді. Премьер-министр кабинетті ұйымдастырып, қадағалайды және Солтүстік Корея үкіметін көрсетеді. Ол сондай-ақ кабинеттің жалпы отырыстары мен тұрақты комитеттерінің мәжілісіне қатысады. Кабинет Корея Еңбек партиясы Орталық Комитеті шешкен саясатты іске асырумен жүктелген, ал кеңседе өзінің саясатын жасауға құқығы жоқ. Премьер-министр Солтүстік Кореяның атқару билігін жүзеге асыратын үштік құрамның бір бөлігі болып табылады, сонымен қатар Жоғарғы Халық Ассамблеясы Президиумының төрағасы және Мемлекеттік істер комиссиясының төрағасы да осы құрамға кіреді. Конституцияға сәйкес, Мемлекеттік істер комиссиясының (МІК) төрағасы, ЖХА Президиумының төрағасы және премьер-министрдің өкілеттіктері президенттік жүйедегі президент өкілеттігінің үштен біріне тең. ЖХА Президиумының төрағасы сыртқы қатынастарды жүргізеді, премьер-министр ішкі мәселелерді шешеді және үкіметті басқарады, ал МІК төрағасы (2016 жылға дейін Ұлттық қорғаныс комиссиясының төрағасы ретінде танымал болған) қарулы күштерге басшылық етеді. Алайда, Конституция бойынша МІК төрағасы «мемлекеттегі ең жоғары лауазым» және елдің жоғарғы басшысы болып саналады. Премьер-министр атқару билігіндегі үштік құрамның ең төменгі лауазымын иеленеді: мәселен, Ким Чен Ир 1993 жылдан 2011 жылға дейін үздіріссіз ҰҚК төрағасы болды, ал Ким Ён Нам 1998 жылдан 2019 жылға дейін ЖХА Президиумының президенті болды, соңғы рет Ким Ир Сен қайтыс болғаннан бері алты премьер-министр тағайындалды.