Кіріспе

Америкалық неоклассикалық композитор сэр Альфред Хамиш Рид (1875 жылдың 30 желтоқсаны – 1975 жылдың 15 қаңтары), көбінесе А. Х. Рид деп танылатын, Жаңа Зеландиялық баспагер, жазушы және кәсіпкер болған.

Ерте өмір

Альфред Хамиш Рид 1875 жылдың 30 желтоқсанында Англияның Хейс қаласында Джеймс Уильям Рид пен Элизабет Ридтің ұлы болып дүниеге келді. Ол діншіл баптисттер болған ата-анасының төрт баласының екіншісі еді және олар балаларын сол сенімде тәрбиеледі. Әкесі Джеймс кірпіш зауытын басқарды, бірақ 1882 жылы Уолтемстау қаласында өз кірпіш бизнесін сатып алып, отбасын сол жерге көшірді. Альфред Рид алдымен шағын жеке мектепте, содан кейін 1883 жылдан бастап Мейнард Роуд мектебінде білім алды. Отбасының барлығы кітап оқуға құштар еді, ал Рид үшін кітаптар өмір бойына созылатын құмарлыққа айналды. 1886 жылы Джеймс Ридтің кірпіш бизнесі құлдырап, жабылуға мәжбүр болды. Осы жағдай оны отбасымен бірге Жаңа Зеландияға көшіп кетуге итермеледі. Оның анасының інісі Мотуекада тұрды және Жаңа Зеландия туралы анасына жазған хаттарында жағымды пікірлер білдірді. Арава кемесімен алты апталық сапардан кейін отбасы 1987 жылдың сәуір айында Веллингтонға жетті. Олар бірден солтүстікке қарай Оклендке барып, қоныстанды, бірақ Джеймс Рид жұмыс табуда қиындыққа тап болды. Соңында ол Солтүстіктегі Нортлендте каури шайыры қазушы болып жұмысқа орналасты, ал отбасы Оклендте қалды. Элизабет Рид тігін тігу арқылы отбасының кірісін толықтырды. Бірнеше айдан кейін, Уангарейдің шығысындағы Парахакиде жер учаскесін сатып алуға жеткілікті ақша жиналды және отбасы 1887 жылдың желтоқсан айының соңында сол жерге көшіп келді. Тұрмыс жағдайы қиын болды және отбасы қарапайым өмір сүрді, ата-аналары балаларына еңбек етуге бейімділікті сіңірді. Баптист шіркеуін таба алмағандықтан, отбасы Веслиан методист шіркеуіне баруға мәжбүр болды. Олар үйлеріне жақын орналасқан Англикан шіркеуін тым консервативті деп санап, қабылдамады. Альфред Рид 1888 жылдың басында Уангарей бастауыш мектебінде оқыды, бірақ көп ұзамай басқа мектепке ауыстырылды. Сол жылы ол аяғын қатты жарақаттап, төсекке жатты, ал жергілікті дәрігерлер 12 ай бойы ауруын анықтай алмады. Кейіннен ол Оклендтегі ауруханаға жеткізілді, онда оның жамбас сүйегінде инфекция бар екені анықталды. Ол бір жыл бойы ауруханада жатып, ата-анасы оны көруге мүмкіндік таппады, себебі олар емдеу шығындарын көтере алмады. Ол үш рет операция жасады және 1890 жылдың шілдесінде жазылып шықты. Ата-анасымен бірге тұруға оралған Рид, оның емделуіне кеткен шығынның ата-анасына қаншалықты ауыртпалық болғанын сезінді. Осы себепті ол оқуын аяқтамай, әкесімен бірге каури шайыры қазуға баруға шешім қабылдады. Бұл ауыр жұмыс болды, ол жерден шайырды қазып шығару және оны жинауды қамтыды. Ол сонымен қатар отбасының шағын шаруашылығында жұмыс істеді және кейде шөп кесу немесе жол салу сияқты қосымша жұмыстар жасады. Өзін жетілдіру үшін дағдылы болу қажеттігін түсінген ол Питманның стенографиясын үйренуді шешті, себебі ол бұл мамандықтың репортерлікке жол ашатынына сенді.

Оклендте жұмыс істеу

1895 жылдың соңына қарай Рид стенографияны толық меңгергендіктен, Оклендке барып репортерлік жұмыс іздеуге жеткілікті сенімді болды. "New Zealand Herald" және "Auckland Star" газеттеріне жасаған өтініштері қабылданбады, сондықтан ол жазу машинасына оқып үйрену мүмкіндігін пайдаланды. Ол Карангахапе көшесінде тұратын бір жұптың үйінде орналасып, олардың қызы Харриет Изабель Фишермен танысты. Рид сияқты, ол да ата-анасымен бірге 1885 жылы Оклендке көшіп келген ағылшын иммигранттары еді. Рид оны Белл деп білді, ол одан тоғыз жас үлкен және шын ниетті Веслиан методисі болған. Жазу машинасы оқу орнында ол Жаңа Зеландия Жазу Машинасы Компаниясының серіктесі және директоры Т. Г. Дерензимен танысты, ол жыл соңында Ридке стенографияшы және хабар жеткізуші ретінде жұмыс ұсынды. Бірақ ол көп ұзамай жұмыс берушісімен ажырасып, Ремингтон Жазу Машинасы Компаниясының Окленд агенттігін алды, бірақ бұл ұзаққа созылмады. 1896 жылдың маусымында ол Жаңа Зеландия Жазу Машинасы Компаниясына қайта оралды. Көп ұзамай ол стенография жұмысынан Солтүстік аралды аралап, жазу машиналарын сату және жөндеуге көшті. Ридтің еңбекқорлығына, адалдығына және жауапкершілігіне әсерленген Дерензи оған Дунединде компания үшін кеңсе ашу мүмкіндігін ұсынды, оған Рид қуана келісті.

Дунединдегі өмір

1897 жылдың қазан айында Рид өзінің жаңа қызметін бастау үшін Дунединге көшіп келді. Осылайша ол сол жылдың басында Беллге той жасағаннан кейін, келінін қалдырып кетті. Олар үйлену үшін жеткілікті қаржылары болмағандықтан, Беллдің Оклендте қалуын шешті. Рид компания кеңсесі үшін қолайлы ғимаратты тез тауып, теру машиналарын сату және жөндеумен айналыса бастады. Бірнеше қиындықтарға қарамастан, ол бизнесті дамытуға кірісіп, қызметкерлерді жұмысқа алды. Дунединде бір жыл жұмыс істегеннен кейін және жалақысын арттырғаннан кейін, Рид Оклендке оралды және 1899 жылдың 28 қаңтарында Питт-стрит мефодист шіркеуінде Беллге үйленді. Жас жұбайлар бірден Дунединге барып, үй жалдап, бірге тұруды бастады. Олар қарапайым және тыныш өмір сүрді, көптеген нәрсені бірге жасады, бірақ Рид көбінесе жалғыз серуендеуге шығатын. Рид Дунедин филиалын дамытумен айналысып, ол Жаңа Зеландия теру машинасы компаниясының жалғыз табысты кеңсесі болып шықты. Олар екеуі шіркеу өміріне де белсенді қатысты: Рид Мефодист Тринити шіркеуіндегі жексенбілік мектеп сыныбын басқарды және 1898 жылы уағыздаушы болып құрмет алды. Екі жылдан кейін ол 250 балаға арналған жексенбілік мектептің басшысы болды, ал Белл есептерді жүргізді. Оқу материалдары жетіспегендіктен, Рид АҚШ-тан кітаптар мен әдебиеттерді импорттауды бастады. Бастапқыда бұл тек оның жеке мектебі үшін болды, бірақ көп ұзамай Дунединдегі басқа шіркеулер де қызығушылық танытып, Рид оларға өзінің тапсырыстарынан қалған материалдарды берді. Ол және Белл бұл істі бүкіл ел бойынша пошта арқылы тапсырыс беру бизнесіне айналдырды. Осы уақытта Дерензи Жаңа Зеландия теру машинасы компаниясын жапты, бірақ бұрын Ридке Дунедин кеңсесін тиімді шарттармен сатып алуға рұқсат берді. Олар Белл екеуі пошта арқылы тапсырыс беру бизнесімен айналысып, кеңседегі бөлмеден жұмыс істеді, ал теру машиналарын сату және жөндеу осы аралықта тұрақты табыс әкелді. Ридтің күндізгі жұмысының қаржылық сыйақысы бағаланғанымен, оның шын құмарлығы діни білім беру болды және ол пошта арқылы тапсырыс беру бизнесін Құдайдың ісі деп санады. 1911 жылға қарай, олар "Жексенбілік мектеп құралдары" деп атаған бизнестің жылдық айналымы 1000 фунт стерлингке жетті. Осы маңызды жетістікке жеткен соң, Рид теру машинасы бизнесін сатып, толығымен пошта арқылы тапсырыс беру бизнесіне назар аударды. "Жексенбілік мектеп құралдары" түрлі тауарларды ұсынды, мысалы, карточкалар, белгілер, сағаттар, әнұран парақтары, тақталар және басқа да заттар, сондай-ақ діни ойындар, Киелі кітаптар, үнқатысулар және өсиеттер. Рид кітап саудасына да кірісіп, балаларға сыйлық ретінде берілетін діни кітаптарды ұсынды. Ол бұл кітаптарды шетелдегі баспагерлердің жергілікті өкілдерінен алды. Ол сонымен қатар ағылшын баспасынан шыққан жексенбілік мектеп мұғалімдеріне арналған оқу құралдарын жеткізу жөніндегі Жаңа Зеландия агенттігін алды және баспагерлердің қалдықтары ретінде діни кітаптарды сатып алатын компанияның жергілікті өкілі болды.

Бірінші дүниежүзілік соғыс

Бірінші дүниежүзілік соғыс басталғанда Рид Жаңа Зеландияның әскери резервіндегі Территориялық күштерге қосылды. Ол жұмыс күндерін саудамен өткізгенмен, әскери техника мен қару-жараққа оқытылды. 1916 жылы Жаңа Зеландия сарбаздары Батыс майданында және Синай мен Палестинадағы операциялар аймағында қызмет етіп жатқанда, Рид Жаңа Зеландия экспедициялық күштеріне (NZEF) ерікті болып қосылуын парыз деп санады. Шетелдегі қызметке лайықты деп танылған ол және Белл жексенбілік мектеп құралдарын сатуға келісті. Бұл оған 1901 жылы сатып алған үйлерінің ипотекасын жабуға мүмкіндік берді. Белл дүкенде жаңа иесінің қызметінде қалды. Рид 1916 жылдың 21 қыркүйегінде қызметке келді және оқу үшін Веллингтон қаласының жанындағы Трентэм әскери лагеріне жіберілді. Оның тобы, 21-ші толықтыру, барлық жаңа сарбаздары еріктілерден тұратын соңғы топ болды. Жаңа Зеландия үкіметі NZEF-ке адам күшін жеткізуді жалғастыру үшін әскери шақыруды енгізуге аздан кейін кіріседі. Трентэмдегі қысқа оқудан кейін, Вайрарападағы Федерстон әскери лагерінде одан да қарқынды оқу бағдарламасы басталды. Ридтың мықты христиандық көзқарастары болғандықтан, әскери өмірдің кейбір жақтары оған қиын болды, әсіресе түнде лагерь барақтарында айтылатын тіл мен қорқынышты әңгімелер. Ол әріптес сарбаздарын алкогольден, құдайға қарсы сөздерден және дөрекі сөздерден аулақ болуға шақырды. Ол тіпті барағындағы әріптестеріне қысқаша жазба таратып, егер олар дөрекі айтуға мұқтаж болса, олар дөрекі сөздердің орнына «қызыл» немесе «күлгін» сөздерін қолдануын ұсынды. Кейін Рид бір офицердің сарбазды «қызыл сиыр» деп атағанын естіген. 21-ші толықтыру 1917 жылдың басында шетелге аттануға жоспарланған, бірақ 1916 жылдың желтоқсанында Ридтың стенография дағдылары анықталды және ол Федерстон лагеріндегі штабқа ерікті болып қосылуы сұралды. Ол теңіздегі активті қызметке қатысуды артық көрді, бірақ оның өтініші қабылданбады және лагерь штабына баруға бұйрық берілді. Рид өзінің тағайындалуына наразы болды, оны медициналық жағынан жарамсыз адам оңай орындай алатын қызмет деп есептеді, ал ол өз міндетін майдан желісінде атқаруы керек деп ойлады.

Баспа ісі

Рид кітап сату саласына өзінің немере інісі Александр Уайклиф Ридпен бірлесіп, А. Х. және А. В. Рид фирмасын (кейіннен Рид Publishing (NZ) Ltd. деп аталды) құрғанда қадам басқан, бұл фирма Жаңа Зеландияға қатысты ғылыми-танымдық және анықтамалық әдебиеттерді шығаруда жетекшілік еткен. 1932 жылы ол баспагерлік қызметке көшкен, ал 1935 жылы жазушы болды.

Жүру және көтерілу

Рид сонымен қатар жаяу және тау шаңғысы экспедицияларын жүргізді. Ол Таранаки / Эгмонт тауына (80 жасында), Руапеху тауына (83 жасында), Нгаурухое тауына (85 жасында) көтерілді, Солтүстік мыстан Блаффқа дейін жаяу жүрді (қазір Те Ароаа ұлттық жаяу жолы арқылы осындай саяхат жасау мүмкін) (85 жасында) және Шығыс мыстан Эгмонт мысына дейін (86 жасында), Марлборо аймағынан (87 жасында) және Отаго, Кентербери, Вестленд және Хааст аймақтарынан (88 жасында) өтті.

Қайырымдылық

1938 жылы Рид және оның әйелі Жаңа Зеландия халқы үшін христиан дінін, білім беруді, әдебиетті және қайырымдылықты дамыту мақсатында Альфред, Изабель және Мариан Ридтердің қорына негіз салды. Қор Дунедин қалалық кітапханалары үшін сирек кітаптар мен қолжазбалардың мол жинағын қалыптастырды, соның ішінде Оңтүстік жарты шардағы қолжазбалар мен ерте басылған Киелі кітаптардың ең толық жинақтарының бірі бар.

Құрметтер

1948 жылы Корольдің туған күніне орай Рид Британ империясының орденінің мүшесі (MBE) болып тағайындалды, оның тарихи және басқа да Жаңа Зеландия туындыларын жариялаудағы қызметтері үшін. 1962 жылғы Жаңа жылдық құрмет көрсетуде ол Жаңа Зеландия тарихы бойынша жазушы және баспагер ретіндегі үлесі үшін сол орденнің командирі (CBE) атағына көтерілді. 1974 жылы Королеваның туған күніне орай Рид әдебиет және мәдениет саласындағы қызметтері үшін Бакалавр рыцарь атағына ие болды.

Өлім және мұра

Рид 1975 жылғы 15 қаңтарда Дунединде қайтыс болды, оның күлі Дунединнің Солтүстік зиратына жерленді. Оның інісі қайтыс болғаннан кейін көп ұзамай Клиф Рид онымен бірге жұмыс істеген тәжірибесі туралы қысқа кітап жазды. Бұл кітап сол жылы "Жас Каури" деген атпен жарияланды. Ол құрған баспа мекемесі 1983 жылы Австралияның "Associated Book Publishers" компаниясына сатылды. Ридтің құрметіне бірнеше ескерткіштер орнатылған: Вангарейге жақын орналасқан А. Х. Рид есімді Каури паркінің көркем қорығы оның аймақпен байланысын еске түсіреді, ал Дунединнің Октагон алаңында оған арналған мемориалдық тақта орнатылған. 1997 жылы Рид Жаңа Зеландияның Бизнес Даңқы залына енгізілді.