Кіріспе

Біріккен Ұлттар Ұйымы Бас Ассамблеясының 505 қарары "Қытайдың саяси тәуелсіздігі мен аумақтық тұтастығына, сондай-ақ Қиыр Шығыстың бейбітшілігіне төнетін қауіптер – 1945 жылғы 14 тамыздағы Қытай-Кеңес достық және одақтастық шартының Кеңес Одағы тарапынан бұзылуы және Біріккен Ұлттар Ұйымы Жарғысын бұзу салдарынан" деп аталады. БҰҰ Бас Ассамблеясы осы қаулыны 1952 жылғы 1 ақпанда, өзінің алтыншы сессиясында, Қытай Республикасы Кеңес Одағына қарсы Біріккен Ұлттар Ұйымына шағым түсіргеннен кейін қабылдады.

Тарихи негіздер

Жапон империясы 1931 жылы Маньчжурияға (Солтүстік-шығыс Қытай) басып кірді және 1932 жылы Маньчжуко мемлекетін құрды. Ұлттық үкімет жапондық шабуылға наразылық білдірді және Ұлттар Лигасы 42 дауысқа 1 (тек Жапония қарсы дауыс берді) дауыс беріп, Литон есебін қабылдады, ол Маньчжурияның Қытайға қайтарылуын талап етті. Бірақ Жапония бұл талапты орындаудан бас тартты және Ұлттар Лигасынан шықты. Қытай Республикасы Маньчжуконы мойындамады және Маньчжурияны қайтарып ала алмады. Екінші дүниежүзілік соғыста Жапонияға қарсы соғыс жариялаудың кеңестік тарапынан бірінші шарты – АҚШ-тың Монғолияның Қытайдан тәуелсіздігін мойындауы және Маньчжурия теміржолдары мен Порт-Артурдағы кеңестік мүдделерді мойындауы болды. Бұл мәселелер Қытайдың қатысуы немесе келісімі жоқ жағдайда келісілді. Кеңес Одағының Ішкі Моңғолияның бір бөлігін басып алу қаупі Қытайды Сыртқы Моңғолияның тәуелсіздігін тануға мәжбүр етті, бірақ бұл референдум өткізілген жағдайда ғана мүмкін болатын. Референдум 1945 жылғы 20 қазанда өтті, және (ресми деректер бойынша) сайлаушылардың 100% тәуелсіздікке дауыс берді. Ялта конференциясының қорытынды мәлімдемесіне сәйкес және Жапония жеңілгеннен кейін Сахалиннің оңтүстік бөлігі мен Курил аралдарын алу мақсатында, Кеңес Одағы Жапонияға қарсы соғысқа қатысты. Кейіннен КСРО және Қытай Республикасы 1945 жылғы 14 тамызда Достық және өзара көмек шарттарына қол қойды. Алайда, Қытай Республикасының Ұлттық үкіметі Кеңес Одағы шартты бұзды деп санайтын, себебі ол Маньчжурияда Қытай Республикасының билігін қайта орнатуға жасалған әрекеттерге кедергі келтірді және Жапон императорлық армиясынан алынған қару-жарақтарды Қытай Коммунистік партиясына берді. Сонымен қатар, Кеңес Одағы сол аймақтағы аумақтық бақылауды Қытай Коммунистік партиясына берді. 1945 жылдан кейін Қытай Азамат соғысының басында АҚШ теңіз жауынгерлерінің көмегімен Солтүстік-шығыс Қытайда Ұлттық үкімет орнатылды және әскери күштер жөнелтілді. 1949 жылы Қытай Коммунистік партиясы Қытай Азамат соғысын жеңіп, 1 қазан күні Қытай Халық Республикасын құрды. Қытай Республикасының Гоминьдан үкіметі 1945 жылы Жапониядан қайтарылып алынған Тайваньға (Пескадорлармен бірге) шегінуге мәжбүр болды, онда ол өзін бүкіл Қытайдың жалғыз заңды үкіметі деп жариялады және коммунистік үкіметтің заңсыздығын мәлімдеді. Батыс блогының қолдауымен Қытай Республикасы, коммунистерге көп аумақ жоғалтқанына қарамастан, Біріккен Ұлттар Ұйымындағы Қытай орынын сақтап қалды. Моңғолия да, жаңадан құрылған ҚХР да 1949 жылғы 6 қазанда өзара тануларын растады.

Дауыс беру

1952 жылдың 1 ақпанында Қытай Республикасы Біріккен Ұлттар Ұйымына Кеңес Одағына қарсы шағым түсірді, оның Азамат соғысында коммунистерге көмектесуіне наразылық білдірді. БҰҰ Бас Ассамблеясы Кеңес Одағын айыптау үшін 505 қарар қабылдады, оны 25 ел қолдады, тоғыз қарсы дауыс берді, 24 ел қалыс қалды, ал екеуі дауыс беруге қатыспады.

Кейінгі дамуы

1953 жылғы 24 ақпанда Қытай Республикасының Заң шығарушы Юаны Қытай-Кеңес достық және одақтастық шартын жойды және Моңғол Халық Республикасының тәуелсіздігін мойындаудан бас тартты. Қытай Республикасы 505 қаулыны дипломатиялық жеңіс деп есептеді, тіпті Қытай мен Моңғолияны қайтару үміті уақыт өте келе әлсіреп бара жатқанына қарамастан. Қытай Республикасы 1955 жылы Моңғолияның БҰҰ-ға мүшелікке түсуіне вето қойды, бірақ Кеңес блогының, Үшінші әлем елдерінің және бейтарап елдердің қысымы Қытай Республикасын Моңғолияны тоқтатуға мәжбүр етті, нәтижесінде Моңғолия 1961 жылы БҰҰ-ға қосылды. 2012 жылғы 21 мамырда Материктік істер жөніндегі кеңес сыртқы Моңғолия Қытай Республикасының құрамына кірмейтіні туралы баспасөз хабарламасын жариялады, ал Қытай Республикасының Конституциялық соты (Қытай Республикасы Конституциясын түсіндіру мәселесінде) Моңғолия мәселесінде бейтараптығын сақтады. Тайвань Сыртқы істер министрлігі 2002 жылы Моңғолияда өкілдік офисін ашты, ал 2003 жылы Моңғолия Тайваньда өкілдік офисін ашты. Қытай Республикасының Моңғолия және Тибет істері жөніндегі комиссиясы да 2017 жылы ресми түрде таратылды.