Карл Мария Кертбени: «Гетеросексуалдық» және «Гомосексуалдық» терминдерін жасаушы және құқық қорғаушы.
Karl Maria Kertbeny
Кароль Мария Кертбени (1824-1882) – австрия-венгр журналисі, құқық қорғаушы. «Гетеросексуал» және «гомосексуал» терминдерін қалыптастырған, мақалалар аударған.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Австрия-Венгрия сөзжұмбағы және геи құқықтарын қорғаушы (1824–1882)
Austrian Hungarian wordsmith and gay rights activist (1824–1882)
Кароли Мария Кертбени (туған аты Карл Мария Бенкерт; 28 ақпан 1824 – 23 қаңтар 1882) – венгр журналисі, аудармашы, естеліктер авторы және адам құқықтары үшін күрескен белсенді. Кертбени гетеросексуалдық және гомосексуалдық сөздерін неміс тіліндегі Heterosexual және Homosexual есімдіктері ретінде енгізді. Ол венгр ақындары мен жазушылары Сándor Petőfi, János Arany және Mór Jókai-дың туындыларын неміс тіліне аударды. Оның таныстарының арасында Генрих Хайне, Жорж Санд, Альфред де Мюссе, Ханс Кристиан Андерсен және Гримм ағайындылары болды.
Károly Mária Kertbeny (born Karl Maria Benkert; 28 February 1824 – 23 January 1882) was a Hungarian journalist, translator, memoirist and human rights campaigner. Kertbeny coined the words heterosexual and homosexual as the German nouns Heterosexual and Homosexual. He translated works by Hungarian poets and writers Sándor Petőfi, János Arany and Mór Jókai into German. Among his acquaintances were Heinrich Heine, George Sand, Alfred de Musset, Hans Christian Andersen, and the Brothers Grimm.
Ерте өмір
Карл Мария Бенкерт 1824 жылдың 28 ақпанында Вена қаласында венгр текті ата-анасының отбасында дүниеге келген. Ол бала кезінде отбасымен Будапештке көшіп, неміс және венгр тілдерін тең дәрежеде меңгерген. Венгрия армиясында қызметтен кейін Бенкерт журналист және саяхатшы ретінде өмір сүрді, сонымен қатар түрлі тақырыптарда кем дегенде жиырма бес кітап жазды.
Karl Maria Benkert was born in Vienna to Hungarian parents on 28 February 1824. He moved with his family to Budapest when he was a child and was equally fluent in German and Hungarian. After a stint in the Hungarian army, Benkert made a living as a journalist and travel writer and wrote at least twenty five books on various subjects.
Мансап
Бенкерт Венгриядан кетіп, венгр мәдениетінің жақтасы болуға нық қадам басты. Сондықтан ол өмірінің көп бөлігінде өмір сүрген және жариялаған венгрше есімін заңды түрде өзгертуге ұмтылды. 1848 жылдың 22 ақпанында берілген соңғы мақұлдаумен ол Кертбени Кароли Мария атанды, ал еуропалық тілдерде венгр есімін стандартты түрде жазуда Кáроли Мария Кертбени деп белгіленді. Оның көркем шығармаларында, саяси қызметінен бөлек, Кертбени бірнеше туындысында гомосексуалдық кейіпкерлерді бейнеледі, олардың ішінде «Эриннернген ан Чарльз Силсфилд», «Шпигельбильдер дер Эриннернген» және «Им Валде» атты қысқа әңгіме бар.
Benkert left Hungary and was determined to become an advocate on behalf of Hungarian culture. He, therefore, arranged for his legal name to take the Hungarian form under which he lived and published for most of his life. Final approval on 22 February 1848 made him Kertbeny Károly Mária or, in the standard way of rendering a Hungarian name in other European languages, Károly Mária Kertbeny. In his fiction, quite apart from his political advocacy, Kertbeny included homosexual characters in several works, including Erinnerungen an Charles Sealsfield, Spiegelbilder der Erinnerung and the short story "Im Walde".
Жыныстық қатынас туралы жазбалар
Ол 1868 жылы 44 жасында, әлі үйленбеген кезде Берлинге қоныс аударды. Кертбени өзінің жазбаларында өзін "қалыпты жыныстық қабілетке ие" деп мәлімдеді. Дегенмен, оның күнделіктерінде жастармен және ер адамдармен болған, өзін-өзі цензуралаған кездесулер ("жас шаштараз ұл"; "сол ұлға қатты ғашық"; "Мен соны істедім") және Карл Генрих Ульрихстің тұтқындалуынан кейін қайта-қайта туындаған қорқыныш ("Қорқынышты күндер! Елеусіз жаман түстер. Мен барлық қауіпті хаттарды өрттедім") оның құпияда гомосексуалды екенін көрсетеді. Ол бұл "адам құқықтарының" бұзылуы екенін айтты. Ол, егер жыныстық қатынас екі жақтың келісімімен жеке өмірде болса, оны қылмыстық заңмен қудалауға болмайды деген классикалық либералдық пікірді қорлады. Ол Пруссия заңдарының гомосексуалдарды шантаж етуге мүмкіндік беретінін және оларды көбінесе өзіне-өзі қол жетуге итермелейтінін мәлімдеді. Кертбени жыныстық бағыттың туа біткендігін "табиғаттың өте қызықты жұмбағы" деп атады, бірақ оны жыныстық қатынасты қылмыстан босату туралы аргументтерден шығарып тастау керек деп есептеді. Керісінше, ол мемлекеттің жеке істерге араласу құқығы бар екенін айтты. Ол өзінің жыныстық типтерді анықтау жүйесінің бір бөлігі ретінде, оның заманында неміс және француз тілдерінде қолданылған, содомит және педераст сияқты қарапайымдау терминдерді алмастыру үшін бұл жазбаны жасады. Сонымен қатар, ол мастурбация жасайтындарды моносексуалист, ал анальды жыныстық қатынас жасайтындарды пигист деп атады. Ол өз замандастарына әсер етпеген неміс терминдерін де қолданды, бірақ классикалық тілдерге сүйенбеген терминдерді қалай қарастырғанын көрсетті, соның ішінде die Gleichegeschlechtlichen ("бір жыныстылар") және der Gleichegeschlechtlicher Akt ("бір жынысты акт").
He settled in Berlin in 1868, when he was still unmarried at 44. Kertbeny claimed in his writings to be "normally sexed". However, his diaries list a self censored string of encounters with youths and men ("young barber lad"; "very much in love with the lad"; "I have done it"), and recurring fear following the arrest of Karl Heinrich Ulrichs with whom he corresponded ("Awful days! Horrible nightmares. I have burnt all the dangerous letters"), which suggest he was secretly homosexual. violated the "rights of man". He advanced the classic liberal argument that consensual sexual acts in private should not be subject to criminal law. He contended that the Prussian law allowed blackmailers to extort money from homosexuals and often drove them to suicide. Whether sexual preference was innate was called by Kertbeny "a very interesting riddle of nature" that was best excluded from arguments for the decriminalization of sexual practices. Instead, he considered the right of a government to intervene in private matters. He wrote: as part of his system for defining sexual types to replace the pejorative terms sodomite and pederast, which were used in the German and French speaking world of his time. In addition, he called those who masturbate monosexualists and practitioners of anal intercourse pygists. He also used German terms that did not influence his contemporaries but suggest how he was considering terms that did not rely on classical languages, including die Gleichegeschlechtlichen ("those of the same sex") and der Gleichegeschlechtlicher Akt ("the same sex act").
Өлім
Кертбени 1882 жылғы 23 қаңтарда Будапештте 58 жасында қайтыс болды. Комоцси Йозеф (1836–1894) оны былай деп бағалады: "Ол өмірін елге қызмет етуге арнады, тіпті шетелде тұрғанда да. Ол шетелдік халықтар арасында біздің даңқымызды жариялады. Оның алғашқы әдеби тәжірибелері келемеждеуге ұшырады, бірақ ол бас қоймады және шетелдіктерге венгр әдебиетін таныстырды". Венгриялық жазушы және әдебиет тарихшысы Лайос Хатвани оны осылай сипаттады: "Бұл көңілсіз, алаңдаған, аяқталмаған жазушы – венгрлік мемуарлардың ең жақсы және лайықты түрде ұмытылған авторларының бірі". Ол сондай-ақ былай деді: "Ол нәзік сезімтал, жұмсақ, сенімді, әділ, ашық және сұлулыққа құштар болып дүниеге келді. Ол сүйгенді жақсы көретін, сүйіліп өмір сүргенді жақсы көретін. Ол тек қана әдемілікке ғана құштар еді, ең жақсыларының махаббатын қалайтын. Мария! Одан ескі, мақтанқор, алаяқ, ұятсыз, клоун сияқты, қалың терілі, қызғанышпен қараушы, әдеби авантюрист шықты: Кароли, кешір, Кароли!" Кертбенидің 2001 жылы анықталған қабірі Будапешттегі Керепеси зиратында орналасқан, ол 19-шы және 20-шы ғасырлардағы көптеген белгілі венгрлердің соңғы демалыс орны. Гей қауымы оған жаңа қабір тасын орнатты, және 2002 жылдан бері оның қабіріне венгр гей фестивальдарының аясында гүл шоғы қойылып келеді.
Kertbeny died in Budapest on 23 January 1882 at the age of 58. Komócsy József (1836–1894) eulogized him: "He devoted his life to serving his country, even when he was living abroad. He publicised our glory there amongst foreign peoples. His first literary activities were received with mockery, but he did not give up and he brought light to Hungarian literature for foreign people". The Hungarian writer and literary historian Lajos Hatvany has described him in these terms: "This moody, fluttering, imperfect writer is one of the best and undeservedly forgotten Hungarian memoir writers". He also said: "He was born effeminately sensitive, soft, believing, fair, open minded and enthusiastic for beauty. He loved to love, and loved to be loved. He loved only the beautiful and he wanted the love of the best. Mária! An old, vain, swindling, naughty, clownish, thick skinned, envious, literary adventurer became of him: Károly, poor, Károly!" Kertbeny's gravesite, which was identified in 2001, is located in Budapest's Kerepesi Cemetery, which is the final resting place of numerous prominent Hungarians of the 19th and the 20th centuries. The gay community set a new tombstone on it, and since 2002, a wreath is placed at his grave as part of Hungarian gay festivals.