Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Эфиопиялық саясаткер және азаматтық инженер (1936–2016)
Ethiopian politician and civil engineer (1936–2016)
Хайлу Шаул (Шауэл немесе Шауил деп те жазылады; 1936 – 6 қазан 2016) – эфиопиялық саясаткер және азаматтық инженер, 2005 жылғы Эфиопиядағы жалпы сайлау кезінде Біріккендік және Демократия коалициясының (CUD) жетекшісі болды. Сондай-ақ ол 1996 жылдан 2013 жылға дейін Бүкіл Эфиопиялық Бірлік Партиясының төрағасы болды. Ол 2016 жылғы 6 қазанда Таиландтың Бангкок қаласындағы ауруханада ем алып жатқанда қайтыс болды.
Hailu Shawul (also spelled Shawel or Shawil; ; 1936 – 6 October 2016) was an Ethiopian politician and civil engineer who was the leader of the Coalition for Unity and Democracy (CUD) during the 2005 Ethiopian general election. He was also the leader of All Ethiopian Unity Party from 1996 to 2013. He died on 6 October 2016, while receiving treatment at a hospital in Bangkok, Thailand.
Ерте өмір
Хайлу Эфиопияның Солтүстік Шева аймағында дүниеге келген. Ол Адис-Абебадағы Минилик II мектебінде бастауыш және орта білім алған. 18 жасында жоғары білім алу мақсатымен АҚШ-қа көшіп, Уэйн штаттық университетіне қабылданған. Ол азаматтық инженерия бакалавры және магистрі дәрежелерін алып, бітірген соң 1960 жылы Эфиопияға қайтып келген. Ол досының тойында танысқан Алмаз Зевдеге үйленген. Олардың алты баласы болды.
Hailu was born in northern Shewa, Ethiopia. He attended elementary and high school in Addis Ababa at Minilik II School. At the age of 18 he moved to the United States to pursue higher education and enrolled at Wayne State University. He did both his bachelor's and master's degree in Civil Engineering and returned to Ethiopia in 1960 soon after his graduation. He was married to Almaz Zewde whom he met at his friend's wedding. They had six children together.
Кәсіби мансап
Эфиопияға оралғаннан кейін Хайлу АҚШ үкіметі қаржылаған жобада Абай шатқалын зерттеген командамен жұмыс істеу арқылы инженер-зерттеуші ретінде мансабын бастады. Содан кейін ол 13 жыл бойы Shell International компаниясында түрлі басқарушылық лауазымдарда жұмыс істеді. 1973–1974 жылдары эфиопиялық студенттік қозғалыстың қақ бөлігінде Хайлу Эфиопия Көлік Басқармасының басшысы болып тағайындалды және үш жыл қызмет етті. 1977 жылы Сомалидің Эфиопияға басып кіргеніне байланысты ол ұлттық қызметке шақырылып, Эфиопия әуе күштері үшін ұшақ жобалауға қатысты. Сомали соғысы Эфиопияның жеңісімен аяқталғаннан кейін Хайлу Эфиопия Қант Корпорациясының бас директоры, Вонжи Қант Компаниясының және Метехара Қант Компаниясының басқарушы директоры болып тағайындалды, кейіннен Қей Шибир немесе Қызыл Террордың биіктігінде Эфиопия Мемлекеттік Шаруашылықтарды Дамыту Министрі болды. 1978 жылдың ортасында Хайлу АҚШ-қа қашып кетті. 1983 жылы Хайлу Shawel Consultancy Inc компаниясын құрды, оны қазір оның экономист ұлы Шауэл Хайлу басқарады. Эфиопияға саясатқа қатысу үшін оралғанға дейін ол БҰҰ және Африка Даму Банкі сияқты халықаралық институттармен ынтымақтастықта құрылыс жұмыстарын жүргізген Shawl Consultancy компаниясының бас менеджері болды.
After returning to Ethiopia, Hailu started his career as a research engineer at Abay Gorge by working with the team who has been studying about the gorge in a project funded by the US government. Following that he worked for 13 years in the different managerial positions at Shell international. In 1973–1974 at the height of the Ethiopian student movement, Hailu was appointed as head of Ethiopian Transportation Authority and served for three years. Following the Somalia invasion on Ethiopia in 1977 he was called for national service and participated in designing an aircraft for the Ethiopian air force. After the Somali war was ended by Ethiopian victory, Hailu was appointed general manager of Ethiopian Sugar Corporation and managing director of Wonji Sugar Company and Metehara Sugar Company and then Minister for State Farms Development of Ethiopia, at the height of Qey Shibir or Red Terror. In mid 1978, Hailu absconded in exile to the United States. In 1983 Hailu formed a successful company, Shawel Consultancy inc, which is now run by his economist son Shawel Hailu. Until his return to Ethiopia to join politics He was general manager of Shawl Consultancy which conducted construction work in cooperation with international institutions such as UN, and African Development Bank.
Саяси мансап
Хайлу Шаул профессор Асрат Вольдейестің орнын басып, «Барлық амаралық халық ұйымының» (ААПО) басшысы болып саясатқа қатысты. Алайда, кейбір дереккөздер оның президенттікке ие болуын даулап, AAPO-ның екі фракцияға – «Эфиопиялық бірлік партиясына» (AEUP) және «Біріккен эфиопиялық демократиялық партия Медхинге» бөлінуіне Хайлу Шауелдің президенттікке сайланбауы және осылайша өзінің партиясын құруы себеп болғанын көрсетеді. Көптеген адамдар бұл бөлінуді ЕҚДР үкіметінің араласуы арқылы тактикалық түрде ұйымдастырылғанын санайды. 2004 жылдың соңында, 2005 жылғы жалпы сайлауға бір жыл қалғанда, Хайлу Шауль, Лидету Аялев, Эфиопия Демократиялық партиясының жетекшісі, Берхану Нега, «Эфиопияның демократия және әлеуметтік әділдік үшін қозғалысы Радуга» мен Эфиопия Демократиялық лигасының жетекшісі Чекол Гетахун арасында келіссөздер басталды, нәтижесінде Біртұтастық және демократия коалициясы құрылды. Хайлу 2005 жылғы жалпы сайлауда биліктегі ЕҚДР партиясына қарсы күресу үшін CUD партиясының басшысы болып сайланды. 2005 жылғы Эфиопиядағы жалпы сайлауда Хайлудың басшылығымен CUD Аддис-Абеба қалалық кеңесінің 138 орынның 137-сін және федералды парламентте 109 орынды жеңіп алды. Бұл нәтижеге биліктегі ЕҚДР және CUD екеуі де қарсы шықты. Дау-жанжалдан кейін және дауыс беру процесіндегі бұзушылықтар туралы айыптаулардан соң, Еуропалық Одақтың бақылаушылары қалалық сайлау учаскелерінің жартысында жабылу және дауыстарды санау процесінің теріс болғанын, санаудың баяу жүргенін, көптеген бюллетендердің жарамсыз деп танылғанын және нәтижелерде ашықтықтың болмағанын байқады. ЕҚДР мен CUD арасындағы келіссөздер күйреп, жағдай одан әрі нашарлады. Нәтижесінде 2005 жылдың қазан айының соңында ел бойынша билікке қарсы наразылық акциялары өтті. Наразылықтардың салдарынан үкімет Хайлу Шаульді және басқа да жоғары лауазымды шенеуніктерді бірнеше аптаға үй қамауына алды. CUD бастапқыда бейбіт митинг өткізген кезде, жақсы қаруланған үкіметтік күштер шамадан тыс күш қолданып, жағдайды зорлық-зомбылыққа айналдырды, нәтижесінде қазан айында тек астанада 200-ден астам бейбіт наразылыққа қатысушы қаза тапты, ал елдің ауылдық жерлеріндегі қаза болғандардың саны белгісіз. Үкімет төрт полицейдің қаза тапқанын мәлімдеді. Хайлу Шауэл және басқа 23 CUD жетекшісі елге опасыздық және геноцид жасады деген айыппен тұтқынға алынып, түрмеге қамалды. 2005 жылдың желтоқсанында түрмеде отырған кезінде Хайлу Шауль және басқа CUD тұтқындары аштық жариялады, бұл оның диабетін күшейте түсіп, көру қабілетіне қауіп келтірді. Аштық ереуілінің салдарынан Хайлу Шауль көзінің көбісін жоғалтты және тек шетелдік дипломаттар келгеннен кейін ғана медициналық көмек алды. 2007 жылдың желтоқсанында Эфиопияның Федералды Жоғарғы Соты КУД-тың барлық 24 мүшесін кінәсін мойындап, ашық кешірім сұрағаннан кейін кешірді. Оның ішінде қамауға алынып, онымен бірге кешірім алған КУД мүшесі Біртукан Мидекса олардың мойындаулары мен кешірім сұраулары мәжбүрленген екенін мәлімдеді.
Hailu Shawul joined politics by succeeding Professor Asrat Woldeyes as the head of the All Amhara People's Organization (AAPO). However, some sources dispute his presidency and show that the AAPO's split into two factions the All Ethiopian Unity Party (AEUP) and the United Ethiopian Democratic Party Medhin was due to Hailu Shawel not gaining the presidency and thus creating his own party. Many believe that the division was tactically mediated by the EPRDF government interference. Late in 2004, a year before 2005 general election, a series of negotiations started among Hailu Shawul, Lidetu Ayalew, leader of Ethiopian Democratic Party, Berhanu Nega, the then leader of Rainbow Ethiopia: Movement for Democracy and Social Justice, and Chekol Getahun, the leader of Ethiopian Democratic League, which led to the formation of Coalition for Unity and Democracy. Hailu was elected leader of the CUD to challenge the ruling EPRDF party on 2005 general election. During 2005 Ethiopian general election, the CUD under Hailu's leadership was able to win 137 out of 138 seats of the Addis Ababa city council and 109 seats in the federal parliament. The result was disputed both by the ruling EPRDF and CUD. Following the dispute and alleged voting irregularities Observers from the European Union assessed that closing and counting processes negatively in almost half of urban polling stations, counting was slow, a remarkably high number of ballots were ruled invalid, and there was a lack of transparency in the results. The situation deteriorated further as the negotiation between EPRDF and CUD fall apart and finally on late October 2005, protest erupted across the country against the ruling party. As a result of the protests, the government placed Hailu Shawul and other high ranking leaders under house arrest for weeks. When the CUD held an initially peaceful protest the highly armed government security forces augmented the situation by using excessive force which turned it violent, leading to the deaths of more than 200 peaceful demonstrators in the capital alone and an unknown number in the countryside in October 2005. The government claimed the death of four police officers. Hailu Shawel and 23 other CUD leaders were arrested and imprisoned on charges of treason and genocide[Wenedesen S]. While in imprisoned, in December 2005, Hailu Shawul with other CUD prisoners went on a hunger strike, which has aggravated his diabetes and threatens his vision. As a result of the hunger strike, Hailu Shawul has lost much of his sight, and gained access to medical care only after being visited by foreign diplomats. In December 2007 the Federal Supreme Court of Ethiopia pardoned all twenty four of the CUD members after they pleaded guilty and made public apologies; his fellow CUD member, Birtukan Mideksa, who was imprisoned and pardoned with him, claims that their pleas and apologies were coerced.
Ауру және өлім
Түрмеден босатылғаннан кейін, Хайлу Шаул 2008 жылдың қаңтар айында қант диабетімен ауырғанын емдеу үшін Америкаға сапар шекті. 2013 жылдың ортасында нашарлаған денсаулығына байланысты ол Бүкіл Эфиопиялық Бірлік Партиясының жетекшісі қызметінен қанағаттанды. 2014 жылдан 2016 жылға дейін ол ем алу үшін шетелде болды. 2016 жылдың 6 қазанында Хайлу Таиландтың Бангкок қаласындағы ауруханада ем алып жатқанда қайтыс болды.
After being freed from prison, Hailu Shawul traveled to America in January 2008 to get medical care for his diabetes. In mid 2013 he resigned from his tenure as leader of All Ethiopian Unity Party due to his deteriorating health condition. From 2014 to 2016 he spent his time abroad receiving medical treatment. On 6 October 2016, Hailu died while receiving treatment at a hospital in Bangkok, Thailand.