Кіріспе

Ағаш түрі, индустар қасиетті деп санайды — баль ағашы.

Aegle marmelos, көбінесе баль (немесе били немесе бхел) деп, сондай-ақ бенгал квинсі, тас алма деп аталады. Бұл ағаш индустар мен буддистер үшін қасиетті саналады.

Сипаттама

Айгл мармелос – жапырақтары түсетін бұта немесе кішкентай және орташа мөлшердегі ағаш, биіктігі шамамен [биіктік көрсетілмеген] дейін жетеді, жұқа, салбыраған бұтақтары және ашық, дөңгелек емес тәжі бар.

Қабық

Қабығы ашық қоңыр немесе сұр түсті, тегіс немесе ұсақ жарықтармен жарылып, қабыршақтанған, ұзын, түзу тікендермен қаруланған, жеке-жеке немесе жұптарда болады, көбінесе кесілген жерлерінен лайлы шырын ағып шығады. Шырыны да арабикаға ұқсас, мөлдір, иірімді шырын ретінде сипатталады, ол жараланған бұтақтардан шығып, ұзын жіптерге айналып, біртіндеп қатты болады. Алғашқыда тәтті, кейін жұтқыншақты тітіркендіреді.

Жапырақтары

Жапырағы үш жапырақтан тұрады, кезектесіп орналасқан, әр жапырағы х , жұмыртқа тәрізді, ұшына қарай тарлып немесе сүйір болып келеді, негізі дөңгелек, тісті болмауы немесе беткей дөңгелек тістері болуы мүмкін. Жас жапырақтары ақшыл жасыл немесе қызғылт, жұқа түкпен жабылған, ал толық жетілген жапырақтары қою жасыл және толығымен тегіс. Әр жапырақта 4–12 жұп бүйірлік тамырлар болады, олар жиегінде бірігеді.

Гүлдер

Гүлдері 1,5 - 2 см, ашық жасыл немесе сарғыш, тәтті иісті, екі жынысты, бұтақтардың және жапырақ қолтықтарының ұштарындағы қысқа, салбырап тұратын, бұтақталмаған шоғырларда орналасқан. Олар көбінесе жас жапырақтармен бірге гүлдейді. Тостағаншасы 4 (немесе 5) кішкентай тісті жалпақ. Төрт немесе бес құлпынауда жапырақшалары бірін-бірі жабады. Көптеген аталықтардың қысқа жіпшелері және ашық қоңыр, қысқа жіпшелі тозаңдықтары бар. Жұмыртқалық жасыл түсті, дискісі көзге түспейді.

Жемістер

Жемістің диаметрі әдетте 1,5 метрге дейін жетеді. Ол дөңгелек немесе сәл груша тәрізді пішінде болады, қалың, қатты қабықпен қапталған және піскенде жарылмайды. Ағаш тәрізді қабығы тегіс және жасыл, толық піскенше сұр түске айналады, содан кейін сары түске өтеді. Ішінде 8-ден 15-ке дейін немесе 20 бөлік ароматты апельсин сарығымен толтырылған, әр бөлігінде 6 (8) - 10 (15) жалпақ, сопақ тұқымдары болады, олардың әрқайсысының ұзындығы шамамен 1 см, жұмсақ түктерімен жабылған және жабысқақ, мөлдір шырышқа оралған, ол кепкенде қатаяды. Тұқымдардың нақты саны әртүрлі әдебиеттерде әртүрлі көрсетіледі. Жемістің пісуіне ағашта шамамен 11 ай уақыт кетеді, ол желтоқсан айында піседі. Көптеген түкті тұқымдар лайлы шырышпен қапталған.

Химия

Байыл ағашында фурокумариндер, оның ішінде ксантотоксоль және аллоимператориннің метил эфирі, сондай-ақ флавоноидтар, рутин және мармезин; бірқатар эфир майлары; ал алкалоидтарының арасында фаргарин (=аллокриптопин), O изопентилхальфординол, O метилхальфординол бар. Эгелин (N [2 гидрокси 2(4 метоксифенил)этил] 3 фенил 2 пропенамид) – бальша жапырақтарынан алынатын құрамы. Айглмармелозин, молекулалық формуласы C16H15NO2 [α]27D+7.89° (c 0.20, CHCl3), қызғылт сары тұтқыр май ретінде бөліп алынды.

Таксономия

Бөл – Бөл тұқымдасының жалғыз өкілі. FDA бұрын OxyElite Pro препаратының бұрынғы құрамына қатысты шаралар қабылдаған, себебі оның құрамында диметиламиламин болған. FDA бұл затты диеталық қосымшаларға қосылғанда сараңдыққа жатқызып, қан қысымын көтеруге, жүрек ұстамасына, құрысуға, психикалық ауруларға және өлімге әкелуі мүмкін деп сақтандырған. Барлық пациенттер өндіруші ұсынған дозада, әртүрлі көздерден алынған, әртүрлі партия нөмірлері мен жарамдылық мерзімі бар қайта құрастырылған OxyElite Pro препаратын қолданған. Бірақ эгелиннің бауырға зиян келтіру механизмі әлі анықталған жоқ. Одан соң оны тәттілерге, ирімшіктерге, ұнтақ немесе нектарға айналдырады. (Санскрит тілінде билва деп аталады) және осылайша индуистік обрядтарда қолданылады. Бөлдің діни маңызы туралы алғашқы мәліметтер Ригведаның Шри-Суктасында кездеседі, онда бұл өсімдікті байлық және гүлдену құдайы Лакшминің мекені ретінде құрметтейді. Бөл ағашы Сати құдайының жанындағы бейнесі саналады. Бөл ағаштарын көбінесе индуистік храмдардың және үй бақшаларының жанында кездестіруге болады. Шива бөл ағаштарын өте жақсы көреді, сондықтан ол "Билваданда" яки "Бөл таяғымен" деген лақап атқа ие болған. Непалдың невар мәдениетінде индуизм және буддизмнің дәстүрлі практикасында бөл ағашы "Бел Бибаха" деп аталатын қыздарға арналған құнарлылық рәсімінің бір бөлігі болып табылады. Қыздар бөл жемісіне "үйленеді"; егер жеміс сақталып, жарылмаса, тіпті күйеуі қайтыс болса да, қыз ешқашан жесір болмайды. Бұл рәсім Невар қауымдастығындағы жесірлердің Непалдағы басқа әйелдерге қарағанда жоғары мәртебесін қамтамасыз етеді.