Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Модест Муссоргскийдің операсы
Opera by Modest Mussorgsky
«Сорочинский жәрмеңкесі» (Сорочинская ярмарка, Sorochinskaya yarmarka, Sorochyntsi Fair) – Модест Муссоргскийдің 1874 және 1880 жылдар аралығында Санкт-Петербургте жазған үш актілі комедиялық операсы. Композитор либреттоны Николай Гогольдің 1832 жылы жарық көрген «Диканька маңындағы фермадағы кештер» атты украин әңгімелері жинағынан алынған, сол аттас әңгімесі негізінде жазған. Опера Муссоргскийдің 1881 жылы қайтыс болғанға дейін аяқталмай, сахнаға қойылмай қалды. Бүгінде Виссарион Шебалин аяқтаған нұсқасы қабылданған стандарт болып табылады.
The Fair at Sorochyntsi (Сорочинская ярмарка, Sorochinskaya yarmarka, Sorochyntsi Fair) is a comic opera in three acts by Modest Mussorgsky, composed between 1874 and 1880 in St. Petersburg, Russia. The composer wrote the libretto, which is based on Nikolai Gogol's short story of the same name, from his early (1832) collection of Ukrainian stories Evenings on a Farm near Dikanka. The opera remained unfinished and unperformed at Mussorgsky's death in 1881. Today, the completion by Vissarion Shebalin has become the standard.
Құрастыру тарихы
Мусоргский операны 1874 және 1880 жылдар аралығында, "Хованщина" (1872–1880) операсымен бірге жұмыс істеді; екеуі де 1881 жылы қайтыс болған кезде толыққанды аяқталмаған еді. Ол бұрын жазған музыкадан кейбіреуін қайта пайдаланды (мысалы, 1872 жылғы тағдырлы "Млада" операсының екінші әрекетінен "Базар көрінісі", "Жәрмеңке" операсының бастапқы көрінісі үшін қайта жазылған). "Жылы таудың түні" музыкасын кейіпкердің арман жолы ретінде қосу, композиция барысында сценарийге кеш қосылды, түпнұсқа әңгімеде мұндай эпизод болмаса да. Мусоргский кейбір бөлімдерді және тіпті оркестрлеудің бір бөлігін (толық прелюдия және Парасяның "Думка" андантиносы) аяқтаса да, сценарийдің маңызды бөліктері тек сызба күйінде қалды немесе мүлдем музыкасыз қалды. Кейінгі бірнеше композиторлар мен редакторлар (төменде аталған) шығарманы сахнаға қоюға дайын күйге келтіруде белсенді рөл атқарды. Алғашқы сахналық қойылым, сөйлеу бөлімдерімен бірге, 1913 жылдың 8 қазанында Мәскеуде Константин Саражевтің басшылығымен өтті. 1917 жылдан бастап, толық әнмен орындалған бірнеше нұсқаның алғашқысы сахнада пайда болды.
Mussorgsky worked on the opera between 1874 and 1880, in competition with his work on Khovanshchina (1872–1880); both were incomplete at the time of his death in 1881. He reused some music that he had written previously (such as the "Market Scene" from Act II of the ill fated Mlada of 1872, rewritten for the opening scene of Fair). Incorporation of the music of Night on Bald Mountain as a dream sequence involving the hero was a late addition to the scenario in the course of composition, despite the fact that such an episode is not suggested by the original story. Although Mussorgsky managed to complete some numbers and even some of the orchestration (the whole prelude and the Andantino of Parasya's Dumka), significant portions of the scenario were left only in bare sketches, or without any music at all. Several subsequent composers and editors (cited below) played partial or maximal roles in bringing the work into a performable state. The first staged performance, with spoken sections, occurred on 8 October 1913 in Moscow under Konstantin Saradzhev. Beginning in 1917, the first of several fully sung versions reached the stage.
1-ші акті
Саудагерлер өз тауарларын әр жерден келген көптеген келушілерге сатады. Цыган шайтан іздеп жүрген қызыл жакет туралы айтады, ал Гритско Парасяға махаббат білдіреді. Оның әкесі Черевик бастапқыда осы батылдыққа ашуланып, кейін Гритсконың жақын досының ұлы екенін түсінген соң, қызымен үйленуге келіседі. Екеуі кешкілікке қарай тойлау үшін мейрамханаға барады. Шеревик пен оның досы Кум мейрамханадан мас күйінде шығады. Олар қараңғыда серуендеп жүргенде, [Черевиктің әйелі Хривия үйден шығып, Парасяның құдаланғанын жариялайды. Бірақ Хиврия қарсылық білдіреді, Гритско естіп тұрғанда, мас Черевик тойдың болмайтынын мойындайды.] Гритско жалғыз өзі қайғырып, күйінеді. [Цыган кіреді, екеуі келісімге келеді: егер цыган Черевиктің ойын өзгерте алса, Гритско оған өгіздерін он бес рубльге береді.]
Merchants peddle their wares to crowds of visitors arriving from all around. The Gypsy makes reference to a red jacket that the devil is looking for, while the lad Gritsko woos Parasya. Her father, Cherevik, at first is indignant at this forwardness, but, after realizing that Gritsko is the son of a close friend, he agrees to let Gritsko marry his daughter. The two men go into the tavern to celebrate, as evening settles and the people disperse. Cherevik and his buddy, Kum, come out of the tavern in a drunken state. After they wander around in the dark, [Khrivya, Cherevik's wife, comes out of their house, and he announces Parasya's engagement. But Khivrya objects, and, while Gritsko overhears, drunken Cherevik concedes that the wedding will not happen.] Gritsko, alone, bemoans his sadness. [The Gypsy enters, and the two make a pact: Gritsko will give the Gypsy his oxen for fifteen rubles if the latter can make Cherevik change his mind.]
Басқа авторлардың нұсқалары
1881 жылы Николай Римский-Корсаков Анатолий Лядовқа шығарманың композициясын аяқтауды ұсынды, либреттоны Мусоргскийдің ескі досы Арсений Голенищев-Кутузов аяқтасын деп тапсырды. Алайда Лядов операның тек бес бөлімін (1904 жылы жарияланған) оркестрлеп, аяқтауға қол жеткізбеді. Вячеслав Каратюгин кейіннен Мусоргскийдің қолжазбаларының бірнеше фрагменттерін өңдеді, оларды Лядов оркестрлеп, 1911 жылы сахналады. Келесі жылы Владимир Сенылов III актіден Парасяның думкасын оркестрлеуін жариялады. Юрий Сахновский кейбір фрагменттерді өңдеп, оркестрледі, олар Лядов, Каратюгин және Римский-Корсаков өңдеген материалдармен бірге («Түнгі таудағы кеш» музыкасы) 1913 жылдың 8 қазанында (Ескі стиль) Мәскеудің еркін театрында сахналанды. Мусоргскийдің музыкасы жоқ көріністерге сөйлеу диалогы қосылды. Бестіктен қайтыс болған жолдасын құрметтеу үшін Цезарь Куй 1914–1916 жылдары «Сорочинск жәрмеңкесі» операсының толық нұсқасын жасады. Бұл толық әнделген нұсқа – бірақ «Түнгі таудағы кеш» эпизодысыз – 1917 жылдың 13 қазанында (Ескі стиль) Петроградтағы Музыкалық драма театрында сахналанды. Куйдің 1916 жылғы қазандағы басылымының алғы сөзі сол кездегі жағдайды түсіндіреді және былай деп аударылады:
In 1881 Nikolai Rimsky Korsakov suggested that Anatoly Lyadov finish the composition of the work, the libretto to be completed by Mussorgsky's old friend Arseny Golenishchev Kutuzov. However, Lyadov orchestrated only five numbers (published in 1904) and did not finish the opera. Vyacheslav Karatygin later edited some fragments of Mussorgsky's manuscripts, which were orchestrated by Lyadov and performed in 1911. The next year Vladimir Senilov published his orchestration of Parasya's dumka from Act III. Yury Sakhnovsky edited and orchestrated some fragments which, together with material edited by Lyadov, Karatygin, and Rimsky Korsakov (i. e., the Night on Bald Mountain music) constituted a staged "premiere" of sorts, performed at the Moscow Free Theatre on 8 October 1913 (Old Style), with spoken dialogue inserted for scenes without music by Mussorgsky. In commemoration of his late comrade from The Five, César Cui became the first to create a complete version of The Fair at Sorochyntsi during 1914–1916. This fully sung version – but without the Night on Bald Mountain sequence – was staged on 13 October 1917 (Old Style) at the Theatre of Musical Drama in Petrograd. The foreword to Cui's edition, dated October 1916, explains the state of affairs at the time, and translates thus:
Мусоргский 1875 жылы бастаған комикалық опера «Сорочинск жәрмеңкесі» баяу және фрагменттермен жазылды, ал композитордың 1881 жылы қайтысынан кейін аяқталмай қалды. Бастапқыда операның тек бес үзіндісі жарияланды: операға кіріспе (А.К. Лядовтың алдын ала жобасы бойынша бейімделген), «Думка» (Лядов редакциялаған), гопак, Хиврияның Әфанасий Ивановичті күту сахнасы және Парасяның думкасы (бұл бес бөлімнің оркестрлік нұсқасы Лядовқа тиесілі). Мусоргскийдің қолжазбалары әлі де музыкалық материалдың көп мөлшерін қамтиды, атап айтқанда, операны ашатын «жәрмеңке сахнасы» және екінші актінің бірінші жартысы. Бұл материалды В.Г. Каратюгин өңдеп, К.А. Цуй толықтырып, оркестрледі. Дегенмен, қалған бөлігі, атап айтқанда, Черевик пен Хиврияның сахнасы және бірінші актінің екінші жартысындағы жігіт пен цығанның сахнасы, сондай-ақ үшінші актінің барлығы (Парасяның думкасы мен гопақты қоспағанда), К.А. Цуй қосып, оркестрледі, осылайша Мусоргскийдің өлімнен кейінгі еңбегі аяқталды. Алайда Цуйдің нұсқасы репертуарда тұрақты орын таба алмады, опера 1923 жылы Николай Черепнин және 1930 жылы Виссарион Шебалин тарапынан қайтадан аяқталды және оркестрленді. Шебалиннің нұсқасы содан бері стандарт болып табылады. Бұл Мусоргскийдің бастапқыда жоспарлағандай, бірінші актідегі (Грицконың думкасынан кейін) интерлюдия ретінде емес, үшінші актінің екі сахнасының арасындағы «Балдалы таудағы кешті» де қамтиды.
The comic opera Sorochyntsi Fair was begun by Mussorgsky in 1875 [sic], was composed slowly and in fragments, and after the composer's death in 1881 remained unfinished. Originally only five excerpts were published: the Introduction to the opera (adapted according to the preliminary draft by A. K. Lyadov), the Lad's Dumka (ed. by Lyadov), the Gopak, the Scene of Khivrya expecting Afanasiy Ivanovich, and Parasya's Dumka (the orchestral edition of all five numbers belongs to Lyadov). Mussorgsky's manuscripts nevertheless still afforded a substantial quantity of musical material, namely, the "scene of the fair" which begins the opera and the first half of the second act. This material was adapted by V. G. Karatygin, supplemented and orchestrated by C. A. Cui. Nevertheless the remainder, in particular the scene of Cherevik and Khivrya and the scene of the Lad and the Gypsy in Act 1, 2nd half, and all of the third [act], with the exception of Parasya's Dumka and the Gopak, is added and orchestrated by C. A. Cui, and consequently Mussorgsky's posthumous labor is completed. However, Cui's version failed to find a permanent place in the repertory, and the opera was completed and orchestrated again by Nikolai Tcherepnin in 1923 and by Vissarion Shebalin in 1930. Shebalin's version became the standard since then. This also includes the Night on Bald Mountain between the two scenes of the third act, instead of as an interlude in act one (following Gritsko's Dumka), as Mussorgsky originally planned.
Жазбалар
ЖылКаст:(Черевик, Хиврия, Парася, Гритско, Афанасий Иванович)Дирижер және оркестрВерсияЛейбл1955Латко КорошецБогдана СтритарВильма БуковецМиро БраньникСлавяк ШтрукельСамо ХубадСловения Ұлттық ОперасыШебалинLP: Philips,Cat: A 00329 00330 L1969Геннадий ТройцкийАнтонина КлещеваЛюдмила БелобрагинаАлексей УсмановЮрий ЕльниковЮрий АрановичМәскеу радиосының симфониялық оркестрі және хорыШебалинLP: Melodiya,Cat: D 026823 28;CD: Melodiya Eurodisc,Cat: GD 691261983Владимир МаторинЛ. ЖахаренкоЛидия ЧернихАнатолий МищевскийВячеслав ВойнаровскийВладимир ЕсиповСтаниславский театрының оркестрі мен хорыШебалинLP: Melodiya,Cat: C10 20721 007;CD: Olympia,Cat: OCD 114 A/B1996Герман КуклинСветлана ЗализнякНадежда РыжковаВиталий ПетровСергей МаиструкЕвгений БражникЕкатеринбург мемлекеттік академиялық опера театрының оркестрі мен хорыШебалинURAL
YearCast:(Cherevik,Khivrya,Parasya,Gritsko,Afanasiy Ivanovich)Conductor and OrchestraVersionLabel1955Latko KoroshetzBogdana StritarVilma BukovetzMiro BranjnikSlavko ShtrukelSamo HubadSlovenian National OperaShebalinLP: Philips,Cat: A 00329 00330 L1969Gennadiy TroytskyAntonina KleshchovaLyudmila BelobraginaAleksey UsmanovYuriy YelnikovYuriy AranovichMoscow Radio Symphony Orchestra and ChorusShebalinLP: Melodiya,Cat: D 026823 28;CD: Melodiya Eurodisc,Cat: GD 691261983Vladimir MatorinL. ZhakharenkoLidiya ChernikhAnatoliy MishchevskyVyacheslav VoynarovskyVladimir EsipovStanislavsky Theater Orchestra and ChorusShebalinLP: Melodiya,Cat: C10 20721 007;CD: Olympia,Cat: OCD 114 A/B1996Hermann KuklinSvetlana ZalizniakNadezhda RyzhkovaVitaly PetrovSergei MaistrukYevgeniy BrazhnikYekaterinburg State Academic Opera Theatre Orchestra and ChorusShebalinURAL