Кіріспе

Гарнизондық мектептер (гарнизо́нные шко́лы) – 18 ғасырдағы Ресейдегі әскери мектептер, олар әскери рекруттардың балаларына бастауыш білім берді. Гарнизондық мектептер институты 1721 жылы Петр I патшаның указымен (жарлығымен) негізінен Петрдің реформалары барысында әскери рекруттардың балалары үшін енгізілді. Бұл әскери революция деп аталатын өзгеріс әскери күштерді ескірген жасақтан тұрақты армияға айналдырды, ол негізінен крепостной шаруалардың арасынан таңдалған әскери рекруттарды 25 жылға қызмет етуге шақыратын. Сол кездегі орыс крепостнойларының өмір сүру ұзақтығын ескеретін болсақ, бұл олардың өмір бойы қызмет ететінін білдірді. Рекруттер және рекруттан кейін туған балалары крепостной мәртебесінен босатылды, ал балалардың білім алуы үшін гарнизондық мектептер желісі құрылды. Ұлдар 7 жасынан бастап сауат ашуға, қарапайым математикаға, «артиллерия және әскери инженерияға», сондай-ақ бейнелеу өнеріне және бірнеше кәсіптерге, мысалы, аяқ киім жасауға, тігіншілікке, ағаш және металл өңдеуге т.б. үйретілді. Алғашында 49 мектеп ашылды, әрқайсысында 7 мен 15 жас аралығындағы 50 ұл оқыды. Бастауыш курсты аяқтағаннан кейін ұлдардың білімі келесідей мамандықтар бойынша дамыды: 10 ұл артиллерия және бекініс ісін, 20 музыканы (добыл мен ән салуды), 10 сауда мамандықтарын, ал 10 кеңсе жұмысын және жазуды, кеңсе хатшылығын (письмоводство) оқыды. Мектепті бітіргендердің көпшілігі әскери қызметке қабылданды. 1798 жылы гарнизондық мектептер «Жетім балаларға арналған әскери мекемелер» (военно сиротские отделения) деп қайта аталды, олар кейін кантонисттік мектептерге айналдырылды.