Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Герфорд аббаттығының аббатиссасы, философ, сол атқа ие басқа да адамдар
Princess Abbess of Herford Abbey, philosopher
other people with the same name
Элизабет Пфальцтік (Элизабет фон дер Пфальц; 26 желтоқсан 1618 – 11 ақпан 1680), сондай-ақ Богемияның Элизабеті (Элизабет фон Бёмен) деп те белгілі, Пфальцтік ханшайым Элизабет немесе Герфорд аббаттығының аббатиссасы, Фредерик V, Пфальц сайлаушысының (Богемияның қысқа мерзімге патшасы болған) және Елизавета Стюарттың үлкен қызы болған. Элизабет Пфальцтік – Рене Декартпен хат алмасуымен әйгілі философ. Ол Декарттың дуалистік метафизикасын сынап, оның еңбектері кейінгі философтардың метафизикалық мәселелерін көре білді.
Elisabeth of the Palatinate (Elisabeth von der Pfalz; 26 December 1618 – 11 February 1680), also known as Elisabeth of Bohemia (Elisabeth von Böhmen), Princess Elisabeth of the Palatinate, or Princess Abbess of Herford Abbey, was the eldest daughter of Frederick V, Elector Palatine (who was briefly King of Bohemia), and Elizabeth Stuart. Elisabeth of the Palatinate was a philosopher best known for her correspondence with René Descartes. She was critical of Descartes' dualistic metaphysics and her work anticipated the metaphysical concerns of later philosophers.
Философияға қосқан үлесі: Декарт және басқа да көрнекті тұлғалар
Елизавета Декарт Гаагаға жасаған сапаларының бірінде кездесті. Декарт Гаагаға өзінің философиясын қолдауы мүмкін Голландияның жетекші зиялы тұлғаларымен кездесу үшін келді. Гаага көбінесе басқа да ықпалды, қуатты адамдармен кездесуге жиналатын орын болатын. Декарт идеяларын айтқанда, Елизавета мұқият тыңдап, оның жан мен дене туралы ойларына қызығушылық танытты. Ол келгеннен кейін, Елизаветаның оның еңбектеріне қатты қызығушылық танытқаны Декартқа жеткізілді. Декарт риза болды және ханшайыммен жақсырақ танысқысы келетінін айтты. Декарт Гаагаға тағы бір сапар жасады, Елизаветамен сөйлесуге ниеттенді, бірақ бұл әңгіме қандай да бір себеппен болмады. Декарттың оған сөйлесуге тырысқанынан кейін, Елизавета Декартқа хат жазды. 1643 жылдың 16 мамырындағы хатында Елизавета былай деп жазды: "Маған адам жанының (ол тек ойлаушы субстанция болғандықтан) дене рухтарын қалай анықтай алатынын және ерікті әрекеттерді қалай іске асыра алатынын түсіндіріңізші". Елизавета Декарттың дуализм идеясын және жан мен дененің өзара әрекеттесуін сұраққа тартып отыр. Елизавета материяға жат нәрсе (Декарттың пікірінше, жан) материяға тән нәрсені (денені) қалай қозғалта алатынын білгісі келді. Декарт Елизаветаның хатына жауап ретінде бұл өзара әрекеттесуді екі дене арасындағы қатынас ретінде қарастырмау керектігін, ал оның ауырлық пен денелердің екі қасиеті арасындағы одақ сияқты екенін айтты. 1643 жылдың 1 шілдесінде Декартқа жазған тағы бір хатында Елизавета Декартпен келіседі, біздің сезімдеріміз жанның денені қозғап, дененің жанды қозғауының дәлелі екенін, бірақ бұл өзара әрекеттесудің қалай болатыны туралы ештеңе білдірмейді. Тарихшылардың көпшілігі Елизавета мен Декарт арасындағы осы хат алмасуға мән бермейді, оны маңызды емес деп санайды, бірақ кейбіреулері оны Декарт пен Елизавета айтқандай "жанның құмарлықтары" туралы әңгімелескендігіне байланысты ықпалды деп есептейді. Кейбір тарихшылар Елизавета философиялық ұстанымын жүйелі түрде жарияламайынша, өзінің жеке философы бола алатынын айтады.
Elisabeth met Descartes on one of his visits to The Hague. Descartes visited The Hague to meet some of the leading intellectual figures in Holland who might support his philosophy. The Hague was often a gathering place to meet other influential, powerful people. As Descartes talked of his ideas, Elisabeth intently listened and became very interested in Descartes' thoughts of the mind and body. After his visit, it was told to him that Elisabeth had been very interested in his work. Descartes was flattered and told others that he would like to get to know the princess better. Descartes made another visit to The Hague, and was intent on having a conversation with Elisabeth, although this conversation for some reason did not happen. Elisabeth, upon hearing of Descartes' failed attempt to converse with her, wrote to Descartes a letter. In this letter, dated May 16, 1643, Elisabeth writes, "tell me please how the soul of a human being (it being only a thinking substance) can determine the bodily spirits and so bring about voluntary actions". Elisabeth is questioning Descartes' idea of dualism and how the soul and the body could interact. Elisabeth questioned how something immaterial (Descartes' idea of the mind) could move something material (the body). Descartes replied to Elisabeth's letter with the answer that this interaction should not be thought of as between two bodies and that it is the kind of union that exists between the two qualities of heaviness and bodies. In another letter from Elisabeth to Descartes dated July 1, 1643, Elisabeth agrees with Descartes that our senses are evidence that the soul does move the body and the body moves the soul, but that this interaction does not teach us anything about how this happens. This specific correspondence between Elisabeth and Descartes is often ignored by many historians, as they see it as insignificant, but a few regard it as influential in that Descartes and Elisabeth seem to be talking of the "passions of the soul", as Descartes referred to them. Some historians have remarked that Elisabeth could have been a philosopher in her own right if it had not been for a lack of a systematic presentation of her philosophical position.
Философияның феминисттік тарихына қосқан үлесі
Богемиялық Елизавета философияның феминистік тарихында маңызды тұлға болып табылады. Ол көрнекті әйел ойшыл ретінде және 17 ғасырдағы әйел ғалымдардың дамуына қосқан практикалық үлесі үшін белгілі. Феминист ғалымдар оның хат алмасуларын және өмірін 17 ғасырдағы әйел ойшылдарға қойылған шектеулерді түсіну үшін зерттейді. Кейбір ғалымдар Елизаветаны философиялық тұрғыдан әйелдердің философиялық каноннан мүлдем шығарылғанының мысалы ретінде келтіреді. Феминист ғалымдар үшін оның Декартпен хат алмасуы әйелдерді канонға енгізудің маңыздылығын көрсетеді. Кейбіреулер Елизаветаның Декартпен хат алмасуы феминист ғалымдарға әйелдерді философиялық канонға қалай қосу керектігін қайта қарастыруға көмектеседі деп санайды. Феминист ғалымдар Елизаветаның жынысы оның философиясына қалай әсер еткенімен қызығушылық танытады. Көптегендер Елизавета өзінің жыныстық ерекшеліктерінің шектеулерін жақсы сезінгенін айтады. Бір ғалымның пікірінше, Елизаветаның денсаулығы мен әйелдік қасиеттері оның материалдық денеге бейімделмеген жанның ықпалы туралы қызығушылығын тудырған. Елизаветаның ықпалы 17 ғасырдағы басқа да әйел ойшылдардың дамуына да септігін тигізді. Ол Гаагадағы жер аударылған сарайын әйел ғалымдар желісін құру үшін пайдаланды. Оның желісі әйелдердің хат алмасу арқылы философиялық ізденістермен айналысуына мүмкіндік берді. Бұл желіге Елизаветамен бірге Анна Мария ван Шурман, Мари де Гурней және Леди Ренела кірді.
Elisabeth of Bohemia has been a key subject in the feminist history of philosophy. She has garnered attention as a prominent female thinker and for her practical role in the development of 17th century female scholars. Feminist scholars study her correspondences and life to understand the limitations placed on 17th century female thinkers. Some scholars cite Elisabeth as an example of how philosophical conceptions of women as philosophers excluded them from the philosophical canon. For feminist scholars, her correspondence with Descartes presents an example of the value of including women in the canon. Some argue that Elisabeth's correspondence with Descartes helps feminist scholars re conceptualize how women are to be included in the philosophical canon. Feminist scholars are concerned with how Elisabeth's gender informed her philosophy. Many believe that Elisabeth was keenly aware of the limitations of her sex. One scholar states that Elisabeth's health and femininity informed her interest about the immaterial soul's influence on the material body. Elisabeth's influence also extends to the development of other 17th century female thinkers. She utilized her exile court in The Hague to create a network of female scholars. Her network was a space where women could engage in philosophical inquiry through correspondence. Including Elisabeth, the network consisted of Anna Maria van Schurman, Marie de Gournay, and Lady Ranelagh.