Кіріспе

Венецияның басқару органы, 1310–1797 жылдары
Ондық кеңесі Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін Версальдегі бейбіт келіссөздерінде

Ондық кеңесі (; ), немесе жай ғана Ондық, 1310 жылдан 1797 жылға дейін Венеция Республикасының маңызды басқару органдарының бірі болды. Сайлау жыл сайын өтті және Ондық кеңесінің патрицистерге жаза тағайындау құқығы болды. Ондық кеңесі мемлекеттік қауіпсіздік мәселелері бойынша кең өкілеттіктерге ие болды. Ондық кеңесі мен Толық колледж Венеция Республикасын тиімді басқарған олигархиялық патрицистердің ішкі шеңберін құрады.

Шығу тегі

Ондық Кеңес 1310 жылы дож Пьетро Градениго құрды. Бастапқыда Баджамонте Тиеполо мен Марко Кверинидің қастандығын тергеу үшін уақытша орган ретінде құрылған Кеңестің өкілеттіктері 1455 жылы ресми түрде бекітілді. Кеңес бір жылдық мерзімге Ұлы Кеңес сайлаған он патриций судьядан тұрды. 1582 жылға дейін Кеңесте 15-20 мүшеден тұратын қосымша топ та қызмет етті.

Құрамы

Жыл сайын тамыз айында сайлаулар өтті, ал қыркүйек айында басқа сайлаулар ұйымдастырылды. Кеңестің мәжілістері жоғары құпиялықта өтті, ал Ондық кеңестің мүшелері құпия сақтауға ант берді. Томас Мадден былай деп жазды: "Онның үш капитаны бір айдан қызмет етті, және парақорлықтың кез келген мүмкіндігін болдырмау үшін, олар лауазымда тұрғанда Герцог сарайын қыдыруға тыйым салынды".

Құзыреті

Тарихшы Эдвард Уоллес Мьюр былай деп жазды: "Ондық кеңес лауазымдық иерархиядан шамалы бөлек тұрды, бірақ оның күші зор еді. Оның құпия қоры, анонимді хабарласушылар жүйесі, полициялық өкілеттіктері және мемлекеттік қауіпсіздік мәселелеріндегі кең өкілеттігімен Ондық кеңес мүшелері, Коллегия мүшелерімен бірге, өзара орын алмастырып, республиканы билеген олигархиялық патрицийлердің ішкі шеңберін құрады". 1490 жылдардан 1530 жылдарға дейін Ондық кеңес және басқа да Венеция билігі тұтыну заңдарын қабылдады. 1506 жылы Ондық кеңес банкетке қарсы заң шығарды, мақсаты – амбициялық дворяндардың дауыс сатып алуға тырысуын болдырмау, олар *компанье делла кальца* (ексклюзивті әлеуметтік бірлестіктер) ішінде сәнді кешкі ас өткізу арқылы сайлаушыларды ынталандыруға ұмтылған. Заң мүшелердің жұбайларынан басқа әйелдердің мұндай кештерге қатысуын тыйым салды. Кеңестің ресми міндеті – Республиканың қауіпсіздігін сақтау және үкіметті құлату немесе жемқорлықтан қорғау болды. Алайда, оның шағын мөлшері мен жылдам шешім қабылдау қабілеті оған қарапайым мәселелер де жүктелді, ал 1457 жылға қарай ол барлық үкіметтік істерде дерлік шексіз билікке ие болды. Атап айтқанда, ол Венецияның дипломатиялық және барлау қызметтерін қадағалады, әскери істерін басқарды, сондай-ақ құқықтық мәселелерді және олардың орындалуын жүзеге асырды. XVI ғасырдың соңына қарай Ондық кеңес Венецияның тыңшылар жетекшісіне айналып, қаланың кең барлау желісін бақылады. Кеңес қаланың әртүрлі жерлеріне орналасқан *бокке дей леони* (арыстан аузы) пайдаланды, бұл венециялықтарға күдікті заңсыз қызметтер туралы жазбаша хабарламаны ауызға салып хабарлауға мүмкіндік берді. Кейінірек Марк Твен сияқты бақылаушылар арыстан аузын өз азаматтарын тыңдап, қанаушы автократиялық үкіметтің символы ретінде қарады, бірақ шындығында ауызға салынған хабарламалар тексеріліп, тек сенімді хабарлар ғана тергелді. Инквизиторлар төмен дәлелдемелермен жасырын соттарды өткізе алатын, ал инквизиторлардың әдістері үш жылдан кейін құрылған Рим инквизициясының әдістерімен үлкен ұқсастықтарды көрсетті. 1624 жылдан бастап Ондық кеңес Венеция патрицияларының жеке өміріне қатысты барлық қылмыстарды тергеуге жауапты болды.