Кіріспе
Геза Гардони (Геза Гардони, 1863 жылғы 3 тамыз – 1922 жылғы 30 қазан) – венгр жазушысы және журналисі. Ол түрлі туындылар жазғанмен, тарихи романда жазушы ретінде ең үлкен жетістікке қол жеткізді, әсіресе "Жарқын айдың тоқырауы" және "Гун құлы" романдарымен.
Géza Gárdonyi, born Géza Ziegler (3 August 1863 – 30 October 1922) was a Hungarian writer and journalist. Although he wrote a range of works, he had his greatest success as a historical novelist, particularly with Eclipse of the Crescent Moon and Slave of the Huns.
Өмір
Гардоньи Мажарстан Корольдігінің Агарпушта ауылында, Мажарстанның батыс бөлігіндегі аристократтың имениесіндегі машина жасаушының ұлы болып дүниеге келді. Ол мұғалімдер дайындау колледжін бітіріп, бірнеше жыл мұғалім және католик шіркеу хорының әншісі болып жұмыс істеді. 1885 жылы Мария Мольнарға үйленді, бірақ олардың некесі бақытсыз болды және 1892 жылы ажырасты. Гардоньидің жазушылық жолы 1880-жылдардың ортасында журналдар мен газеттерге мақалалар жаза бастаған кезде басталды. Оның алғашқы жетістіктері – ауылдық өмірге арналған сатирикалық "Göre Gábor" хаттары болды, бірақ ол кейіннен бұл туындыларынан бас тартты. ХХ ғасырдың басында ол тарихи тақырыптарды жазуға кірісіп, нәтижесінде бірқатар көркем роман жарық көрді. 1897 жылы анасымен бірге Егерге (қазіргі Солтүстік Мажарстан) көшіп, өмірінің соңына дейін сол жерде тұрды. Ол да сол жерде жерленген, оның қабірінде "Тек денесі" деген жазу бар. Ол тұрған және көптеген жазбаларын жасаған үй қазірде мұражай ретінде сақталған.
Эгер жұлдыздары немесе Айдың тұтылуы
Гардоньидің ең танымал романы "Егри csillagok" 1899 жылы жарық көрді. Атауы сөзбе-сөз "Егер жұлдыздары" деп аударылады, бірақ ол ағылшын тілінде "Кресцент айының тұтылуы" және "Егер жұлдыздары" (Т. Ласло Палотас, 2022, ISBN 979 8829947033) деп жарияланды. Оқиға 1552 жылы Осман империясының Венгриядағы Егер қаласын қоршауы кезінде өрбиді. 2005 жылы "Big Read" телешоуының көрермендері бұл кітапты "Мажарстанның ең танымал романы" деп дауыс берді.
Гунн құлы
Кейбір адамдардың пікірінше, оның ең үздік туындысы 1901 жылы жарық көрген "Көрінбейтін адам" болды. Атауы сөзбе-сөз "Көрінбейтін адам" деп аударылады, бірақ ол ағылшын тілінде "Гунн құлы" және "Гунндардың арасында жасырын" (Т. Ласло Палотас, 2022, ISBN 979 8829978860) деп жарияланды. Оқиға Атилла хан заманында өрбиді. Бұл екі роман Венгрияда өте жақсы танымал болғанымен, ағылшын және басқа еуропа тілдеріне аудармалары тек 20 ғасырдың соңында ғана кеңінен жарияланды.