Сирия патшайымы Клеопатра Селена

Кіріспе

Сирия монархы, Птолемей VIII мен Египеттің Клеопатра III-нің қызы Клеопатра Селена (; б.д.д. 69) – Мысыр патшайымы (Клеопатра Селена немесе Клеопатра V Селена) б.д.д. 115–102 жылдары, Сирия патшайымы б.д.д. 102–92 жылдары, Сирия монархы (Клеопатра II) б.д.д. 82–69 жылдары. Птолемей VIII Фискон мен Египет патшасы Клеопатра III-нің қызы Клеопатра Селена анасының сүйіктісі болды және Клеопатра III-нің саяси амалдарының құрбанына айналды. Б.д.д. 115 жылы Клеопатра III өзінің ұлы Птолемей IX-ты қарындасы Клеопатра IV-тен ажырасуға мәжбүр етті және Клеопатра Селенаны Мысырдың жаңа патшайымы ретінде таңдады. Патша мен анасы арасындағы шиеленіс күшейіп, оның Мысырдан қууымен аяқталды, Клеопатра Селенаны қалдырды; ол жаңа патшаға, өзінің тағы бір ағасы Птолемей X-қа үйленген болуы мүмкін. Сириялық Селевкид әміршісінің қызы Клеопатра I-нің Египет патшасы Птолемей V-ке үйленгеннен кейін екі патшалық арасындағы династиялық некелер кең таралды. Б.д.д. 102 жылы Клеопатра III өзінің туысы Сирияның Антиох VIII-імен одақ құруға шешім қабылдады; Клеопатра Селена оның әйелі ретінде жіберілді. Б.д.д. 96 жылы оның қазасынан кейін, ол оның ағасы және қарсыласы Антиох IX-қа үйленді. Клеопатра Селена б.д.д. 95 жылы күйеуінен айырылып, Антиох IX-тың ұлы Антиох X-қа соңғы рет үйленді, ол жазбалардан жоғалып кетті және б.д.д. 92 жылы қайтыс болды деп есептеледі, бірақ б.д.д. 89/88 жылға дейін билікте болған болуы мүмкін. Клеопатра Селена балаларымен бірге патшалықтың бір жерінде жасырынып жүрді. Соңында Сирия Антиох VIII-нің ұлдары арасында бөлінді, Филипп I Сирияның астанасы Антиохияда, ал Антиох XII оңтүстік қаласы Дамаскте билік құрды. Клеопатра Селенаның бірнеше күйеуінен көптеген балалары болды. Б.д.д. 230 жылы Антиох XII-нің қайтысынан кейін, ол Антиох XIII-ті, Антиох X-тан туған ұлын патша деп жариялады және өзін тең билеуші деп жариялаған сияқты; олар Филипп I-нің қайтысынан кейін Антиохияны талап етті. Бірақ Селевкидтердің азамат соғыстарынан шаршаған Антиохия халқы мен Дамаск қаласының әкімі өздерін басқару үшін шетелдік монархтарды шақырды: Арменияның Тигран II Антиохияны, ал Набатеяның Аретас III Дамаскіні басып алды. Клеопатра Селена бірнеше жағалау қалаларын Тигран II-нің б.д.д. 69 жылы Птолемейде қоршауға алғанға дейін басқарды; Армения патшасы патшаны тұтқынға алып, кейін оны өлімге жіберді.

Monarch of Syria
the daughter of Ptolemy VIII and Cleopatra III of Egypt

Cleopatra Selene (; – 69 BC) was the Queen consort of Egypt (Cleopatra Selene or Cleopatra V Selene) from 115 to 102 BC, the Queen consort of Syria from 102 to 92 BC, and the monarch of Syria (Cleopatra II) from 82 to 69 BC. The daughter of Ptolemy VIII Physcon and Cleopatra III of Egypt, Cleopatra Selene was favoured by her mother and became a pawn in Cleopatra III's political manoeuvres. In 115 BC, Cleopatra III forced her son Ptolemy IX to divorce his sister wife Cleopatra IV, and chose Cleopatra Selene as the new queen consort of Egypt. Tension between the king and his mother grew and ended with his expulsion from Egypt, leaving Cleopatra Selene behind; she probably then married the new king, her other brother Ptolemy X. Following the marriage of the Syrian Seleucid princess Cleopatra I to Ptolemy V of Egypt, dynastic marriages between the two kingdoms became common. In 102 BC, Cleopatra III decided to establish an alliance with her nephew Antiochus VIII of Syria; Cleopatra Selene was sent as his bride. After his assassination in 96 BC, she married his brother and rival Antiochus IX. Cleopatra Selene lost her new husband in 95 BC and married a final time to Antiochus IX's son Antiochus X, who disappeared from the records and is presumed to have died in 92 BC, but may have remained in power until 89/88 BC (224 SE (Seleucid year)). Cleopatra Selene then hid somewhere in the kingdom with her children. Eventually, Syria split between the sons of Antiochus VIII with Philip I ruling in the Syrian capital Antioch and Antiochus XII in the southern city Damascus. Cleopatra Selene had many children by several husbands. Probably following the death of Antiochus XII in 230 SE (83/82 BC), she declared Antiochus XIII, her son by Antiochus X, king, and seems to have declared herself co ruler; they claimed Antioch following Philip I's death. But the people of Antioch and the governor of Damascus, exhausted by the Seleucids' civil wars, invited foreign monarchs to rule them: Tigranes II of Armenia took Antioch, while Aretas III of Nabataea took Damascus. Cleopatra Selene controlled several coastal towns until Tigranes II besieged her in 69 BC in Ptolemais; the Armenian king captured the queen and later executed her.

Тарихи тарихы, отбасы және аты

Б.з.д. екінші ғасырға қарай Селевкидтер империясы мен Птолемей патшалығы династиялық кикірістер, бір-біріне қарсы үздіріліссіз соғыстар (Сирия соғыстары деп белгілі) және Римнің араласуынан әлсіреп қалды. Шиеленісті азайту үшін екі династия да туысқандық қатынасқа түсті. Сирияның Клеопатра I-і б.з.д. 193 жылы Мысырдың Птолемей V-ке үйленді, ал оның немересі Клеопатра Тея б.з.д. 150 жылдан бастап үш сыриялық патшаға тікелей үйленді. Бұл некелер Мысырға Сирияның тұрақсыздығын күшейтуге көмектесті, ол әсіресе таққа талапкерлердің көп болуынан фрагменттенген еді; бауырлар бір-бірімен соғысты, ал Мысыр бір талапкерді екіншісіне қарсы қолдап араласты. Клеопатра Селена б.з.д. 135 және 130 жылдар аралығында Птолемей VIII мен Клеопатра III-нің қызы ретінде дүниеге келді. Клеопатра Селенаның көптеген туыстары болды, соның ішінде Птолемей IX, Птолемей X және Клеопатра IV. Цицерон мен Аппиан сияқты ежелгі авторлар патшайымның аты Селена екенін айтады, ал Страбон оның «Клеопатра» деген қосымша аты болғанын нақтылады. Ал Артур Хоутон мен Катарина Лорбер сияқты заманауи ғалымдар Селенаның іс жүзінде эпитет екенін сендірді. Археолог Николас Л. Райт оның «Селена» эпитетін Мысыр патшайымы болған кезде қабылдағанын және бұл құдайлық эпитет екенін, Клеопатра Селенаның өзін жер бетіндегі ай құдайының бейнесі ретінде көрсеткенін болжайды. Оның атынан соғылған монеталарда Клеопатра Селена деп жазылған. Селена – грек мифологиясындағы ай құдайының аты және ол «selas» (σέλας) сөзімен байланысты, ол «жарық» дегенді білдіреді. «Клеопатра» – Птолемей әулетінің атауы; ол «әкесінде даңқты» немесе «тектерінде танымал» дегенді білдіреді. Сирия патшайымы ретінде ол «Клеопатра» деген атпен билік еткен екінші патша болды. Сондықтан оны Клеопатра Селенаның күйеулері Антиох VIII және Антиох IX-тың анасы, оның тағысы Клеопатра I Теядан ерекшеленуі үшін «Клеопатра II Селена» деп атайды. Классик Грейс Макурди Клеопатра Селенаны Птолемей әулеті ішінде «Клеопатра V» деп санады және көптеген тарихшылар осы конвенцияны қолданады.

By the second century BC, the Seleucid Empire and the Ptolemaic Kingdom were weakened by dynastic feuds, constant wars against each other (known as the Syrian Wars), and Roman interference. To ease the tension, the two dynasties intermarried. Cleopatra I of Syria married Ptolemy V of Egypt in 193 BC, and her granddaughter Cleopatra Thea married three Syrian kings in succession starting in 150 BC. Those intermarriages helped Egypt destabilize Syria which was especially fragmented between different claimants to the throne; brothers fought between themselves and Egypt interfered by supporting one claimant against the other. Cleopatra Selene was born between 135 and 130 BC to Ptolemy VIII and Cleopatra III. Cleopatra Selene had many siblings, including Ptolemy IX, Ptolemy X, and Cleopatra IV. Ancient writers, such as Cicero and Appian, mention that the queen's name is Selene, and Strabo clarified that she was surnamed "Cleopatra". On the other hand, modern scholars, such as Arthur Houghton and Catharine Lorber, believed that Selene was actually an epithet. The archaeologist Nicholas L. Wright suggested that she assumed the epithet "Selene" when she became queen of Egypt and that it is a divinising epithet, indicating that Cleopatra Selene presented herself as the manifestation of the moon goddess on earth. Coins struck in her name record her as Cleopatra Selene. Selene was the name of the Greek moon goddess and it is connected to the word selas (σέλας), meaning "light". "Cleopatra" was a Ptolemaic dynastic name; it means "famous in her father" or "renowned in her ancestry". As a queen of Syria, she was the second to rule with the name 'Cleopatra'. Hence, she is termed "Cleopatra II Selene" to differentiate her from her predecessor and aunt Cleopatra I Thea, who was the mother of Cleopatra Selene's husbands Antiochus VIII and Antiochus IX. Classicist Grace Macurdy numbered Cleopatra Selene as "Cleopatra V" within the Ptolemaic dynasty and many historians have used this convention.

Мысыр патшайымы

Бауырластар арасындағы неке ежелгі Мысырда белгілі болған және, жалпыға ортақ практика болмаса да, мысырлықтар үшін қабылданған; Птолемейлер оны, мүмкін, династияны нығайту мақсатында қолданған. Б.з.д. 116 жылы Птолемей VIII қайтыс болды, ал оның өсиеті бойынша Клеопатра III өзінің екі ұлынан біреуін таңдап, онымен бірге билік жүргізуге тиіс болды; ол Птолемей X-ті таңдағысы келді, бірақ Александрия халқы (Мысыр астанасы) оған қарсылық көрсетіп, Птолемей IX-ты таққа отырғызуға мәжбүр етті. Птолемей IX билікке келгеннен кейін көп ұзамай Клеопатра III оны әкесі қайтыс болғанға дейін үйленген әпкесі Клеопатра IV-тен ажырасуға мәжбүр етті; 2-ғасыр тарихшысы Юстин, Клеопатра III оны бірлескен билеуші ретінде қабылдауының шарты ретінде қойғанын айтты. Анасы Клеопатра III-нің сүйіктісі болған Клеопатра Селена б.з.д. 115 жылы жаңа патшайым ретінде таңдалды. Б.з.д. 107 жылы Птолемей IX пен анасы арасындағы қарым-қатынас нашарлады; Клеопатра III оны Мысырдан қуды, ол әйелі мен балаларын қалдырып кетті. Сол жылы, б.з.д. 107 жылы, Клеопатра Селена, әлдебір жаңа патшаға, кіші ағасы Птолемей X-ке үйленді. Б.з.д. 103 жылы Птолемей IX Иудеяда соғысып жүрді. Ана патшайым Птолемей IX пен оның досы Сирияның Антиох IX арасында одақ құрылуынан қорқып, оның ағасы Антиох VIII-мен азаматтық соғыста болғанын ескеріп, Сирияға әскер жіберді. Клеопатра III және Птолемей X Птолемаисті бағындырды, ал Юстин айтуынша, патша анасының қатыгездігіне ошара болған патша оны тастап, қашып кетті; содан кейін Клеопатра III Клеопатра Селенаны Антиох VIII-ге үйлендіруге шешім қабылдады, бұл Антиох VIII-ді өз жағына тарту үшін жасалған қадам болды, Птолемей IX пен Антиох IX арасындағы одақтың алдын алу мақсатында. Егер Клеопатра Селена Птолемей X-ке үйленген болса, онда Клеопатра III оның қашып кетуінен кейін одан ажырасты.

Корольдік жұбайы

Клеопатра Селена мен Антиох VIII-нің некесі шамамен б.з.д. 102 жылы болды; тарихшы Лео Кадман Клеопатра III өз қызын Мысырға қайтқанға дейін Птолемейде сириялық патшаға бергенін, ал Клеопатра Селена өмірінің соңына дейін сол қаланы негізгі бекінісі ретінде сақтағанын айтты. Клеопатра Селенаның Антиох VIII-мен бірге өткізген өмірінің толық мәліметтері белгісіз; Антиох VIII-дің бұрынғы некесінен алты баласы белгілі болғанымен, осы некеден туған балалар жоқ. 96 ж.б.з.д. Антиох VIII-нің генералы Береялық Геракль монархын өлтіріп, таққа таласуға тырысты, бірақ сәтсіз аяқталып, туған қаласы Береяға қайтып кетті. Сирияның астанасы Антиохия Антиох VIII өлтірілген кезде оның иелігінде болды; Клеопатра Селена сол жерде тұрған болуы мүмкін. Патшайым Антиох IX-қа үйленгенге дейін біраз уақыт астанада тұрды. Антиох IX 95 ж.б.з.д. Антиохияны және оның жаңа әйелін қалай бағындырғаны белгісіз; ол қаланы күшпен алған немесе Клеопатра Селена оған қақпаны ашқан болуы мүмкін. Тарихшы Огюст Буше Леклерктің пікірінше, Клеопатра Селенаның бұрынғы күйеуінің бес ұлына сенуге негіздері шамалы еді; патшайымға астананы бақылауға көмектесетін одақтас қажет болды, ал Антиох IX-қа әйел және Клеопатра Селенаның қала гарнизоны мен марқұм күйеуінің шенеуніктеріне ықпалы керек болды. Бұл неке Антиох VIII-нің ұлдарына ұнамаған болуы мүмкін. Олардың біріншісі – Киликияда бекінген Селевк VI болды. Клеопатра Селенаға үйленгеннен кейін бір жыл өткен соң Антиох IX өзінің жүрегін ауыртып, немере інісіне қарсы жорыққа шықты, бірақ жеңіліп, қаза тапты. Содан кейін Селевк астанаға кірді. Клеопатра Селена жаңа патша келгенге дейін қашқан болуы мүмкін. Немесе Антиох IX Селевкке қарсы жорыққа шығар алдында оны Арадқа қорғау үшін жіберген болуы мүмкін. 218 ж. (б.з.д. 95/94 жж.) Антиох IX-тың ұлы Антиох X Арадта өзін патша деп жариялап, Клеопатра Селенаға үйленді. Селевкидтер әулетінде ұлдың әкесінің жесірімен үйленуіне үлгі болған: Антиох I өзінің анасы Стратоникамен үйленген, бұл Клеопатра Селена үшін оңай болған шығар. Дегенмен, бұл неке даулы болды. Апиан Антиох X-тың «Эвсебес» («тақуа») лақабына қатысты анекдот жазды: сириялықтар оған жесірін төсеу арқылы әкесіне адалдығын мазақтап осы лақапты берді. Некеге келудің себебі прагматикалық болуы мүмкін: Антиох X патша болғысы келді, бірақ оның ресурстары жеткіліксіз болды және оған патшайым қажет болды. Клеопатра Селена қырық жастан асқандықтан, шетелдік патшаға үйленуге құлықсыз болды. Антиох X 94 ж.б.з.д. Селевк VI-ны Антиохиядан қуып шығып, Солтүстік Сирия мен Киликияны биледі, ал Селевк VI-ның бауырлары Филипп I және Деметрий III Берея мен Дамаскіні биледі. Антиох X билігінің соңғы куәлігі б.з.д. 92 жылға дейін сақталып қалды; ол осы шамада қайтыс болды деп есептеледі. Ежелгі дереккөздерде қарама-қайшы мәліметтер мен даталар бар, ал нумизмат Оливер Д. Гувер Антиох X-тың қайтыс болған күнін 224 ж. (б.з.д. 89/88 жж.) деп ұсынды. Антиохияны Деметрий III, содан кейін Филипп I басып алды.

The marriage of Cleopatra Selene and Antiochus VIII took place c. 102 BC; historian Leo Kadman suggested that Cleopatra III gave her daughter to the Syrian king in Ptolemais before she retreated to Egypt, and that Cleopatra Selene kept that city as her main base until the end of her life. Details of Cleopatra Selene's life with Antiochus VIII are not clear; no known offspring resulted from the marriage, though six of Antiochus VIII's children from his previous marriage are known. In 96 BC, Herakleon of Beroia, a general of Antiochus VIII, assassinated his monarch and tried to usurp the throne, but failed and retreated to his home town Beroia. The capital of Syria, Antioch, was part of Antiochus VIII's realm at the time of his assassination; Cleopatra Selene probably resided there. The queen held out in the capital for a while before marrying Antiochus IX. The manner in which Antiochus IX took control of Antioch and his new wife in 95 BC is not clear; he could have taken the city by force or it could be that Cleopatra Selene herself opened the gates for him. In the view of historian Auguste Bouché Leclercq, Cleopatra Selene had little reason to trust the five sons of her previous husband; the queen needed an ally who would help her control the capital while Antiochus IX needed a wife and Cleopatra Selene's influence over the city's garrison and her late husband's officials. It is unlikely that this marriage was received well by Antiochus VIII's sons. The first of them to act was Seleucus VI who was established in Cilicia. Within a year of his marriage to Cleopatra Selene, Antiochus IX marched against his nephew but was defeated and killed. Soon afterwards, Seleucus entered the capital. Cleopatra Selene probably fled before the new king's arrival. Alternatively, she might have been sent to Arados by Antiochus IX for protection before he marched against Seleucus. In 218 SE (95/94 BC), Antiochus X, the son of Antiochus IX, proclaimed himself king in Arados, and married Cleopatra Selene. The Seleucid dynasty had a precedent of a son marrying his stepmother: Antiochus I had married his stepmother Stratonice, and this might have made it easier for Cleopatra Selene. Yet, the marriage was scandalous. Appian wrote an anecdote concerning the epithet of Antiochus X, "Eusebes" ("the pious"): the Syrians gave it to him to mock his show of loyalty to his father by bedding his widow. The rationale for the marriage might have been pragmatic: Antiochus X sought to be king, but had little resources and needed a queen. Cleopatra Selene was in her forties and could not simply marry a foreign king. Antiochus X pushed Seleucus VI out of Antioch in 94 BC and ruled northern Syria and Cilicia, while Seleucus VI's brothers Philip I and Demetrius III ruled Beroea and Damascus respectively. The last evidence for the reign of Antiochus X is dated to 92 BC; he is generally assumed to have died at around this date. Ancient sources contain contradictory accounts and dates, and the numismatist Oliver D. Hoover suggested the date of 224 SE (89/88 BC) for Antiochus X's demise. Antioch was taken by Demetrius III then Philip I.

Билік басындағы патшайым және регент

Антиохиядағы Антиох X-тің мұрагерлері билік құрған кезеңде Клеопатра Селенаның қайда болғаны белгісіз. Ол балаларымен бірге патшалықтың бір жерінде жасырынған, мүмкін Киликияға немесе Сирияның Келе аймағына қашқан болуы мүмкін, әсіресе Птолемей қаласына, онда ол өліміне дейін билік еткен. Дамаскіде билік құрған Антиох VIII-нің тағы бір ұлы Антиох XII 230 жылы (б.з.д. 83/82 ж.) қайтыс болды. Антиох XII тағы бос қалғаннан кейін Клеопатра Селена өзінің ұлы Антиох XIII-ті патша деп жариялады. Оның билік құрған ұлымен бірге бейнеленген монеталардың куәлігіне сүйенсек, Клеопатра Селена регенттік қызметін атқарған болуы мүмкін. Осындай монеталар көптеп табылған, олардың көпшілігінде Антиох XIII артқы жағында, ал Клеопатра Селена патшайым бейнесінде алдыңғы жағында бейнеленген, оның есімі патша есімінен бұрын жазылған. Клеопатра Селена ұлын патша деп жариялаған кезде Киликия, Финикия немесе екеуін де бақылаған. Археолог Альфред Беллинджердің пікірінше, ол Киликиядағы базадан бірнеше жағалаудағы Сирия қалаларын басқарған; ол әлбетте Птолемейді және, мүмкін, Селеукия Пиерияны бақылаған. Бірінші ғасырдың тарихшысы Иосиф Флавий "Сирияда билік құрған Селена" деп жазған, ол ешқашан Антиохияның астанасын бақыламай тұрса да, оның ықпалы сақталғанын көрсетеді. Оның балалары қорғану үшін Киликияда немесе Кіші Азияның басқа жерінде қалған болуы мүмкін, бұл Антиох XIII-тің "Азиаттық" деген лақабын түсіндіруге болады.

Дамаскіде билік ету

Жосефтің айтуынша, «Дамаскіні бағындырғандар» Итурея патшасы Птолемейден (Меннейдің ұлы) қорқып, Набатейлердің патшасы Аретас III-ді билік етуге шақырды. Дамаск тарихы Антиох XII қайтыс болғаннан бастап 241 жылға дейін (б.з.д. 72/71 ж.), қала Армян патшасы Тигран II басып алғанға дейін, жасырын күйде қалады. Хувер Антиох XIII-пен бірге бейнеленген Селенаның югат монеталарына сүйене отырып, Селена Дамаскіде жұмыс істегенін болжады; бұл монеталарда сынған таяқшасы бар Альфа, жазу қаріпі Эпсилон және төртбұрышты Сигма қолданылған. Мұндай типография Димитрий III және Антиох XII-нің Дамаск монеталарында кездеседі және эллинистік әлемде сирек. Егер оның валютасы Дамаскіде соғылған болса, онда ол Антиох XII қайтысы мен Тигран II қаланы басып алуы арасындағы кезеңге жатады. Екі мүмкіндік бар:

Клеопатра Селена Антиох XII қайтысынан кейін Дамаскіні басып алып, б.з.д. 73 жылға дейін Аретас III оны алмастырды: Жосеф Аретас III-ді шақырған тарап ретінде Дамаск халқын атамайды, керісінше, оның сөздері гарнизон немесе әкім бұл әрекетті жасағанын көрсетеді. Клеопатра Селенаның барлық белгілі монеталары қоладан жасалған, күміс монеталардың болмауы патшайымның Дамаскіні қорғауға қажетті ресурстары болмағанын көрсетеді, бұл Аретас III-ті шақыруын түсіндіреді. Клеопатра Селена астанасын Птолемейге көшіргендіктен, Дамаскідегі әскерлері оның билігіне сенімсіздікпен қарап, Набатей патшасын шақыруы да мүмкін. Аретас III-тің Дамаскідегі билігі Клеопатра Селена билікті қолға алғанға дейін ұзаққа созылмады: Райт Клеопатра Селенаның Дамаскіні басып алуы б.з.д. 80 жылдан кейін болғанын айтты. Набатейлерді кері шегінуге мәжбүрлеген бірнеше факторлар болуы мүмкін, мысалы, Итуреялықтардың қаупі немесе Яһудияның хасмоней патшасы Александр Яннейдің шабуылдары, оның Набатей жерлеріне жасаған шабуылдары Дамаскідегі олардың жағдайын қиындатқан болар.

Солтүстікке үстемдік ету

Солтүстік аймақта Филипп I қайтыс болғанға дейін билік жүргізді, содан кейін Клеопатра Селена бос қалған таққа Антиох X-пен бірге балаларының құқықтарын талап етті. Сириялықтар патшайымның билікке таласуын толық мойындамады, сондықтан Антиохия халқы Селевкидтердің үздірімсіз соғыстарына наразы болып, Тигран II-ні Сирияны билеуге шақырды. Бұл оқиғаның қай жылы болғаны күмәнді; көптеген ғалымдар, Аппианның еңбегіне сүйене отырып, 83 ж.б.д.-ны Филипп I-нің қайтыс болған жылы деп есептейді, ол Тигран II-нің 14 жылдық билігін 69 ж.б.д.-да аяқтады. Оливер Д. Гувер Тигран II Сирияға тек 74 ж.б.д.-да шабуыл жасады деп ұсынды, Филипп I Солтүстік Сирияда 75 ж.б.д.-ға дейін билік етті, бұл Клеопатра Селена мен Антиох XIII-ке біраз уақыт бойы елді қарсылықсыз иеленуге мүмкіндік берді. Клеопатра Селена мен оның ұлының 75 ж.б.д.-да Сирияның жалғыз талапкерлері болғанын дәлелдейтін мәлімет Цицеронның сөзінде бар: Рим мемлекет қайраткері Антиох XIII және оның бауырларын 75 ж.б.д.-да анасы Римге жібергенін жазды. Олар 240 жылға қарай (73/72 ж.б.д.) Сирияға оралды; бауырлар анасының туған жеріне орай Мысыр тағына құқығын талап етті. Рим Сенатын таң қалдыру үшін патшайым балаларына жеткілікті мүлік берді, соның ішінде Юпитер Капитолинус ғибадатханасына арналған қымбат тастармен әсемделген шамданы да болды. Сенат олардың Мысыр тағына жасаған өтініштерін қабылдамады, бірақ Цицеронның айтуынша, олардың ата-бабаларынан мұраға алған Сирия тағына заңды құқығы бұрыннан мойындалған. Цицеронның сөзі 75 ж.б.д.-да Тигран II әлі Сирияны бағындыра алмағанын көрсетеді, өйткені ол билікте болса, Антиох XIII Рим Сенатынан Сирияны қайтару үшін қолдау сұрар еді, себебі Тигран II Римнің жауы Митридат VI Понтийскийдің күйеу баласы еді. Сондай-ақ, Филипп I Антиох XIII Римге барғаннан кейін Сирияға құқығын жариялауға үлкермей қайтыс болған болуы керек. Америка тарихшылар қауымдастығының 131-ші жылдық мәжілісінде таныстырылған баяндамасында Николаус Овертум Гувердің мерзімдемесіне сүйене отырып, Клеопатра Селенаның оңтүстікті, ал Филипп I солтүстікті 75 ж.б.д.-ға дейін басқарғанын айтты; оның қайтысы Клеопатра Селенаның ұлының таққа ең лайықты үміткер болуын білдірді, бірақ Филипп I-нің тарапы, Клеопатра Селенаға қарсы болғандықтан, Тигран II-ге тәжді ұсынды, ол 74 ж.б.д.-да елге шабуыл жасап, бағындырды.

In the north, Philip I ruled until his death, after which Cleopatra Selene claimed the rights of her children with Antiochus X to the vacant throne. The queen's claims of authority were not generally accepted by the Syrians, and the people of Antioch invited Tigranes II to rule Syria, being frustrated by the Seleucids' constant civil wars. The year in which this event took place is debated; 83 BC is, without any proof, commonly accepted as Philip I's year of death by the majority of scholars who count on the account of Appian, who assigned a reign of fourteen years for Tigranes II, which ended in 69 BC. Oliver D. Hoover suggested that Tigranes II invaded Syria only in 74 BC, with Philip I ruling until 75 BC in Northern Syria, allowing Cleopatra Selene and Antiochus XIII to claim the country unopposed for a while. An argument in favour of Cleopatra Selene and her son being the sole claimants of Syria in 75 BC is a statement by Cicero: the Roman statesman wrote that Antiochus XIII and his brother were sent to Rome by their mother in 75 BC. They returned to Syria in 240 SE (73/72 BC); the brothers claimed the throne of Egypt based on their mother's birthright. To impress the Roman Senate, the queen endowed her children with sufficient assets, which included a jewelled candelabrum that was dedicated to the temple of Jupiter Capitolinus. The Senate refused to hear their petition for the Egyptian throne, but, according to Cicero, their de jure right to the Syrian throne which they had inherited from their ancestors was already acknowledged. The statement of Cicero indicates that in 75 BC, Tigranes II was still not in control of Syria, for if he were, Antiochus XIII would have asked the Roman Senate for support to regain Syria, since Tigranes II was the son in law of Rome's enemy, Mithridates VI of Pontus. Likewise, Philip I could not have been alive since Antiochus XIII went to Rome without having to assert his right to Syria. In a paper presented at the 131st annual meeting of the American Historical Association, Nikolaus Overtoom, based on Hoover's chronology, suggested that Cleopatra Selene was in control of the south while Philip I ruled the north until 75 BC; his death meant that Cleopatra Selene's son was the strongest candidate to the throne, but Philip I's faction, being opposed to Cleopatra Selene, offered the crown to Tigranes II who invaded and conquered the country in 74 BC.

Құлдырау, бағалау және мұра

Клеопатра Селенаның регенттігі шамамен б.з.д. 75 жылы аяқталған болуы мүмкін, себебі Антиох XIII-тің Римге сапары оның есейгенін немесе есейе жатқанын көрсетеді. Тигран II-нің шапқындары, болжам бойынша, Антиох XIII болмаған кезде болған, ол елінің барлық бөлігін бақылауға алмады және тек б.з.д. 72 жылы ғана Дамаскіні басып алды. Клеопатра Селена Птолемаидада армян әскерлеріне қарсы тұрды, ал Антиох XIII, мүмкін, Киликияға қашқан. Б.з.д. 69 жылы Тигран II Птолемаиданы қоршады; Иосиф Флавийдің сөзіне сүйенсек, қала түсті, бірақ Тигран II римдіктер Арменияға шабуыл жасағандықтан дереу солтүстікке шегінуге мәжбүр болды. Страбонның мәліметінше, Тигран II патшайымды Селевкияда тұтқынға алып, кейін өлтірді. Бұл мәліметтер бір-бірімен қайшы келеді сияқты, бірақ XVII ғасыр тарихшысы Уильям Уистонның пікірінше, олар мұратындай емес, себебі Иосиф Флавий Тигран II-нің Клеопатра Селенаны Птолемаидада тұтқынға алғанын айтпаған. Тарихшы Джон Д. Грейнджер Тигран II-нің осы әрекетін Клеопатра Селенаның саяси маңыздылығымен түсіндірді; ол күйеулері үшін бағалы актив болды, ал Тигран II оның арқылы ықпал етуге тырысқан басқа амбициялы адамдардың жолын кесуді көздеді. Басқалары Клеопатра Селенаны саяси айла-шарғылардың құрбаны деп санайды, бірақ ол өзінің мүддесі үшін тиімді әрекет ете білген, өздігінен ойлайтын саясаткерге айналды. Клеопатра Селенаның үш сыриялық монархқа әйел болып үйленуі, бір баланың анасы болуы, өз билігімен басқаруы және құдай статусы оны Селевкидтер дәуірінің символына айналдырды. Ежелгі Таяу Шығыста бір-бірінен кейін келе жатқан әулеттер билік етті, олардың монархтары «Ұлы Патша» атағын алды, яғни империялық үстемдікке ие болды. Римдіктер б.з.д. 64 жылы Селевкидтер әулетін жойғанда, сириялық монархтарды империялық билік ретінде алмастыруға тырысты, бірақ Рим республикасының саяси жағдайы оның Шығыстағы заңдылығына күмән тудырды. Селевкидтердің тәжі бұрымы Селевкидтер әулеті құлағаннан кейін де заңдылықтың символы болып саналды, және Парфия монархы Митридат II сияқты көптеген шығыс патшалары жергілікті аристократияның қолдауын алу үшін Селевкидтердің патшалық бейнелерін пайдаланды. Египеттің Птолемей билеушілері Селевкидтердің ең жақын туыстары және заңды мұрагерлері болды; Египеттің Клеопатра VII өзінің қызына, б.з.д. 40 жылы дүниеге келген Клеопатра Селена Мавретаниялыққа Клеопатра Селена деген ат берді, бұл Клеопатра VII-нің Шығыста Селевкидтердің мұрагерлік құқығын талап ету әрекеттерімен байланысты қарастырылуы мүмкін.

The regency of Cleopatra Selene probably ended in 75 BC as the journey of Antiochus XIII to Rome indicates that he had already reached his majority or was close to it. Tigranes II, whose invasion probably took place during Antiochus XIII's absence, never controlled the entire country and took Damascus only in 72 BC. Cleopatra Selene resisted the Armenians in Ptolemais while Antiochus XIII probably took shelter in Cilicia. In 69 BC, Tigranes II besieged Ptolemais; the city fell according to Josephus, but Tigranes II had to move north fast as the Romans started attacking Armenia. According to Strabo, Tigranes II imprisoned the queen in Seleucia and later had her killed. Those accounts seem to contradict each other, but in the view of the seventeenth century historian William Whiston, they do not, since Josephus does not mention that Tigranes II captured the queen in Ptolemais. Historian John D. Grainger explained Tigranes II's action as a consequence of Cleopatra Selene's political importance; she was a winning card in the hands of her husbands, and Tigranes II sought to deny other ambitious men from acquiring influence through her. Others see Cleopatra Selene as a pawn in political schemes who later evolved into a schemer in her own right, one who decided her actions effectively based on her own benefit. Cleopatra Selene's long career, as the wife of three successive Syrian monarchs, and the mother of one and a ruler in her own right, in addition to her divine status, turned her into a symbol of Seleucid continuity. The ancient Near East was ruled by successive dynasties whose monarchs claimed the title of Great King, i. e. imperial overlord. When the Romans ended the Seleucid dynasty in 64 BC, they attempted to simply replace the Syrian monarchs as an imperial authority, but the political reality of Rome as a republic meant that its legitimacy in the East was questioned. The Seleucid diadem was considered a symbol of legitimacy even after the fall of the Seleucid dynasty, and many eastern kings, such as the Parthian monarch Mithridates II, used Seleucid royal iconography to gain the local nobility's support in their domains. The Ptolemaic rulers of Egypt were the closest relatives of the Seleucids and their legitimate successors; Cleopatra VII of Egypt used the name of Cleopatra Selene for her daughter Cleopatra Selene of Mauretania, born 40 BC; this can be viewed in the context of Cleopatra VII's attempts to claim the Seleucid succession rights in the East.

Птолемей IX-тің қолынан

Юстиннің айтуынша, Клеопатра Селена мен Птолемей IX-ның екі баласы болған; тарихшы Джон Уайтхорн осы екі баланың бар екеніне күмәнді екенін және олар жас кезінде қайтыс болған болуы мүмкін екенін атап өтті. Б.з.д. 103 жылы Клеопатра III барлық немерелерін және қазыналарын Птолемей IX-пен соғысқа дайындалу үшін Кос аралына қорғауға жіберді. Б.з.д. 88 жылы Митридат VI Кос аралындағы Мысырдың барлық патшаларын тұтқынға алды; егер олар шын мәнінде болған болса және Клеопатра III оларды Кос аралына жіберген болса, онда Юстиннің айтуынша, Клеопатра Селенаның екі баласы тұтқынға алынғандардың арасында болар еді. Клеопатра VII-нің әкесі Птолемей XII және оның бауыры Кипрлық Птолемей. Птолемей XII-нің заңдылығы тарихи тұрғыдан күмәнді болды; оның әкесі Птолемей IX екені анық, бірақ анасының кім екені белгісіз. Цицерон Птолемей XII-нің "тегінен де, мінезінен де" патша емес екенін жазды, бірақ классик Джон Пентланд Махаффи Цицеронның сөздері Птолемей XII-нің анасы оның туған кезде патша болмағанын көрсетеді, сондықтан ол Клеопатра IV болуы мүмкін, оның Птолемей IX-қа үйленуі морганатикалық неке (әлеуметтік жағдайы тең емес адамдардың арасындағы неке) деп есептелуі мүмкін, өйткені Птолемейлік ханзаданың таққа отыру алдында әпкесіне үйленуі қабылданбас еді. Тарихшы Кристофер Беннетт Птолемей XII мен оның бауырын Юстин атаған екі баламен бірдей деп санайды, бірақ олар ата-аналарының «морганатикалық» некесіне байланысты заңсыз деп есептелетін Клеопатра IV-тің балалары деп болжайды. Осылайша, Клеопатра Селена биологиялық ана емес, ол ресми ана болды, сондықтан ол 75 жылы Антиох X-тің ұлының біреуін Мысыр тағына отырғызу үшін Птолемей XII-нің заңдылығын жоққа шығарды. Уайтхорн Клеопатра Селенаның Птолемей XII-нің заңсыз бала екенін жоққа шығарғанын айта келіп, Птолемей XII мен оның бауырын Юстиннің еңбегіндегі екі бала ретінде танудан бас тартты. Клеопатра Береника (Береника III), анасының кім екені белгісіз, Клеопатра Селенаның қызы болуы мүмкін, бірақ Клеопатра IV де үміткер және қазіргі зерттеулерде оған басымдық беріледі. Беннетт Береника III-тің заңдылығын ежелгі тарихшылар ешқашан күмәнданбағанын, ал Птолемей IX мен Клеопатра IV-тің некесінің заңсыздығы Береника III-тің заңды некеден туғанын ықтималдырақ ететінін атап өтті, яғни оның әкесі мен Клеопатра Селенаның арасындағы некеден.

According to Justin, Cleopatra Selene and Ptolemy IX had two children; the historian John Whitehorne noted that the existence of those two children is doubted and they might have died at a young age. In 103 BC, Cleopatra III sent all her grandsons and treasures to the island of Kos for protection in preparation for her war with Ptolemy IX. In 88 BC, Mithridates VI captured all the Egyptian royals in Kos; the two children of Cleopatra Selene mentioned by Justin, if they actually existed and were sent to Kos by Cleopatra III, would have been among the captured. Ptolemy XII, the father of Cleopatra VII, and his brother Ptolemy of Cyprus. Ptolemy XII's legitimacy was historically questioned; his father was certainly Ptolemy IX but his mother's identity is vague. Cicero wrote that Ptolemy XII was royal "neither in birth nor in spirit", but the classicist John Pentland Mahaffy noted that Cicero's words indicate that Ptolemy XII's mother was not a reigning queen at his birth, and so could be Cleopatra IV, whose marriage to Ptolemy IX can be considered morganatic (a marriage between people of unequal social rank), since it was not acceptable that a Ptolemaic prince marry his sister prior to his ascension to the throne. The historian Christopher J. Bennett considered Ptolemy XII and his brother identical with the two children mentioned by Justin, but proposed that they were the children of Cleopatra IV, considered illegitimate because of their parents' "morganatic" marriage. Hence, Cleopatra Selene was not the biological mother, rather, she was the official mother, thus explaining her attempt to raise one of her sons by Antiochus X to the throne of Egypt in 75 BC by repudiating Ptolemy XII's legitimacy. Whitehorne, citing Cleopatra Selene's denial of Ptolemy XII's illegitimacy, refused to identify Ptolemy XII and his brother as the two children mentioned in Justin's work. Cleopatra Berenice (Berenice III), whose mother's identity is not certain, might have been a daughter of Cleopatra Selene, but Cleopatra IV is also a candidate and is favoured by modern scholarship. Bennett noted that Berenice III's legitimacy was never questioned by ancient historians, and the illegitimacy of Ptolemy IX and Cleopatra IV's marriage makes it more probable that Berenice III was the result of a legitimate marriage, that is between her father and Cleopatra Selene.

Птолемей X-тің

Птолемей X-тің ұлы Птолемей XI, Клеопатра IV-тің баласы болуы мүмкін. 115 жылғы Клеопатра IV-тің Мысырдан қуылғаннан кейін, ол Птолемей X тұратын Кипрге барды, бірақ ол тез арада Сирияға кетіп Антиох IX-қа үйленді. Егер Птолемей XI оның ұлы болса, онда оның Кипрді тастап кетуін түсіндіру қиын, сондай-ақ оның ұлы заңды деп есептелмеген болар, ал Птолемей XI-нің заңдылығы күмәнсіз. Демотикалық мәтінде Береника III Птолемей XI-нің анасы ретінде айтылған, бірақ "ұлы" дегенді білдіретін египет сөзі өгей ұлды да білдіруі мүмкін, көптеген ғалымдар Береника III-ті Птолемей XI-нің анасы деп атаған мәтінде осы мағынаны қолдайды. Клеопатра Селена ең ықтимал кандидат; Клеопатра Селенаның пайдасына бірнеше аргументтердің арасында Беннетт III Берениканы Цицерон Птолемей XI-нің қарындасы деп атағанын көрсетті. Егер Птолемей XI мен Береника III екеуі де Клеопатра Селенаның балалары болса, онда Цицеронның сөзін тура мағынасында қабылдауға болады. Клеопатра Селенаның Птолемей XI-ге ана болғаны расталмады, және Птолемей X-тің қай әйелі Птолемей XI-ді дүниеге әкелгені белгісіз.

Антиох X-тің қолынан

Антиох X және Клеопатра Селенаның балаларын анықтау қиын; Цицерон патшайымның екі ұлы болған, олардың бірі Антиох деп аталды деп жазды. Плутархтың айтуынша, Тигран II «Селевкідтердің мұрагерлерін өлтіріп, олардың әйелдері мен қыздарын тұтқынға алып кеткен». Осылайша, Клеопатра Селенаның Тигран II тұтқындаған қызы болған болуы мүмкін. Антиох XIII: Бұл ұл – Цицеронның айтқан Антиохы, ол анасының қайтысынан кейін жалғыз билеуші ретінде монеталарында Антиох Филадельфос («ағасын сүйетін») деп көрсетілген, бірақ Клеопатра Селенамен бірге бейнеленген монеталарда патша Антиох Филометор («анасын сүйетін») деп аталады. Бұл ғалымдарды түрлі теориялар ұсынуға итермеледі: Кей Элинг, Буше Леклерктің пікірін қайталап, Клеопатра Селенаның екі ұлы болған, екеуінің де аты Антиох болған деп болжады. Бірақ Цицерон бауырларының біреуінің атын атамаған, олардың тек біреуінің аты Антиох болғаны анық. Элингтің ұсынысы дұрыс болу үшін Антиох Филометор Цицерон айтқан Антиох болуы керек, содан кейін ол қайтыс болып, басқа аты бар бауыры Филадельфос атағымен династиялық Антиох атын алған, бірақ бұл сценарий күрделі және жай ғана болжам болып қала береді. Осылайша Антиох XIII екі атаққа ие болды: Филадельфос және Филометор. Селевк Кибиосакт: Клеопатра Селенаның екінші ұлы, оны Цицерон атамаған және басқа көне дереккөздерде кездеспейді, қазіргі заманғы зерттеулер оны Селевк Кибиосакт есімді тұлғамен сәйкестендіреді, ол Мысырда Береника IV-тің күйеуі ретінде танымал болған. Кибиосакт ежелгі дереккөздерде Клеопатра Селенамен байланыстырылмаған; нақты дәлелдер жетіспейді және сәйкестендіру әлі де теория болып қала береді. Селевк VII: 2002 жылы нумизмат Брайан Критт Клеопатра Селенаның және оның серігінің суреті салынған монетаны тауып, оны түсіндіргенін жариялады. Критт билеушінің атын Селевк Филометор деп оқыды және атағына сүйене отырып, оны Цицерон атамаған Клеопатра Селенаның ұлымен сәйкестендірді. Критт жаңадан табылған билеушіге Селевк VII деген патшалық атақ берді және оның Кибиосактпен бір екенін жоққа шығармайды. «Селевк VII» деген оқуды Ллойд Ллевелин Джонс және Майкл Рой Берджесс сияқты кейбір ғалымдар қабылдады, бірақ Гувер Критттің оқуын қабылдамады, монетаның көп зақымдалғанын және кейбір әріптердің оқылмайтынын атап өтті. Гувер патшаның атын Антиох деп оқыды және оны Антиох XIII-мен сәйкестендірді. Райттың пікірінше, егер Критттің оқуы қабылданса, онда Клеопатра Селена Антиох XIII-тен б.з.д. 75 жылға дейін ажырасып, Селевк VII-ні өзінің серігі деп жариялауы мүмкін.

Identifying Antiochus X and Cleopatra Selene's children is problematic; Cicero wrote that the queen had two sons, one of them named Antiochus. More children, perhaps a daughter, might have resulted from the marriage, but it can not be confirmed; according to Plutarch, Tigranes II "put to death the successors of Seleucus, and [carried] off their wives and daughters into captivity". Thus, it is possible that Cleopatra Selene had a daughter captured by Tigranes II. Antiochus XIII: this son is the Antiochus of Cicero, who, as a sole monarch following his mother's death, appears on his coins as Antiochus Philadelphos ("brother loving"), but on coins where Cleopatra Selene is depicted along with her ruling son, the king is named Antiochus Philometor ("mother loving"). This has led scholars to propose various theories: Kay Ehling, reasserting the view of Bouché Leclercq, suggested that Cleopatra Selene had two sons, both named Antiochus. But Cicero, who left one of the brothers unnamed, is clear that only one of them was named Antiochus; for Ehling's proposal to be valid, Antiochus Philometor should be the Antiochus mentioned by Cicero, then he died and his brother, who had a different name, assumed the dynastic name Antiochus with the epithet Philadelphos, but this scenario is complicated and remains a mere hypothesis. Thus, Antiochus XIII bore two epithets: Philadelphos and Philometor. Seleucus Kybiosaktes: the second son of Cleopatra Selene, who was unnamed by Cicero and does not appear in other ancient sources, is generally identified by modern scholarship with a character named Seleucus Kybiosaktes, who appeared in Egypt as a husband of Berenice IV of Egypt. Kybiosaktes was never associated with Cleopatra Selene in the ancient sources; solid evidence is lacking and the identification remains a theory. Seleucus VII: in 2002, the numismatist Brian Kritt announced the discovery and decipherment of a coin bearing the portrait of Cleopatra Selene and a co ruler; Kritt read the name of the ruler as Seleucus Philometor and, based on the epithet, identified him with Cleopatra Selene's son, unnamed by Cicero. Kritt gave the newly discovered ruler the regnal name Seleucus VII, and considered it very likely that he is identical with Kybiosaktes. The reading of "Seleucus VII" was accepted by some scholars such as Lloyd Llewellyn Jones and Michael Roy Burgess, but Hoover rejected Kritt's reading, noting that the coin was badly damaged and some letters were unreadable; Hoover read the king's name as Antiochus and identified him with Antiochus XIII. According to Wright, if the reading of Kritt is accepted, then it is possible that Cleopatra Selene became estranged from Antiochus XIII at some point before 75 BC and declared Seleucus VII as her co ruler.