Кіріспе

Сергей Прокофьевтің "Монастырдағы құдалық" операсы – Сергей Прокофьев және Мира Мендельсонның орыс либреттосына негізделген, Шерданның "Дюэнна" пьесасынан адапталған тоғыз сахналық (төрт актілі) опера. Прокофьев осы жұмысты 1940 жылы бастады және сол жылы репетициясы өтті, бірақ Екінші дүниежүзілік соғыс операның қойылуын тоқтатты. Композитор 1943 жылы Алматыда партитураны қайта жөндеді. Операның тұңғыш қойылымы 1946 жылдың 3 қарашасында Киров театрында Борис Хайкиннің дирижерлігімен өтті. Продюсері – И. Шлепианов. Зерттеушілер, 1940 жылдардағы Совет Одағының жағдайында, операда, мас монахтардың қатысқан бір көрінісінен басқа, ешқандай саяси немесе әлеуметтік мәселе көтерілмейтінін атап көрсетті.

Өнер тарихы

Опера алғаш рет 1948 жылдың 1 маусымында Нью-Йоркте (ағылшын тілінде) АҚШ-та қойылды. Опера алғаш рет 1963 жылдың 5 мамырында Лондонда (орыс тілінде) Ұлыбританияда қойылды. Соңғы жылдары опера 1989 жылы Вексфорд фестивалінде, 2006 жылы Глиндеборн фестивалінде, 2008 жылы Испанияның Валенсия қаласындағы Палау де лес Артс театрында, Берлин Штаттс-опер театрында және 2019 жылы орындалды.

Рөлдер

РольДауыс түріПремьерасы 3 қараша 1946 жылы, Ленинград (Кондуктор: Борис Хаикин) Дон Жером, немесе Жером, Севильяның грандытенорV. УльяновЛуиза, немесе Луиза, оның қызы - сопрано Александра Халилеева Фердинанд, оның ұлы - баритонДюенна, немесе Дюенна, Луизаның тәрбиешісі - контральто Н. ВельтерКлара д'Альманса, Луизаның досы, Фердинандқа ғашық - меццо-сопраноАнтонио, Луизаға кішіпейіл күйеу болуға ниеттенген - тенорМендоза, бай балық сатушы - бас Борис Фридков Дон Карлос, Мендозаның досы - баритон Георгий Николаевич Орлов Падре Августин - басАта Элустаф - тенорАта Чартреус - басАта Бенедиктин - басЛауретта - сопраноРозина - сопраноЛопес - тенорПаблоПедроМигельҮш маскарадшыЕкі монах

1-ші акті

Дон Жером қызы Луизаны мақтаншы, бай әрі келбетсіз балық саудагері Мендозаға үйлендіруді ниеттеніп отыр. Бірақ, Луизаның көңілі кедей болғанымен, рухы биік Антониоға жатады. Бұдан бөлек, Дон Жеромның ұлы, қызғанышқа бейім Дон Фердинанд, өгей шешесінің қамауындағы Клара д'Альмансаға үйленгісі келеді.

2-ші акті

Дон Жером Луизаны бөлмесіне қамап, Мендозаға үйленуге мәжбүрлейді. Луизаның күтімшісі (Дуэнна) Антонио мен Луиза арасындағы елші болып әрекет ету арқылы Дон Жеромның ашуын қоздырады. Жером оны қызметтен босатады, бірақ Дуэнна Луизамен киім ауыстырып, осы киіммен қашып кетеді. Балықшы әйелдер Мендозаның қайықтарында ауланған балықтың сапасын мақтап тұрған кемежайда Луиза үйінен қашып кеткен және монастырьда пана табуға ниеттенген досы Кларамен кездеседі. Луиза Кларадан бір күнге есімін қарызға алуды сұрайды. Клара келіседі. Мендоса және оның жолдасы Дон Карлос кіріп келеді. Луиза Мендозаны таниды, бірақ ол оны ешқашан көрген емес. Сондықтан ол өзін Клара деп таныстырып, Мендозадан қорғауға алып, сүйген Антонионы табуға көмектесуін сұрайды. Мендоса бұл идеяға қуанады, себебі бұл оның қарсыласы Антониодан құтылудың жолы ретінде, оны «Клараға» үйлендіруге мүмкіндік береді. Дон Карлос «Клараны» Мендозаның үйіне апарып жібереді. Мендоса Дон Жеромның үйіне «Луизамен» (киім ауыстырған Дуэннамен) кездесуге барады; «Луиза» Мендозаның ойлағандай жас және әдемі болмаса да, оның қоржыны жеткілікті. Олар сол күні кешке қашып кетуге келіседі.

3-ші акт

Таңғалған Антонио Мендозаның үйіне келеді; ол сахнадан тыс кездескенде, "Клара" мен Дон Карлос өздерінің айлакерлігімен құттықтайды. Олар әлі де білмей, осы екеуіне үйленуіне көмектесуге келіседі. Дон Джером әуесқой музыканттарды жаттықтырады (труба, кларнет және бас барабаннан тұратын үштік). Ол екі хабарлама алады: біреуі Мендозадан Луизамен қашып кеткенін айтады, бұл оны қуантады, ал екіншісі – нағыз Луизадан, оның некеге батасын сұрап келген хат, бірақ ол оны мұқият оқымайды. Ол екі елші арқылы да келісімін жіберіп, кешке осы қуанышты мерекелеу үшін үлкен дастархан жасайды. Монастырда Клара Антонио мен Луизамен кездеседі және Фердинандтан айрылғанына қайғырады. Сәтке соң Фердинанд кіріп келеді, Клараны монах қыз деп қателесіп, өзінің сүйікті Кларасымен қашып кеткен жалған досы Антонионың артынан қуғанын айтады. Клара Фердинандтың осылайша құмарлық танытқанына жасырын қуанады.

4-ші акт

Акт некеге тұруға тиісті монастырдағы монахтарға арналған ішімдік әнмен басталады. Содан кейін монахтар ораза ұстау мен қанағатты мақтаған гимнге көшеді, ол бұл ән алдыңғы ішімдік әнінің баяу нұсқасымен орындалады. Мендоса мен Антонио кіріп келіп, жомарт пара беріп, монахтардың оларды өз сүйіктілерімен үйлендіруге келісімін алады. Фердинанд Антонионы дуэльге шақырады, бірақ шын Клара келеді және Фердинанд жағдайдың шын мәнісін түсінеді. Үш некеге келісім білдіріледі. Дон Жеромның тойында үй иесі көріп, қатты ашуланып, наразы болады, себебі жаңа үйленгендердің келуі оның жоспарларының толығымен дұрыс болмағанын көрсетеді. Ол Клараның құдайының мөлшерімен біршама өтесінеді. Ол ән айтады, өзіне реттелген шыны стақандармен сүйемелдейді.

Жазғы түн

Жазғы түн (Оп. 123) – «Монастырдағы Құдалықтан» алынған музыкалық материал негізінде жазылған оркестрлік сюита.