Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Шығыс Африканың этносы – түркана халқы. Олар Кенияның солтүстік-батысындағы Түркана округінің түпкі тұрғындары, шығысында Түркана көлімен, оңтүстікте покот, рендилл және самбуру тайпаларымен, батысында Угандамен, оңтүстік Суданмен (дидинга және топоса тайпалары) және солтүстікте Эфиопиямен шектесетін жартылай шөлейтті аймақта қоныстанған нилоттық халық.
Ethnic group of Eastern Africa
The Turkana are a Nilotic people native to the Turkana County in northwest Kenya, a semi arid climate region bordering Lake Turkana in the east, Pokot, Rendille and Samburu people to the south, Uganda to the west, to the South Sudan ( Didinga and Toposa ) and Ethiopia to the north.
Шолу
Кенияның 2019 жылғы халық санауына сәйкес, түркана халқының саны 1 016 174 адамды құрайды, бұл Кения халқының 2,14%-ы. Осы көрсеткіш түрканаларды Кениядағы үшінші ірі нилоттық этностық тобына айналдырады – календжин және луо тайпаларынан кейін, масаилардан сәл көп, ал Кенияның барлық тайпалары ішінде оныншы орында тұрады. Бұл көрсеткіш бастапқыда дау тудырып, жоспарлау министрі Уиклиф Опаранья оны тым жоғары деп мойындамағанмен, 2012 жылғы 7 ақпандағы сот шешімінде судья Мохаммед Варсаме Кения үкіметінің 2009 жылғы халық санауының түркана халқына қатысты деректерін қабылдағанын мәлімдеді. Олар өздерін ŋiTurkana (яғни ngiTurkana, түркана халқы немесе Турканның халқы) деп атайды, ал өз жерлерін "Туркан" деп біледі. Түркана тілі – шығыс нилоттық тілдер тобына жатады және оны түркана тілі деп те атайды. Олар өз тілдерін ŋaTurkana немесе aŋajep a ŋiTurkana деп атайды. Этностық топтың құрамында екі негізгі бөлім бар, олардың әрқайсысы тағы да аумақтық бөлімдерге бөлінеді. Негізгі бөлімдер: Нгимония, Нгисир және Нгисир емес бөлімдерге бөлінген; және Нгичууро, Нгилукумонг, Нгивояквара, Нгикаматак, Нгибилай және Нгикеботок бөлімдеріне бөлінген. Олар негізінен жартылай көшпелі мал өсірушілер, түйе өсірумен және себет тоқумен танымал. Ауызша дәстүрлерінде олар өздерін сұр бұқаның халқы деп атайды, бұл олардың тарихында маңызды рөл атқарған зебудың қолдануына байланысты. Соңғы жылдары дамуға көмек бағдарламалары түрканалар арасында балық аулауды енгізуге бағытталған (түркана қоғамының кейбір бөліктерінде бұл тыйым салынған), бірақ нәтижелері шектеулі болды. Белгілі түрканалардың қатарында 1988 жылғы Олимпиаданың 800 метрлік жүгірудегі чемпионы және 800 метрлік жүгірудегі бұрынғы әлемдік рекорд иесі Пол Эренг, супермодель Ажума Насенанья, «Алтын экологиялық сыйлықтың» иегері Икал Ангелей, марапатталған адам құқықтары қорғаушысы Экаале Эпакан, Түркана округінде ғана емес, одан тыс жерлерде де өзгерістерді қолдаушы және Кенияның ірі мемлекеттік қызметкерлері бар: Таиландтағы Кения елшісі, Ә.С. Доктор Ричард Титус Экай; Еңбек министрі, құрметті Джон Кийонга Муниес, Парламент депутаты; және құрметті Экве Этуро, Сенат спикері және Түркана Орталық округінің бұрынғы депутаты.
According to the 2019 Kenyan census, Turkana number 1,016,174, or 2.14% of the Kenyan population, making the Turkana the third largest Nilotic ethnic group in Kenya, after the Kalenjin and the Luo, slightly more numerous than the Maasai, and the tenth largest ethnicity in all of Kenya. Although this figure was initially controversial and rejected as too large by Planning Minister Wycliffe Oparanya, a court ruling (February 7, 2012) by Justice Mohammed Warsame stated that the Kenyan government accepts the 2009 census figures for Turkana. They refer to themselves as ŋiTurkana (i. e. ngiTurkana, meaning the Turkana, or people of Turkan) and to their land as "Turkan". The language of the Turkana, an Eastern Nilotic language, is also called Turkana; their own name for it is ŋaTurkana or aŋajep a ŋiTurkana. The ethnic group as a whole is composed of two major divisions, each of which is composed of further territorial sections. The major divisions are the Ngimonia, divided into Ngisir and non Ngisir sections; and the Ngichuuro, divided into the Ngilukumong, Ngiwoyakwara, Ngikamatak, Ngibilai, and Ngikebotok. They are mainly semi nomadic pastoralists, and are noted for raising camels and weaving baskets. In their oral traditions, they designate themselves the people of the grey bull, after the Zebu, the domestication of which played an important role in their history. In recent years, development aid programs have aimed at introducing fishing among the Turkana (a taboo in some sections of The Turkana society) with very limited success. Famous Turkana include Paul Ereng, the 1988 800m Olympic Champion and 800m former indoor world record holder, supermodel Ajuma Nasenyana, Ikal Angelei (winner of THE GOLDMAN ENVIRONMENTAL PRIZE) Ekaale Epakan an award winning human rights defender and a dedicated champion of change, not only in Turkana County but also beyond its borders, and key Kenyan government officials, including: Kenyan Ambassador to Thailand, H. E. Dr. Richard Titus Ekai; Minister of Labour, Hon. John Kiyonga Munyes MP; and Hon. Ekwee Ethuro, current Speaker of the Senate and former MP for Turkana Central.
Шығу тегі
Түрканалар Атекер конфедерациясының бір бөлігі ретінде солтүстіктен Түркана алқабына кірді. Бұл топ ішкі дау-дамайлардың салдарынан бөлініп, ерекше тәуелсіз топтардың құрылуына әкелді. Түркана халқы келесі қақтығыста жеңіске жеткен топ ретінде қалыптасты, бұл Түркана мен басқа Атекер топтары арасындағы антагонизмге ұласты, олар Түрканаға қарсы әскери одақтар құрды. Түрканалар бағындырылған топтардан жастарды өз қатарына қосып, тағы да жеңіске жетті. Түркананың әскери күші мен байлығы қазіргі Түркананың солтүстік жазықтарында арта түсті. Түркана дәстүрінде Зебу малын өсіру және болжаушылардың (нгимурок) пайда болуы Түрканаға осындай байлық пен билікке ие болуға мүмкіндік берді делінеді. Зебу мен нгимуроктар бүгінгі күні де Түркана мәдениетінде маңызды орын алады.
The Turkana entered Turkana basin from the north as one unit of the Ateker confederation. This cluster split as a result of internal differences, leading to the emergence of distinct independent groups. The Turkana people emerged as a victorious group in the subsequent conflict, which led to enmity between the Turkana and other Ateker cluster groups, who formed military alliances against the Turkana. The Turkana emerged victorious again by co opting young people from conquered groups. The military power and wealth of the Turkana increased in what is now the northern plains of Turkana. Turkana tradition often states that the cultivation of Zebu cattle and the rise of the diviners (ngimurok) allowed the Turkana to accrue such wealth and power. Both Zebu and the ngimurok continue to play an important role in Turkana culture today.
Құру
Түркана халқының қалыптасуы ерекше топ ретінде дамыды, ол шекарасынан оңтүстікке қарай кеңейіп, оңтүстіктегі этностық халықтарды бағындырды. Түркана халқы жоғары тактика, қару-жарақ және әскери ұйымдастыру арқасында кездескен топтарды оңай жеңіп алды. 1600 жылдарға қарай Түркана алқабы Түркана халқы мен олардың одақтастары толық бақылауына көшті. Содан кейін Африканың еуропалық отарлауы басталарға дейін аймақтағы жергілікті этникалық қауымдастықтар арасында салыстырмалы бейбітшілік орнады. Дегенмен, Түркана халқы мен арабтар, суахилилер және Абиссиниялық құл сатушылар мен піл сүйегі саудагерлері арасында үнемі шағын қақтығыстар болып тұрды.
The establishment of the Turkana people developed as a distinct group which expanded southwards conquering ethnic nations south of its borders. The Turkana people easily conquered groups it came in contact with by employing superior tactics, weapons, and military organization. By the 1600s, the Turkana basin had been fully occupied by the Turkana and their allies. Subsequently, there was a period of relative peace among the indigenous ethnic communities of the region, which lasted until the onset of the European colonization of Africa. There were, however, sporadic skirmishes between the Turkana and Arab, Swahili, and Abyssinian slave raiders and ivory traders.
Колониялық кезең
XIX ғасырдың соңы мен XX ғасырдың басында Британ империясы Шығыс Африкаға біртіндеп кеңейіп, Турканамен қақтығысқа түсті. 1926 жылы Кениядағы британдық отаршылдық әкімшілігі Туркана халқын "де-факто бақылауға алды" және оларды Туркана округіне күштеп орналастырды. Бірінші және Екінші дүниежүзілік соғыстар кезінде Туркана жауынгерлері Корольдің Африкалық атқыштар (KAR) полкіне қатарына қосылды, бұл британдық отаршыл полк еді. KAR құрамында Туркана әскерлері Шығыс Африка науқанында итальяндық күштерге қарсы күресті. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін колониялық әкімшілік бірқатар Туркана халқын Туркана округіне күштеп көшірді.
During the late 19th and early 20th centuries, the British Empire gradually expanded across East Africa, coming into conflict with the Turkana. In 1926, the British colonial administration in Kenya "effectively gained control" over the Turkana people and forcibly confined them to the Turkana District. During the First and Second World Wars, Turkana recruits enlisted in the King's African Rifles (KAR), a British colonial regiment. In the KAR, Turkana soldiers served against Italian forces in the East African campaign. After World War II, a number of Turkana people were forcibly relocated to the Turkana District by the colonial administration.
Киім-кешек
Дәстүрлі түрде, ерлер де, әйелдер де тіктөртбұрышты тоқылған маталар мен жануар терілерінен жасалған орамалар киеді. Бүгінде бұл киімдер көбінесе Найробиде немесе Кенияның басқа жерлерінде өндірілгендіктен сатып алынады. Ерлер көбінесе орамаларын туника сияқты киеді, бір ұшын оң иығымен байланыстырады, сондай-ақ болаттан және ешкі терісінен жасалған білек пышақтарын тағады. Ерлер «экихолонг» деп аталатын тақтарды да алып жүреді, оларды ыстық құмға отырудың орнына қарапайым орындық ретінде пайдаланады. Бұл тақтар бас тіреуіш ретінде де қолданылады, басты құмнан жоғары ұстап, салтанатты бас әшекейлерін зақымданудан қорғайды. Ерлер бірнеше таяқ алып жүруі де сирек емес; біреуі жүруге және жүк көтергенде тепе-теңдікті сақтауға арналса, екіншісі, әдетте жіңішке және ұзын, мал шаруашылығы кезінде малды жетелеу үшін қолданылады. Әйелдер әдетте әшекей мойынға тағады және шаштарын толық қырқып алады, көбінесе шаштарының бос ұштарына мұжын бекітіледі. Ерлер шаштарын қырқып алады. Әйелдер екі матадан киім киеді, біреуін белге, екіншісін үстіне орайды. Дәстүрлі түрде әйелдердің іш киімдері үшін страус жұмыртқасымен әшекейленген былғары орамалар қолданылатын, бірақ қазір олар көптеген аймақтарда сирек кездеседі. Түркана халқы киім мен әшекейлерге ерекше мән береді. Киім түркі қауымындағы жас топтарын, даму кезеңдерін, оқиғаларды және жеке адамдардың немесе топтардың мәртебесін ажырату үшін қолданылады. Бүгінде көптеген түрканалар батыс стиліндегі киімді қабылдады. Бұл әсіресе Түркананың қалалық орталықтарында тұратын ерлер мен әйелдер арасында көрініс тапқан.
Traditionally, both men and women wear wraps made of rectangular woven materials and animal skins. Today, these clothes are normally purchased, having been manufactured in Nairobi or elsewhere in Kenya. Often, men wear their wraps similar to tunics, with one end connected with the other end over the right shoulder, and carry wrist knives made of steel and goat hide. Men also carry stools (known as ekicholong) and will use these for simple chairs rather than sitting on the hot midday sand. These stools also double as headrests, keeping one's head elevated from the sand, and protecting any ceremonial head decorations from being damaged. It is also not uncommon for men to carry several staves; one is used for walking and balance when carrying loads; the other, usually slimmer and longer, is used to prod livestock during herding activities. Women will customarily wear necklaces and will shave their hair completely which often has beads attached to the loose ends of hair. Men wear their hair shaved. Women wear two pieces of cloth, one wrapped around the waist while the other covers the top. Traditionally leather wraps covered with ostrich eggshell beads were the norm for women's undergarments, though these are now uncommon in many areas. The Turkana people have elaborate clothing and adornment styles. Clothing is used to distinguish between age groups, development stages, occasions, and the status of individuals or groups in the Turkana community. Today, many Turkana have adopted western style clothing. This is especially prominent among both men and women who live in town centers throughout Turkana.
Мал шаруашылығы
Түркандар бірнеше өзенге, мысалы, Турквел және Керио өзендеріне сүйенеді. Бұл өзендер тасығанда, жаңа шөгінділер мен су өзен жазығына таралады, ол мол жаңбырдан кейін өңделеді, бірақ мұндай жаңбыр сирек болады. Өзендер құрғаған кезде, өзен төсегінде ашық құдықтар қазылады; олар малға су беру үшін, сондай-ақ адамдардың ішуі үшін пайдаланылады. Қоғамдық және мал суына арналған дамыған құдықтар өте аз немесе мүлдем жоқ, сондықтан отбасылар көбінесе малдары мен өздері үшін су іздеуге бірнеше сағат жұмсауға мәжбүр. Мал шаруашылығы – түркана мәдениетінің маңызды бір бөлігі. Түркана халқының негізгі мал басы – ешкі, түйе, есек және зебу. Бұл қоғамда мал тек сүт пен ет өндіруші ғана емес, сонымен қатар қалыңдық төлемі мен қоржық үшін қолданылатын валюта ретінде де қызмет етеді. Көбінесе, жас жігітке мал өсіруді бастау үшін бір ешкі беріледі, ол мал шаруашылығы арқылы одан да көп мал жинақтайды. Ал ол жеткілікті мал жинағаннан кейін, осы малдар әйел алу үшін саудаға сатылады. Түркана еркектерінің көп әйел алуы жиі кездеседі, себебі мал байлығы әрқайсысы қанша әйелге келісімге келе алатынын және оларды асырай алатынын анықтайды. Мал шаруашылығы түркандар мен көршілес тайпалар арасындағы қарым-қатынаста да маңызды рөл атқарады және аймақтағы соғыстың маңызды бір бөлігі болып табылады. Түркана қоғамында шабуылдар жиі болады, көбінесе олар Тапоса және Покот сияқты көршілес тайпалардан мал ұрлау мақсатымен жасалады. Кейде мұндай шабуылдар қатал қақтығыстарға әкеліп соқтырады, ондаған, тіпті жүздеген адамдар жарақаттанады немесе қаза болады. Терренс Маккейбтің "Мал бізді жауларымызға жеткізеді: Түркана экологиясы, саясаты және тепе-теңдіксіз жүйедегі шабуылдар" атты кітабында, шабуылдар салдарынан бірнеше адамның қаза болған оқиғалары келтірілген. Маккейб мұндай шабуылдар көбінесе түркандар мен покоттар арасында болып тұратынын және соңғы жылдары шабуылдардың күшеюін байқағанын айтады.
The Turkana rely on several rivers, such as the Turkwel River and Kerio River. When these rivers flood, new sediment, and water extend onto the river plain that is cultivated after heavy rainstorms, which occur infrequently. When the rivers dry up, open pit wells are dug in the riverbed; these are used for providing water to the livestock and also for human consumption. There are few, if any, developed wells for community and livestock drinking water, and often families must travel several hours searching for water for their livestock and themselves. Livestock is an important aspect of Turkana culture. Goats, camels, donkeys and zebu are the primary herd stock utilized by the Turkana people. In this society, livestock functions not only as a milk and meat producer but as a form of currency used for bride price negotiations and dowries. Often, a young man will be given a single goat with which to start a herd, and he will accumulate more via animal husbandry. In turn, once he has accumulated sufficient livestock, these animals will be used to negotiate for wives. It is not uncommon for Turkana men to lead polygynous lifestyles since livestock wealth will determine the number of wives each can negotiate for and support. Livestock also plays an important part in interactions between the Turkana and other neighboring groups and is an important aspect of warfare in the region. Raids are not unusual in Turkana society and most of the time raids are conducted it is to steal cattle from neighboring groups such as the Taposa and the Pokot. In some cases, such raids have led to intense conflict in which dozens or even hundreds of people are injured or killed. In his book, Cattle bring us to our enemies: Turkana ecology, politics, and raiding in a disequilibrium system, J. Terrence McCabe cites several incidents in which raiding caused several deaths. McCabe notes that such raids often occur between the Turkana and the Pokot and that raiding seems to have increased in intensity over the last few years.
Тағам
Түркандар сүт, ет және қан үшін жануарларына сүйенеді. Жабайы жемістерді бұталардан әйелдер жинап, 12 сағат бойы пісіреді. Сойылған ешкілерді отқа қуырады. Етті пісірудің ең жақсы әдісі – қуыру. Түркандар покоттармен жүгері, бұршақ және көкөніс, ал маракветтермен темекі саудасына түседі. Түркандар қалалардан шай сатып алып, сүт қосып шай жасайды. Таңертең адамдар жүгері қамырын сүтпен жейді, ал түскі және кешкі астарға қарапайым жүгері қамырын (нангария) сорпамен жейді. Зебу тек мерекелерде жейді, ал ешкі көбірек жейді. Кейбір түркана рулары үшін (немесе маркалары, нгимачарин) балық табу болып саналады. Аң аулағаннан кейін ер адамдар қайтадан бал жинауға шығады, ол дәстүрлі тамақтағы жалғыз табиғи тәттілендіргіш. Түркандар негізінен мал шаруашылығына сүйенсе де, бірқатар азық-түлік өнімдерін өсіреді. Түркітауда сорго өсіру туралы көптеген зерттеулер жасалған. Мысалы, "Оңтүстік Түркістандағы сорго бақтары: көшпелі малшы халық арасындағы егіншілік" атты зерттеуде сорго өсіру өте өнімді болғанымен, мал шаруашылығына қарағанда қоршаған орта факторларымен көбірек шектеледі деп көрсетілген. Түркандардың көп жылдан бергі одақтасы – цзи тайпасы, кейде түркандарға сорго сыйлайды.
Turkana relies on their animals for milk, meat, and blood. Wild fruits are gathered by women from the bushes and cooked for 12 hours. Slaughtered goats are roasted on a fire. Roasting is the favored method for preparing meat. The Turkana often trade with the Pokots for maize, beans, and vegetables, and with the Marakwet for tobacco. The Turkana buy tea from the towns and make milk tea. In the morning, people eat maize porridge with milk, while for lunch and dinner, they eat plain maize porridge (nang'aria) with a stew. Zebu is only eaten during festivals, while goat is consumed more frequently. Fish is taboo for some of the Turkana clans (or brands, ngimacharin). After the hunt, men go out again to gather honey, which is the only natural sweetener available in traditional diets. While the Turkana mainly rely on pastoralism they also cultivate some of their food. Multiple studies have made note of sorghum cultivation in Turkana society. One such study, Sorghum Gardens in South Turkana: Cultivation among a Nomadic Pastoral People, notes that, while sorghum cultivation is quite productive, it is more limited by environmental factors than pastoralism. The Jie, a longtime ally of the Turkana, have sometimes been known to gift sorghum to the Turkana.
Үйлер
Үйлер иілгіш бұтақшалардан жасалған ағаш қаңқаға орнатылады, оған тұт ағашының (Hyphaene thebaica) жапырақтары, жануарлардың терілері немесе мүйіздерімен жабылады. Үй алты адамдық отбасыға сыйымды. Көбінесе, жаңбыр маусымында олар ұзартылып, сиырдың тыңайтқышымен жабылады. Жануарлар бұтақтардан жасалған қоршауда ұсталады. Климаттың өзгеруіне байланысты, көптеген Туркана халқы дәстүрлі мал өсіруден агропасторальдық шаруашылыққа көшуде.
Houses are constructed over a wooden framework of domed saplings on which fronds of the doum palm (Hyphaene thebaica), hides or skins, are thatched and lashed on. The house is large enough to house a family of six. Usually, during the wet season, they are elongated and covered with cow dung. Animals are kept in a brushwood pen. Due to changes in the climatic conditions, most Turkana has started changing from the traditional method of herding cattle to agro pastoralism.
Дәстүрлі дін
Түркандарда қасиетті мен беймәлім арасында айқын шекара жоқ. Осыған байланысты, түркандардың дәстүрлі діні түркандардың әлеуметтік құрылымынан немесе танымдық шындықтан ерекшеленбейді – дін мен мәдениет біртұтас. Түркандар – мал өсірумен айналысатын халық, олардың өмірі тіршілік ету ортасының қатал климатымен қалыптасады. Әр күні, адам өмірдің нығметтерін – суды, тамақты, малды және балаларды – ата-бабалардың рухын риза қылатын және қауымдағы бейбітшілікке қол жеткізетін тәсілмен табуға тырысу керек. Дәстүрлерді (ngitalio) күнделікті өмірде дұрыс сақтау, әлбетте, нығметке алып келеді. Нығмет – малдың, балалардың, тіпті тамақтың артуымен түсініледі. Адам тек Құдаймен (Акуж) және ата-бабалармен дұрыс қарым-қатынас арқылы, жамандықтан тиісті қорғау және қауымның рухани экономикасына қатысу арқылы ғана нығметке ие бола алады. Негізінде, түркандар Акуж деп аталатын Жоғарғы Күштің бар екеніне сенеді. Акуж туралы көп мәлімет жоқ, бірақ ол жалғыз әлемді жаратқан және өмірдің нығметтерін басқаратын күш екені белгілі. Сондай-ақ, ата-бабалардың – нгипеан немесе никикараманың бар екендігіне сену бар, бірақ олар қаһарланғанда мал сойып құрбандық шалуды талап ететін жаман күштер саналады. Ашуланған немесе алаңдаған кезде ата-бабалар отбасының мүшелеріне ие болып, олар арқылы сөйлей алады. "Ата-баба" – Экипе деп аталатын күш те бар, ол адамдардың күнделікті өмірінде одан да белсендірек көрінеді, бірақ тек жаман әсер етеді. Сондықтан, отбасын және өзіңді Экипе-нің зұлымдығынан қорғау туралы үлкен алаңдаушылық бар. Түркандардың христиандары мен миссионерлері Экипені Библиядағы Ібіліс немесе Шайтанмен теңестіреді, бұл Экипе туралы дәстүрлі түсініктерді "жаман рухтан" "Жамандықтан" ауыстырды. Түркандардың діни мамандары – нгимуроктар, тірі адамдар мен ата-бабалар арасында делдалдық қызмет атқаруды және қауымдағы мәселелерді шешуге көмектесуді жалғастыруда. Арабтар да халыққа Ислам дінін әкелді, сондықтан ерлер мұсылман болсын болмасын, сәукеле киеді.
No clear boundary is drawn between the sacred and the profane in Turkana society. In this regard, Turkana traditional religion is not differentiated from Turkana social structure or epistemological reality—the religion and the culture are one. The Turkana are pastoralists, whose lives are shaped by the extreme climate in which they live. Each day, one must seek to find the blessings of life—water, food, livestock and children—in a manner that appeases the ancestral spirits and is in harmony with the peace within the community. Properly following the traditions (ngitalio) in daily life will certainly lead to blessings. Blessings are understood to be an increase in wealth, whether livestock, children or even food. It is only through proper relationships with God (Akuj) and the ancestors, proper protection from evil, and participation in the moral economy of the community that one can be blessed. Essentially, Turkana believes in the reality of a Supreme Being named Akuj. Not much is known about Akuj other than the fact that he alone created the world and is in control of the blessings of life. There is also a belief in the existence of ancestors, ngipean or ngikaram, yet these are seen to be malevolent, requiring animal sacrifices to be appeased when angry. When angered or troubled, the ancestors will possess people in the family in order to verbally communicate with their family. There is also the recognition of “The Ancestor”, Ekipe, who is seen as much more active in the everyday lives of people, yet only in negative ways. There is much concern over protecting one's family and oneself from the evil of the Ekipe. Turkana Christians and missionaries equate ekipe with the biblical character of the Devil or Satan and this has shifted more traditional understandings of ekipe away from “an evil spirit” to “The Evil one”. Turkana religious specialists, ngimurok, continue to act as intermediaries between living people and ancestors and also help in problem solving in communities. The Arabs also brought Islam to the people and hence the men wear the cap whether they are Muslims or not.