Кіріспе

Майкл Муркоктың ғылыми фантастикалық романдары мен әңгімелері сериясы

«Уақыт соңындағы бишілер» – Майкл Муркоктың ғылыми фантастикалық романдары мен әңгімелері сериясы. Оқиғаның өтетін жері – Уақыт соңы дәуірі, онда «энтропия патшалыққа ие және ғалам өз үстіне құлауды бастаған» заман. Бұл дәуірдің тұрғындары – өлмейтін декаденттер, олар миллиондаған жылдар бұрын ата-бабалары ойлап тапқан және сақтаған энергияны пайдаланатын қуат жүзіктері арқылы қиял-ойдың қанатын жаяды. Уақыт саяхаты мүмкін, және серия бойында әртүрлі уақыттар қайта-қайта зерттеледі. Ғарыш саяхатшылары да көптеп кездеседі, бірақ Уақыт соңының көптеген тұрғындары планетадан кетуді жағымсыз және банальді деп санайды. Серияның атауы 19 ғасырдағы ойдан шығарылған ақын Эрнест Велдрейктің өлеңінен алынған, оны Амелия Андервуд ханым «Барлық әндердің соңы» кітабында келтіреді. «Эрнест Велдрейк» – Альгернон Чарльз Суинберннің псевдонімі болған. Алғашқы трилогия («Шет елдік ыстық», «Қуыс жерлер» және «Барлық әндердің соңы») 1972 және 1976 жылдар аралығында жарық көрді. Бұл трилогия адамзат тарихындағы соңғы махаббат туралы айтады. Бұл тізбектегі басқа да әңгімелер: «Мисс Мейвис Мингтің өзгеруі» (сонымен қатар «Уақыт соңындағы Мессия» деп те аталады), ол «Тұрақты от» повесінің жаңа өңделуі. Бірнеше әңгімелер, олардың кейбіреулері «Уақыт соңынан алынған аңыздар» жинағына енген, «New Worlds» 7–10 (журналдың қайта жаңғыруы) басылымында жарияланды. Эльрик («Уақыт соңындағы Эльрик») және Джерри Корнелиус («Қылмыскердің әні») атты әңгімелерде де Уақыт соңының кейіпкерлері мен орындары бейнеленген. Серияның басты кейіпкерлері: Жейрек Карнелиан, Уақыт соңында жаратылыстан гөрі табиғи жолмен туған азаматтардың бірі; 19 ғасырдың соңынан келген уақыт саяхатшысы Амелия Андервуд; құпия Лорд Джагг; және «Мисс Мейвис Мингтің өзгеруі», онда От клоуны да бар. 1993 жылғы «Уақыт соңынан алынған аңыздар» жинағында барлық әңгімелер мен «Мисс Мейвис Мингтің өзгеруі» – «Тұрақты от» деген атпен біріктірілген, бірақ баспа қателерге ұшырады және «Уақыт соңындағы Эльрик» әңгімесінің соңғы алты жолы мен «Тұрақты оттың» соңғы тарауынан басқасы қалдырылды. Бұл қателер 1997 жылғы Orion басылымында түзетілді.

Уақыттың соңы

"Аналық қызу" кітабының алғы сөзінде "Әдептің мәнін білмейтін Джерек Карнелиан мен оның бәрін білетін Амелия Андервудтың оқиғасы" деп көрсетілген. Роман Джерек Карнелиан мен оның анасы, Темір Орхидеяның, "изгі" сөзінің мағынасы туралы әңгімесімен басталады. Карнелиан бұл сөзді көне сөздікте қарастырып, оның мәнін "қынжырлы" деп табады. Джерек болашақ сүйіктісі Амелия Андервудпен Квинс герцогының "апат" тақырыбында өткізген әсем кешінде танысады. Квинс герцогы осы шараның орталық тұлғасы ретінде Юшарисп атты шетелдік құбылысты көрсетуді жоспарлайды, ол оларға ғаламның жақын арада аяқталуы туралы ескертуге тырысады; бірақ адамдар бұл жай ғана көңілсіз болып, шара сәтсіз аяқталады. Миледи Шарлотина Юшариспті өзінің зообағына тасымалдау үшін мұздатады. Джерек Амелия Андервуд мырзаның оған: "Бұл кедей жаратылысты босатыңыз! Ол адам да, христиан да болмаса да, Құдайдың жаратылысы және бостандыққа құқылы!" деп айқайлағанда қуанышқа бөленеді. "Аналық қызу" кітабының басындағы тарауларда, уақыт соңындағы секске, оның ішінде инцест пен гомосексуализмге жеңіл қараудың мысалына тап боласыз. "Темір Орхидеямен әңгіме" тарауында Джерек анасымен сексуалдық қатынасқа түседі, ал "Карнелиан жаңа әдетке ие болады" тарауында ол Лорд Джаггедпен бір жынысты қатынасқа түседі. Сол сияқты, "Уақыт соңынан алынған аңыздар" кітабында Темір Орхидея Миледи Шарлотинамен махаббат жасайды. Джерек басқа ешкімді ескермей, Андервудқа ғашық болуды шешкенде, барлығы оның бұл жаңашылдығына қолдау білдіреді.

Бейнелеу

Уақыт соңындағы пейзаждар көбінесе толығымен жасанды немесе иллюзиялық, оларды тұрғындар жасайды және олар үнемі өзгертіліп отырады. "Шет елдік жылу" кітабының бірінші тарауында Темір Орхидея мен Джерек Карнелиан өздері ұйымдастырған пикниктен кейін оянып, теңіздің құлпынай түсіне боялғанын, ал бұрын олардың артында болған екі пальмасы бар шатқалдың орнына он екі қабатты күміс пагода салынғанын көреді. Бірақ, осы әсемдіктердің астында Жер – құнарсыз шөл, әлсіз қызыл күннің жарығымен шарықтап жатыр. "Элрик Уақыт Соңында" атты әңгімеде Уақыт Соңының тұрғындары Мельнибонелік Элрикті ойын-сауықпен қамтамасыз ету үшін (және өздерін де көңіл көтеру үшін) оқиға жасап, оны айналыстыруға тырысады. Элрик хаосқа үйренген және ол шын мәнінде хаостың патшалығына көшірілгеніне толық сенімді. Бұл, көбінесе, оның меймандарының пейзажға енгізген күтпеген, ерекше (көбінесе дереу) өзгерістеріне байланысты.

Жат жерлік жылу

Бұл томның атауы Теодор Вратиславтың "Көшік гүлдер" поэмасынан алынған. Юшарисп есімді шетелдік Жерге келіп, қалған тұрғындарына ғаламның аяқталуы жақындап келе жатқанын ескертеді; оның өз планетасы бұрыннан жойылған, ал Жер де соңынан кетеді. Жер тұрғындары оны тағы бір қасірет айтушы деп санайды, сондықтан оның сөздеріне мән бермейді, өйткені Жердің аяқталуы ғасырлар бойы болжанып келген. Джерек Виктория дәуірінен қызығушылық танытқандықтан, Виктория Англиясынан келген уақыт саяхатшысы Амелия Андервуд ханымға көбірек қызығады. Джерек оған ғашық болуға ниеттеніп, тырысады. Бастапқыда Ақырзаманның бұзықтығынан жиреніп қалған Андервуд ханым, ақыры Джеректің махаббатының шын екеніне көз жеткізіп, оған моральдық құндылықтарды үйрете бастайды. Соңында ол да оған ғашық болады; бірақ олар құшақтасуға асыққанда, ол өзінің уақытына қайтарылып алынады. Жүрегі ауырған Джерек оны құтқаруды шешіп, Муркоктың "Адамды қара" кітабындағы уақыт машинасымен 19 ғасырғы Лондонға сапар шегеді. Виктория дәуіріне деген қызығушылығына қарамастан, Джерек тәжірибесіз, ал сол жердегі ұры (уақытша) Снузер Вайн оны Снузердің соңғы алаяқтығына араластырып алады. Таңқаларлық емес, Джерек нашар қылмыскер екенін дәлелдеп, тез арада тұтқындалып, түрмеге қамалады және сотқа беріледі. Оның таңғалысы, судья оның досы Лорд Джаггед екенін көреді, бірақ ол өзін Джаггер деп таныстырады. Джерек өлім жазасына кесіледі, өйткені оған қарсы айғақтар айқын, бірақ ол айналасындағылардың неге соншалықты ренжідігін түсінбейді; Ақырзаман тұрғындары өлмейді, ал олар үшін өлім – уақытша ғана. Джеректі асып тастайды, бірақ ол Ақырзаманның достарының арасында оянады, олар оған олар үшін бір секунд секілді өткенін айтады.

Құрлықтық жерлер

Бұл томның атауы Эрнест Даусонның «Соңғы сөз» поэмасынан алынған. Уақыт соңында қайта біріккен Джерек пен Уақыт соңының басқа тұрғындары өздерінің сүйікті ойын-сауықтарына – кештер мен ойындарға оралды. Оларды шетелдік музыканттар/пираттар, Лат кемесі тоқсытады. Латтың қуғынынан қашқан Джерек, сол дәуірдің соңғы балаларын тиран директор Пекинг Па Сегізіншіден (Сэм Пекинпаға сілтеме) қорғау үшін ғасырлар бұрын салынған жер асты мектебіне тап болады. Мектептегі уақытты робот-бала күтуші үнемі қайталайды, ол тым ескі, бұзыла бастағандықтан бір аптаны қайталап тұрады. Мұғалім-робот Джеректі балаларының бірі деп жаңылыстырады, өйткені мектебінен тыс әлемнің бар екенін ұмытып, оны өзінде қалдырады. Қателігін түсінген соң, ол оны 1896 жылға қайтаруға келіседі; уақытты қайта өңдеу қабілеті оны уақыт машинасы ретінде жұмыс істеуге мүмкіндік береді. 19 ғасырға оралған Джерек Бромлиге, миссис Амелия Андервудтың үйіне беттейді. Жолда ол Г.Г. Уэллспен кездеседі және өзінің уақыт саяхатшысы екенін түсіндіреді, бірақ Уэллс ирониямен сенбейді. Джерек, ақыры, миссис Андервудпен кездеседі, бірақ сонымен бірге оның күйеуі мистер Андервудқа қарсы тұруға мәжбүр болады. Мистер Андервуд олардың әңгімесіне күмәнмен қарайды, сондықтан миссис Андервуд Джерекпен бірге қашып кетеді. Полиция қуып жетеді, бірақ журналист Мистер Джексон, судья Джаггер сияқты Лорд Джаггеге ұқсас, оларды құтқарады. Полиция қашып бара жатқан жұбайларды ұстауға асығысқанда, Лат, Темір Орхидея және Уақыт соңының басқа да тұрғындарының пайда болуына кедергі келтіреді. Полиция мен Лат шайқасқанда, хаос орын алады және уақыттың өзі ыдырай бастайды. Уақыт саяхатшылары жоғала бастайды, ал Джексон, ақыры өзін Лорд Джагг (сонымен қатар судья Джаггер) екенін ашады, Джеректі және миссис Андервудты Уақыт соңына апаратын уақыт машинасына апарып жетеді. Бірақ машина бұзылғандай көрінеді; оларды Уақыт соңына жеткізудің орнына, төменгі девон кезеңінде тастап кетеді.

Барлық әндердің соңы

Бұл томның атауы Эрнест Даусонның "Дрегс" поэмасынан алынған. Джерек пен Амелия Андервуд ханым Девон аймағында біраз уақыт жалғыз болғаннан кейін Уна Перссон мен капитан Освальд Бастаблмен кездеседі, олар өздерін Уақытша Оқиғалар Гильдиясының мүшелері ретінде таныстырады. Олар көптеген бір мезгілде бар болатын шындықтардың жиынтығы ретінде көпқабатты әлем туралы түсінік береді, содан кейін Джерек пен Амелияны Уақыт Соңына қайтарады. Сол жерде Джерек 1896 жылдан бері жоғалған барлық достарын аман-есен табады, Лорд Джаггедтен басқа, ол әлі оралмаған. Амелия енді Уақыт Соңының халқына көбірек төзімді, бірақ олардың моральдық принциптерінің жоқтығынан әлі де жиренеді. Ол Жейрекпен бірге "Шет елдік қызуда" басталған өмірін жалғастырады, бірақ кенеттен келген, осал және ақылдан безген Андервуд мырза, Инспектор Спрингер мен ондаған полицейлердің, сондай-ақ Латтың келуімен бұл өмір үзіледі. Джерек, Квинс герцогы, полицейлер, Амелия және Андервуд мырза Латтан құтылу үшін Жоғалған қалалардың біріне паналады. Осы қалаларда Уақыт Соңының халқы сақиналары арқылы материяны өзгерту үшін қолданатын энергия сақталады. Олар қаланың қирап жатқанын және күннің жоғалып кеткенін көріп таңғалады. Оларға Юшарисп пен Уақыт Соңының тұрғыны Лорд Монгроув қосылады, ол маниакальды депрессияға ұшыраған алып пен апокалипсис басталғанын және олар жалғыз тірі қалғандары екенін түсіндіреді. Топ қорқынышпен энергия сақиналарының енді жұмыс істемейтінін түсінеді. Жақындап келе жатқан апатты ескере отырып, Амелия, ақыры Джерекке деген махаббатының мораль мен конвенциялардан маңыздырақ екенін мойындайды. "Темір Орхидея" мен Лорд Джаггед пайда болады, олардың бұрын қайтыс болғандары еді. Лорд Джаггед өзін Джеректің әкесі және 21 ғасырдан келген уақыт саяхатшысы ретінде таныстырады. Жердің жойылатынын білгеннен кейін, ол адамзатты сақтап қалу үшін "жаңа Адам мен Хауаны" уақыттың басына жіберді, осылайша адамзаттың өркениеттің негіздерін қайтадан үйренуге мыңдаған жыл жұмсауына жол бермейтін цикл құрды. Ол генетикалық себептермен Джерек пен Амелияны таңдап, олардың кездесуін ұйымдастырды. Джерек пен Амелияның Девондағы қалуы жоспарға енбеген; олар шын мәнінде уақытқа кері қайтпады, керісінше, олар қазіргі уақытта өмір сүріп жатқан әлемнің соңынан өте алыс болашаққа кетті. Осыны түсінгеннен кейін Джаггед уақыттың сызықтық емес, айналма екенін түсінді және жаңа жоспар ойлап тапты. Достарының күйзелісіне қарамастан, ол өзінің энергия сақинасымен жаңа күн жасап, баршаға таңғажайып оптимизмін көрсетеді. Ол энергияны көпқабатты әлемдегі кез келген нақты шындықтан алуға болатынын түсіндіреді; бұл жер асты мектебінде уақытты "қайта өңдеуге" арналған технологиямен біріктіріліп, Жерді мәңгілікке қолдауға болады. Жер уақыт циклында қауіпсіз екеніне көз жеткізіп, жаңа энергия көзімен қамтамасыз етілген Уақыт Соңының халқы тоқтатылған апокалипсисте қайтыс болған достарын қайта тірілтеді және өз әлемін қайта жасайды. Амелия енді Уақыт Соңында жайлы сезінеді және танымал болады. Жоғалған қалада Андервуд мырзаны аралап шарлағанда, ол өзінің Құдай өлгеніне сенетінін айтқанда, оның құдайсыздыққа ұшырағанына сенетінін естиді. Ол ар-ожданы мен жаңадан тапқан атеизмімен күресіп жатқанда, күйеуі 19 ғасырға оралады және ол Джерекке үйленуге шешім қабылдайды. Лорд Джаггед олар екеуін уақыт циклынан тыс және әлемнің соңынан кейін жаңа өркениет құру үшін болашаққа жіберуді ұсынғанда, олар келіседі.

Уақыт соңындағы аңыздар

"Сары гүлдер" Вертер де Гёте шығармасының "Жаңбыр" бөлігінің, мәңгілік қарындас Кристия ханымның бұзуымен және Вертердің қайғысымен басталады. Ұзақ үзілістен кейін Вертер ыстық ауа шарларына ұқсас парашют арқылы екі уақыт саяхатшысының он төрт жасар қызын (Кейтрин Лили Маргарита Наташа Долорес Беатрис Машиншап Сейвен Фламбо Алғыс) табады және оның қазір қайтыс болған ата-анасының рөлін алуға бейімділік танытады. Балалық шақ тақырыбындағы маскарадтан кейін Вертер құмарлыққа беріліп, Кэтринмен жыныстық қатынасқа түседі. Оқиғадан кейін, өзінің жасаған ісінің ауырлығына жиреніп, Кэтриннің "le petit mal" деп сипаттаған нәрсеге ләззаттанғаны үшін одан да зор жирену сезімін басыдан өткізеді. Оқиға Вертердің парашютсіз мұнарадан секіріп, өз-өзіне қол жұмсауымен және одан кейін қайта тірілуімен аяқталады. Содан кейін Кэтриннің іс жүзінде Кристия ханымның киім ауыстырып алғаны анықталады, оқиғалар тізбегі оның "Жаңбырды" бұзғаннан кейін келісуге жасаған әрекеті болып табылады. "Ақ жұлдыздар": Белгісіз Акуланың лишаймен жасаған тәжірибесінің бірін бұзып алғанын білгеннен кейін, Квинс герцогы өзін кінәсінен арылу үшін онымен дуэльге шақырады. "Ежелгі көлеңкелерде" уақыт саяхатшысы Дафниш Арматус және оның ұлы Снаффлс Уақыт соңына жетеді және Мисс Мэйвис Мингпен байланысқа түседі.

Мэйвис Миннің өзгеруі

Мэйвис Мингтің өзгеруін және Доктор Волоспионның, оның "Уақыт соңындағы" тұрғындарының, сондай-ақ "От клоуны" деп белгілі Эммануэль Блумның атқаратын рөлдерін баяндайды. Алғашқы нұсқада аяқталуда басты кейіпкер Мэйвис Мингтің Блумға бағынуға мәжбүрленген көрінісі болған. Бірақ автор бұл бөлімді кейіннен қайта жазды. Роман "Уақыт соңындағы Мәсіх" және "Тұрақты от" аттарымен де жарық көрді, бірақ мазмұнында өзгерістер бар.

Эльрик заманның соңында

"Элрик уақыт соңында" - "Элрик уақыт соңында" атты жинақтағы екі Эльрик әңгімесінің бірі. Онда Эльрик, Уна Перссон және Лорд Джаггед сияқты кейіпкерлер бар.

Жерек карнелиан

Жемір орхидеясының ұлы және әкесі белгісіз (кейіннен Лорд Джаггед екені белгілі болды) Джерек Карнелиан – «Шетелдік жылу», «Қуыс жерлер» және «Барлық әндердің соңы» романдарының басты кейіпкері. Джерек – «Уақыт соңының» тумалары арасында бірегей, өйткені ол жаратылмаған, туылған. Тек Вертер де Гёте ғана туылған деп айтылады, бұл осы кезеңде бұл қасиет сирек кездесетінін көрсетеді. Джеректің балалық шағы мен жасөспірімдік кезеңі темір орхидея мен оның жақтастары үшін үлкен жаңалық пен қызығушылық туғызды және Джеректің балалық шақтың жаңалығы мен шығармашылығы оның құрбыларымен салыстырғанда ерекше болды. Бұл оны өз құрбылары арасында тренд белгілеушіге айналдырды. Әсіресе, өткенге деген құштарлығы оны осы саладағы танымал сарапшы етіп қойды – «Уақыт соңында» тарихшыға ең жақын нәрсе. Ол әсіресе 19-шы және 20-шы ғасырдың басына қызығушылық танытады. Бірақ миллионнан астам жылдық жоғалған жазбалар мен қате ақпараттың салдары сезілді және Джеректің дәуірдің элементтерін қайта жасай беру әрекеттері көбінесе күлкілі дәрежеде дұрыс емес болып шығады. Кейін Джеректің өмірінің барлығы Лорд Джаггедтің «Уақыт соңынан» аман қалу үшін таңдап алынған ДНК-сы уақыттың өзін-өзі жазу қабілетіне қарсы тұратын адамдарды өсіруден тұратын күрделі жоспарының бір бөлігі екені анықталды. Бұл жоспар өткенге саяхат жасаған уақыт саяхатшыларын қабылдамай, оларды бастапқы нүктелеріне немесе одан да әрі жіберуге бағытталған. Бұл құбылыс «Морфейл эффектісі» деп аталады және ол романның кейіпкері доктор Браннарт Морфейлдің құрметіне аталған. Джерек – Муркоктың қайта-қайта келетін кейіпкері Джерри Корнелиустың жаңа рухы болуы мүмкін.

Амелия Андервуд ханым

19-ғасырдағы Бромлидің тұрғыны, ол өз жасынан ұрланғаннан кейін құпия жағдайда Квинс герцогы өткізген қонаққа келеді. Ол екінші және үшінші кітаптарда комик болғанына айналған тынышсыз мистер Андервудқа үйленген. Ол сүйкімді жас әйел және Викториялық тәрбие оны қатаң моралистке айналдырғанмен, ол Жейректің әсерінен біртіндеп еріге бастайды. Бала кезінде ол әкесінің миссионерлік қызметімен бірге экзотикалық жерлерге саяхаттап, толеранттылықтың тұқымын сеуіп отырды. Басында оның борыштығы оған Жерені төзімділікке бөледі, оның романтикалық жылы сөздеріне қарамастан; ол өзіне жақсы христиан ретінде оны ізгілік құпияларына үйрету керек деп айтады. Кейіннен оның жеке басы гүлдей бастайды, ол Жейректі жақсы көретінін түсінеді.

Темір орхидеясы

Жер бетінде соңғы бала туған әйел, Темір Орхидея – Джеректің анасы. Баланың өмірге келгеніне өзі де таңырқап, ұлын қатты жақсы көреді, оның шығармашылығы мен барлық бастамаларын қолдайды. Ол Джеректің қомпаниасын ұнатады, көбінесе олармен пикникке шығады.

Лорд Жагд

Лорд Джаггед – уақыт саяхатшысы, және Джерек пен Темір Орхидеядан өзгеше, ол Уақыт Соңының тумасы емес. Ол Темір Орхидеяның Жейрек әкесі, ал кейіннен сериядағы түрлі оқиғаларды манипуляциялау арқылы басқарып отырғаны көрінеді. "Уақыт Соңындағы Элрик" атты әңгімеде Лорд Джаггед Хаос Лорды Ариохтың бейнесін қабылдап, Элрикті өз әлеміне қайтарады. Уна Персон кейіннен оны еліктегені үшін мақтап:

Бірақ Лорд Джаггед бұған жауап бермейді. Оның орнына, ол "қуысын соғып, құпия және жоғары тұрған күлімсіреумен күлімсірейді".