Солтүстік Корея саяси жүйесі

Кіріспе

Солтүстік Кореяның саяси жүйесі

Солтүстік Кореяның саясаты (ресми атауы Корея Халық Демократиялық Республикасы немесе КХДР) ресми мемлекеттік философия, Кимилсунгизм-Кимжонгилизм аясында жүзеге асады. Кимжонгилизмнің бір бөлігі болып табылатын Джуче – тек өзін-өзі сендіру және күшті тәуелсіз мемлекет арқылы ғана нағыз социализмге қол жеткізуге болатын сенім. Солтүстік Кореяның саяси жүйесі орталықтандыру принципіне негізделген. Конституция Солтүстік Кореяны Кореяның Жұмысшы партиясының (КЖП) басшылығымен «халық демократиясының диктатурасы» деп анықтайды, бұл партия басқа саяси партиялардан жоғары заңдық мәртебеге ие. КЖП Бас хатшысы әдетте жоғарғы басшы болып табылады, ол КЖП Президиумын, КЖП Политбюросын, КЖП Хатшылығын және КЖП Орталық Әскери Комиссиясын басқарады, осылайша ол Солтүстік Кореядағы ең ықпалды тұлғаға айналады. КЖП Солтүстік Кореяның билеуші партиясы болып табылады және 1948 жылдан бері билікте. Басқа да шағын саяси партиялар бар, бірақ олар заң жүзінде КЖП-ның билеуші рөлін қабылдауға міндетті. Сайлаулар тек бір үміткерден тұрады, оны КЖП бұрыннан-ақ іріктеп алады. Партиялардан өзге, КЖП бақылауында 100-ден астам халықтық ұйымдар бар. КЖП мүшесі емес азаматтардың осы ұйымдардың біріне қосылуы талап етіледі. Олардың ішіндегі ең маңыздылары – Социалистік патриоттық жастар лигасы, Кореяның социалистік әйелдер одағы, Кореяның жалпы кәсіподақтар федерациясы және Кореяның ауыл шаруашылығы жұмысшылары одағы. Ким Ир Сен мен оның отбасына қатысты аса зор жеке тұлғаға табынушылықты ерекше атап өткен жөн. Билеуші отбасының мүшесі басқаратын КЖП мемлекетте билікті ұстап тұр. Үкімет конституциядағы марксизм-ленинизмге қатысты барлық сілтемелерді жергілікті тұжырымдама, яғни Джуче – өзін-өзі сендіру концепциясымен алмастырды. Ким Чен Ир Сонгун, яғни «әскери бірінші» философиясына баса назар аударды және 2009 жылы Солтүстік Корея конституциясынан коммунизмге қатысты барлық сілтемелер алынып тасталды. Ким Чен Ын кезінде коммунизм және социалистік экономика терминдері қайтадан кеңінен қолданылуда. Сонымен қатар, президенттік лауазым конституциядан жойылды, ал Ким Ир Сен оның есімін мәңгілікке сақтау үшін «Джуче Кореяның мәңгілік көшбасшысы» деп жарияланды. Көптеген сарапшылар бұл атақтың оның өмірінде қалыптасқан жеке тұлғаға табынушылықтың нәтижесі екеніне сенеді.

The politics of North Korea (officially the Democratic People's Republic of Korea or DPRK) takes place within the framework of the official state philosophy, Kimilsungism Kimjongilism. Juche, which is a part of Kimilsungism Kimjongilism, is the belief that only through self reliance and a strong independent state, can true socialism be achieved. North Korea's political system is built upon the principle of centralization. The constitution defines North Korea as "a dictatorship of people's democracy" under the leadership of the Workers' Party of Korea (WPK), which is given legal supremacy over other political parties. WPK General Secretary is typically the supreme leader, who controls the WPK Presidium, the WPK Politburo, the WPK Secretariat and the WPK Central Military Commission, making the officeholder the most powerful person in North Korea. The WPK is the ruling party of North Korea. It has been in power since its creation in 1948. Other minor political parties also exist, but are legally bound to accept the ruling role of the WPK. Elections occur only in single candidate races where the candidate is effectively selected beforehand by the WPK. In addition to the parties, there are over 100 mass organizations controlled by the WPK. Those who are not WPK members are required to join one of these organizations. Of these, the most important ones are the Socialist Patriotic Youth League, Socialist Women's Union of Korea, General Federation of Trade Unions of Korea, and Union of Agricultural Workers of Korea. particularly noting the elaborate cult of personality around Kim Il sung and his family. The WPK, led by a member of the ruling family, holds power in the state. The government has formally replaced all references to Marxism–Leninism in its constitution with the locally developed concept of Juche, or self reliance. Kim Jong Il placed emphasis on the Songun or "military first" philosophy, and all references to communism were removed from the North Korean constitution in 2009. Under Kim Jong Un, terminology such as communism and the socialist economy is again in common use. At the same time, the presidential post was written out of the constitution, and Kim Il Sung was designated "Eternal leader of Juche Korea" in order to honor his memory forever. Most analysts believe the title to be a product of the cult of personality he cultivated during his life.

Саяси партиялар мен сайлаулар

Солтүстік Корея Конституциясына сәйкес, ел демократиялық республика болып табылады және Жоғарғы Халық Ассамблеясы (ЖХА) және провинциялық халық ассамблеялары (ПХА, 도 인민회의) тікелей жалпыға бірдей сайлау құқығымен және құпия дауыс беру арқылы сайланады. 17 және одан жоғары жастағы барлық азаматтарға сайлау құқығы кепілдік берілген. Бірақ шындығында, бұл сайлаулар тек көрінеді және тек бір үміткерден тұрады. Бюллетендегі жалғыз үміткерге қарсы дауыс бергісі келетін адамдар арнайы кабинаға барып, сайлау комиссиясының өкілінің қатысуымен үміткердің атын сызып тастап, одан кейін дауыс жәшігіне салуға тиіс. Көптеген Солтүстік Кореядан қашқан адамдардың айтуынша, мұндай әрекет өте қауіпті және тіпті ойлануға да қорқынышты. Барлық сайланған кандидаттар Кореяның қайта бірігуі үшін демократиялық фронт (КҚДФ) мүшелері, оған Кореяның Еңбек партиясы (КЕП) басымдық етеді. Тағы екі шағын партия бар: Чондо партиясы және Кореяның әлеуметтік-демократиялық партиясы, олардың да сайланған өкілдері бар. КЕП басқа екі партияның мүшелері ұсынған кандидаттарды тікелей бақылайды.

Саяси идеология

Бастапқыда Жозеф Сталиннің Кеңес Одағының жақын одақтасы болған Солтүстік Корея, марксизм-ленинизмнен туындаған социалистік өзін-өзі қамтамасыз ету саясатын, "жуче" идеологиясын күшейтті. Оның марксизм-ленинизмнің белгілі бір идеологиялық формасын қабылдауы Солтүстік Кореяның нақты жағдайларымен байланысты. 1972 жылы елде жаңа конституция қабылданғанда "жуче" ресми идеология ретінде бекітілді. 2009 жылы конституцияға тағы да түзетулер енгізіліп, коммунизмге (hangul=공산주의) жасалған қысқаша сілтемелер жойылды. Дегенмен, Солтүстік Корея өзін әлемдік солшыл қозғалыстың бір бөлігі деп санайды. Жұмысшылар партиясы басқа солшыл партиялармен байланыс сақтап, Коммунистік және жұмысшылар партияларының халықаралық кездесуіне өкілдер жібереді. Солтүстік Корея Кубамен берік қарым-қатынас орнатып келеді; 2016 жылы Солтүстік Корея үкіметі Фидель Кастроның қазасына байланысты үш күндік аза тұтуды жариялады.

Саяси өзгерістер

Солтүстік Кореяның тарихының көп бөлігінде Оңтүстік Кореямен арадағы қарым-қатынас жаңғақты болды. Салқын соғыс кезінде Солтүстік Корея Кеңес Одағы және Қытай Халық Республикасымен одақтасты. Солтүстік Корея үкіметі әскери күштеріне көп инвестиция жасады, Кореяны күшпен біріктіру мүмкіндігін дамытуға және Оңтүстік Корея немесе АҚШ шабуылдарына тойтарыс беруге үміттенеді. Джуче доктринасына сәйкес, Солтүстік Корея экономикалық тәуелсіздікке жетуді және Кореяның егемендігін қорғау үшін ұлттың барлық ресурстарын жұмылдыруды мақсат етті. 1990 жылдардың басында Кеңес Одағының құлауы мен кеңестік көмектің жоғалтылуы Солтүстік Кореяны ауыр экономикалық дағдарысқа, соның ішінде ауыл шаруашылығы мен өнеркәсіптегі тапшылыққа алып келді. Солтүстік Кореяның басты саяси мәселесі – үкіметінің ішкі тұрақтылығына және сыртқы қауіп-қатерлерге жауап беру қабілетіне нұқсан келтірмей, экономикасын қолдаудың жолын табу болды. Соңғы кезде Солтүстік Кореяның Оңтүстік Кореямен қарым-қатынасын жақсартуға, сауданы арттыруға және дамуға көмек алуға жасаған әрекеттері белгілі бір деңгейде сәтті болды. Солтүстік Корея Пхенчхан Олимпиадасына қатысып, Ким Чен Ын өзінің оркестрі мен бірнеше шенеуніктерін Оңтүстік Кореяға жіберу арқылы Оңтүстік Кореямен қарым-қатынасын жақсартуға тырысты. Алайда, Солтүстік Кореяның ядролық қару және баллистикалық ракеталарды дамытуға бағытталған шешімі Оңтүстік Кореямен де, АҚШ-пен де тұрақты қарым-қатынас орнатуына кедеріс келтірді. Солтүстік Корея экономикасының кейбір салаларында нарықтық экономиканы сынап көрді, бірақ нәтижелері шектеулі болды. Үкіметке қарсылықтың белгілері туралы хабарлар болғанымен, олар оқшауланған сияқты көрінеді және қазіргі үкіметке ішкі қауіп төндіргеніне ешқандай дәлел жоқ. Кейбір шетелдік сарапшылар кең таралған ашаршылықты, Солтүстік Корея мен Қытай шекарасы арқылы эмиграцияның өсуін және қарапайым солтүстік кореялықтар үшін сыртқы әлем туралы жаңа ақпарат көздерін режимнің жақын арада құлауына себеп болатын факторлар деп санайды. Алайда, Солтүстік Корея он жылдан астам уақыттан бері осындай болжамдарға қарамастан тұрақты болып қалып келді. Кореяның Жұмысшы партиясы саяси билікке монополияны сақтап тұрады және Ким Чен Ир 2011 жылға дейін елдің басшысы болды, ол әкесінің қайтысынан кейін билікке алғаш келген сәттен бастап. 1994 жылы Ким Ир Сеннің қайтысынан кейін оның ұлы Ким Чен Ир жаңа басшы болды, бұл Солтүстік Корея саясатының бір кезеңінің аяқталуын білдірді. Сыртқы шоктармен және Ким Чен Ирдің харизматикалық еместігімен байланысты, басшылықтың ауысуы Солтүстік Кореяны орталықтандырылған басқарудан алыстатты. Үш маңызды институт бар: Корея Халық Армиясы (КХА), Корея Жұмысшы партиясы (КЖП) және министрлер кабинеті. Әкесі сияқты біріккен жүйеге үстемдік етудің орнына, әр партияның өз мақсаттары бар, бұл үкіметке тепе-теңдік және бақылауды қамтамасыз етеді. Ешбір партия басқаларынан жеңіске және билікке ие бола алмады. Ішкі жағдайдың өзгеруі және сыртқы қысымның нәтижесінде министрлер кабинеті жылдар бойы қабылдамай келген саясатты қолдауға кірісті. Солтүстік Корея саясаты бірте-бірте ашық және шетелдік елдермен келіссөздер жүргізуге дайын болып келеді. Ким Чен Ир тұсында әскерилердің мәртебесі артты және Солтүстік Корея саяси жүйесінің орталық тетігіне айналды; барлық әлеуметтік секторлар әскери рухта жұмыс істеуге және әскери әдістерді қабылдауға міндеттелді. Ким Чен Ирдің қоғамдық қызметі әскери салаға қатысты орындар мен оқиғаларды "жерінде басқаруға" бағытталған. Әскерилердің мәртебесінің артуы және әскери орталықтандырылған саяси жүйе 1998 жылы 10-шы Жоғарғы Халық Ассамблеясының (ЖХА) бірінші сессиясында Ұлттық Қорғаныс Кеңесінің (ҰҚК) мүшелерін ресми билік иерархиясына көтеру арқылы расталды. 5 қыркүйекте барлық он ҰҚК мүшесі алғашқы жиырманың ішінде болды, ал 9 қыркүйекте Республиканың құрылғанына 50 жыл толуына орай барлығы алғашқы жиырмалыққа кірді. Ким Чен Ын тұсында экономикалық мәселелерге көбірек мән берілді, қорғанысқа жұмсалатын қаржыны экономикалық тұрғыдан қолдау қажеттігі туды. 2006-2007 жылдары ауылдық жерлерде "базарлық тәртіпсіздіктер" болды, себебі үкімет "азық-түлік тарату жүйесін қайта іске қосуға тырысты". Андрей Ланков "халықтың наразылығы көбінесе сатушылардың билік тарапынан ақша табу құқығына әділетсіз араласу деп ойлағанда базарларда басталады" дейді. Алайда "университеттер қайта ашылғаннан кейін граффити қайта пайда болды. Мүмкін, мұрагерлік мәселе емес, сонымен қатар солтүстік кореялықтардың санасының артуы өзгерістерге әкелуі мүмкін".

For much of its history, North Korean politics have been dominated by its adversarial relationship with South Korea. During the Cold War, North Korea aligned with the Soviet Union and the People's Republic of China. The North Korean government invested heavily in its military, hoping to develop the capability to reunify Korea by force if possible and also preparing to repel any attack by South Korea or the United States. Following the doctrine of Juche, North Korea aimed for a high degree of economic independence and the mobilization of all the resources of the nation to defend Korean sovereignty against foreign powers. In the wake of the collapse of the Soviet Union in the early 1990s and the loss of Soviet aid, North Korea faced a long period of economic crisis, including severe agricultural and industrial shortages. North Korea's main political issue has been to find a way to sustain its economy without compromising the internal stability of its government or its ability to respond to perceived external threats. Recently, North Korean efforts to improve relations with South Korea to increase trade and to receive development assistance have been mildly successful. North Korea has tried to improve its relations with South Korea by participating in the Pyeongchang Olympics, when Kim Jong Un sent his band and a few officials to visit South Korea. But North Korea's determination to develop nuclear weapons and ballistic missiles has prevented stable relations with both South Korea and the United States. North Korea has also experimented with market economics in some sectors of its economy, but these have had limited impact. Although there are occasional reports of signs of opposition to the government, these appear to be isolated, and there is no evidence of major internal threats to the current government. Some foreign analysts have pointed to widespread starvation, increased emigration through North Korea China border, and new sources of information about the outside world for ordinary North Koreans as factors pointing to an imminent collapse of the regime. However, North Korea has remained stable in spite of more than a decade of such predictions. The Workers' Party of Korea maintains a monopoly on political power and Kim Jong Il remained the leader of the country until 2011, ever since he first gained power following the death of his father. After the death of Kim Il Sung in 1994, his son, Kim Jong Il became the new leader, which marked the closure of one chapter of North Korean politics. Combined with external shocks and the less charismatic personality of Kim Jong Il, the transition of the leadership moved North Korea toward less centralized control. There are three key institutions: the Korean People's Army (KPA), the Workers’ Party of Korea (WPK), and the cabinet. Rather than dominate a unified system as his father had, each party has their own enduring goals, therefore providing checks and balances to the government. No one party could claim victory and power over the other ones. With changing internal situation, combined with external pressure, the cabinet started to endorse policies it had rejected for years. North Korea politics is gradually becoming more open and negotiable with foreign countries. Under Kim Jong Il the status of the military was enhanced, and appeared to occupy the center of the North Korean political system; all the social sectors were forced to follow the military spirit and adopt military methods. Kim Jong Il's public activity focused heavily on "on the spot guidance" of places and events related to the military. The enhanced status of the military and military centered political system was confirmed in 1998 at the first session of the 10th Supreme People's Assembly (SPA) by the promotion of NDC members into the official power hierarchy. All ten NDC members were ranked within the top twenty on 5 September, and all but one occupied the top twenty at the fiftieth anniversary of the Day of the Foundation of the Republic on 9 September. Under Kim Jong Un there has been an increased emphasis on economic matters, with major defence spending needing support from an economic standpoint. Between 2006–2007, "market riots" erupted in the countryside when the government "unsuccessfully tried to restart" the Public Distribution System. Andrei Lankov goes on to say that the "outbreak of public discontent usually happens at the markets when vendors believe that their right to make money is being unfairly infringed by some decision of the authorities". However, "as soon as universities were reopened, graffiti appeared again. Perhaps the succession is not the real reason, but greater awareness among North Koreans could lead to changes."

Саяси билік

2011 жылы 17 желтоқсанда Ким Чен Ыл қайтыс болғаннан кейін оның кіші ұлы Ким Чен Ын КХДР-дың саяси басшылығын мұра етті. Биліктің ауысуы дереу болды: Ким Чен Ын 2011 жылдың 30 желтоқсанында Корея Халық Армиясының Жоғарғы Бас қолбасшысы атанды, 2012 жылдың 11 сәуірінде Кореяның Жұмысшы партиясының (КЖП) бірінші хатшысы болып тағайындалды және екі күннен кейін Ұлттық қорғаныс комиссиясының (ҰҚК) бірінші төрағасы болды. Толық саяси билікке ие болу үшін ол Корея Халық Армиясының маршалы әскери шеніне ие болды.

Ким Чен Ир режимімен айырмашылықтар

Өлгенге дейін Ким Чен Ир мықты ұлттық әскери-алғашқы саяси жүйені сақтап келді, ол тұрақтылықты әскери күшпен байланыстырды. Ким Чен Ын әкесінің әскериленген саяси стилін жалғастыруда, бірақ толыққанды әскери үстемдікке деген ұмтылысы азайған. Билікке келгеннен бері Ким Чен Ын саяси билікті Корей Халық Армиясынан (ҚХА) алып, оны Корей Еңбек партиясына (ҚКЖП) және кабинетке бөлуге тырысты. Оның саяси ықпалының нәтижесінде 2012 жылдың сәуір айында ҚКЖП Орталық Комитетінде үлкен өзгерістер болды: Комитеттің 17 мүшесі мен 15 орынбасарының арасында тек бесеуі мен алтауы ғана әскери және қауіпсіздік секторынан шыққан. Осыдан бері ҚКЖП-нің, кабинеттің және ҚХА-ның экономикалық күші керістік күйде сақталып келеді. ҚХА қазіргі билік режимінің салдарынан экономикалық ықпалының маңызды бөлігінен айрылды, бұл Ким Чен Ирдің құрған жүйесінен үнемі ауытқуға байланысты және болашақта ішкі проблемаларға әкелуі мүмкін.