Кіріспе

Сергей Рахманиновтың операсы «Франческа да Римини» (Франческа да Римини), Op. 25 – Сергей Рахманиновтың Модест Ильич Чайковскийдің орыс тіліндегі либреттосына жазылған пролог, екі көрініс және эпилогтан тұратын опера. Ол Дантенің «Тозақ» поэмасының бесінші кантосындағы Франческа да Римининің тарихына негізделген («Құдайлық комедияның» бірінші бөлігі). Бесінші канто – тозақтың екінші шеңбері (Шаһуат) туралы бөлім. Рахманинов Франческа мен Паолоға арналған махаббат дуэтін 1900 жылы жазған, бірақ операны 1904 жылға дейін аяқтауды жалғастырмады. Алғашқы қойылым 1906 жылғы 24 қаңтарда (ескі стиль бойынша 11 қаңтарда) Мәскеудегі Большой театрында композитордың өзі дирижерлік етіп, Рахманиновтың сол кезде жазылған «Жалғаншы салт атты» операсымен бірге қойылды.

Алдын ала сөз

Вергилийдің жетекшілігімен ақын Данте тозақтың бірінші шеңберінің шетіне жетеді. Олар екінші қабатқа түседі, онда сөзсіз құбылып, кінәлі жандардың дауысы естіледі. Вергилий Дантеге бұл – құмарлыққа берілген күнәкарлардың мәңгілік дауылмен қамшыланатын жері екенін айтады. Данте осы жандардың екеуінен, Франческа мен Паолодан, өздерінің тарихын айтуларын сұрайды.

1-кесте

Қамал ауласында Ланциото Малатеста соғысқа аттануға дайын тұр, бірақ ол енді соғыстан ләззат алмайтынын мойындайды. Ланциото мүсіндігі бұзық, әйелі Франческаның оны сүймейтінін біледі. Ол Франческаны Ланциотоның көркем жас інісі Паоло Малатестаға үйленеді деп алдап, осылайша оны Ланциотоға үйлендірген. Ланциото Франческаға күдікпен қарайды және Паолоға қызғанады. Ол оларды адалдықта ұстау үшін тұзақ құруды жоспарлайды. Франческа кіріп келіп, Ланциотоға бағынышты екенін білдіреді, бірақ оны сүйе алмайтынын айтады. Ол қайтып оралатын уақытын сұрайды, ал Ланциото шайқас біткенге дейін қайта оралмайтынын жауап береді. Франческа кеткен соң Ланциото күледі.

2-кесте

Паоло мен Франческа қамалдың бір бөлмесінде, жалғыз отыр. Паоло сэр Ланселот пен королева Гвиневраның оқиғасын айтады, ол олардың өзінің сезімдерімен сабақтас. Осыны айта келіп, Паоло Франческаға деген махаббатын жариялайды. Франческа бастапқыда қарсылық көрсетеді, Ланчиоттоға адал болуға тырысады. Бірақ Паолоның үздіксіз махаббат білдіруі мен оған деген құштарлығына көніп, қарсылығы әлсірейді. Олар құпия махаббаттары туралы ән салып, құшақтасады. Ланчиотто оралып келеді де, жандарды бірге көреді. Ол Паоло мен Франческаны қатілдікпен өлтіреді.

Эпилог

Паоло мен Франческа екінші шеңбердің құйынына сіңіп кетеді. Дантеге аяныш пен үрей ұялайды, ол және Вергилий: "Қайғыда қуанышты шақтарды еске түсіруден артық қайғы жоқ" деген оймен қалады.