1801-1809 жылдар аралығындағы АҚШ президенттігі: Томас Джефферсон әкімдігі

Томас Джефферсон: АҚШ-тың 1801-1809 жылдардағы президенттігі, демократ-республикандық партияның жеңісі, федералисттерден билікті алу, саяси өзгерістер.

28 мин оқу

100%

Дереккөз: Presidency of Thomas Jefferson — Wikipedia

Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.

Мазмұны

Кіріспе

АҚШ президенттік әкімшілігі 1801 жылдан 1809 жылға дейін

Томас Джефферсон 1801 жылдың 4 наурызынан 1809 жылдың 4 наурызына дейін АҚШ-тың үшінші президенті болды. Джефферсон 1800 жылғы президенттік сайлауда қолдаушы Джон Адамсты жеңгеннен кейін қызметке кірді. Сайлау – бұл Демократиялық-республикалық партияның Федералистік партияны биліктен ығыстырып, американдық саясатта Джефферсондық-республикалық үстемдіктің жаңа дәуірін бастарлаған саяси қайта құру болды. Екі мерзім қызмет еткеннен кейін Джефферсонның орнын Мемлекеттік хатшы Джеймс Мэдисон басты, ол да Демократиялық-республикалық партиядан шыққан. Джефферсон 1790-шы жылдардағы федералистік бағдарламаны кері қайтаруға ниеттенді. Оның әкімшілігі салықтарды, мемлекеттік шығындарды және ұлттық қарызды азайтты, сондай-ақ «шұғыл және бүлік заңдарын» жойды. Сыртқы саясатта 1803 жылы Франциядан Луизиананы сатып алу, Ұлыбритания мен Франциямен саудаға эмбарго салу және Еуропаны шарпыған Наполеон соғыстары кезінде АҚШ-тың бейтараптық саясатын сақтауға тырысудың нәтижесінде Ұлыбританиямен қарым-қатынас нашарлады. Ол әскери академия құрды, Солтүстік Африкадағы қарақшылардан сауда кемелерін қорғау үшін Әскери-теңіз күштерін пайдаланды және АҚШ порттарын шетелдік басқыншылықтан қорғау үшін шағын канонерлік қайықтарды пайдалану жоспарын жасады (бұл жоспар 1812 жылы соғыс басталғанда тиімсіз болып шықты). Сондай-ақ ол Луизиана аумағы мен Тынық мұхитының солтүстік-батысын зерттеу үшін Льюис және Кларк экспедициясын ұйымдастырды. Екінші мерзімінде Джефферсонның назары бұрынғы вице-президент Аарон Беррдің мемлекетке опасыздық жасады деген айыппен сотталуына және оның ақталуына, сондай-ақ құлдық мәселесіне, әсіресе шетелден құлдарды әкелуге аударды. 1806 жылы ол халықаралық құл саудасын «адам құқықтарын бұзу» деп айыптады және Конгреске оны қылмыстық қылмыс деп жариялауға шақырды. Конгресс келесі жылы құлдарды әкелуге тыйым салатын заңды қабылдады. АҚШ пен Ұлыбритания арасындағы шиеленіс Джефферсонның екінші мерзімінің соңғы жылдарында күшейді, өйткені Ұлыбритания Корольдік Әскери-теңіз күштері американдық кемелерден теңізшілерді алып, американдық кемелерге шабуыл жасады. Джефферсон соғысқа бармады, оның орнына экономикалық қысым мен эмбарго қолданды, бұл АҚШ-қа Ұлыбританиядан гөрі көбірек зиян келтірді. Ұлыбританиямен туған даулар Джефферсон биліктен кеткеннен кейін де жалғасты, нәтижесінде 1812 жылғы соғысқа әкелді. Әскери-теңіз күштерінің күресінен туындаған экономикалық және саяси қиындықтарға қарамастан, Джефферсонның орнын оның таңдаған мұрагері Джеймс Мэдисон басты. Оның мұрасы Америка Азамат соғысына дейін өте ықпалды болды, бірақ содан бері оның беделі өзгере берді. Дегенмен, академиялық тарихшылар мен саясаттанушылардың сауалнамаларында Джефферсон елдің ең құрметті президенттерінің бірі ретінде бағаланады.

Thomas Jefferson served as the third president of the United States from March 4, 1801, to March 4, 1809. Jefferson assumed the office after defeating incumbent John Adams in the 1800 presidential election. The election was a political realignment in which the Democratic Republican Party swept the Federalist Party out of power, ushering in a generation of Jeffersonian Republican dominance in American politics. After serving two terms, Jefferson was succeeded by Secretary of State James Madison, also of the Democratic Republican Party. Jefferson took office determined to roll back the Federalist program of the 1790s. His administration reduced taxes, government spending, and the national debt, and repealed the Alien and Sedition Acts. In foreign affairs, the major developments were the acquisition of the gigantic Louisiana Purchase from France in 1803, an embargo against trade with both Great Britain and France, and worsening relations with Britain as the United States tried to remain neutral in the midst of the Napoleonic Wars that engulfed Europe. He established a military academy, used the Navy to protect merchant ships from Barbary pirates in North Africa, and developed a plan to protect U. S. ports from foreign invasion by the use of small gunboats (a plan that proved useless when war came in 1812). He also authorized the Lewis and Clark Expedition to explore the Louisiana Territory and the Pacific Northwest. During his second term, Jefferson's attention was focused on the trial of then former Vice President Aaron Burr for treason, which resulted in an acquittal, and on the issue of slavery, specifically the importation of slaves from abroad. In 1806, he denounced the international slave trade as a "violation of human rights" and called upon Congress to criminalize it. Congress responded by approving the Act Prohibiting Importation of Slaves the following year. Rising tensions between the United States and Britain dominated the final years of Jefferson's second term, as the Royal Navy began impressing sailors from American ships and attacking American shipping. Jefferson rejected war and instead used economic threats and embargoes that ultimately hurt the U. S. more than Britain. The disputes with Britain continued after Jefferson left office, eventually leading to the War of 1812. Despite the economic and political troubles caused by naval tensions with Britain, Jefferson was succeeded by his preferred successor in the form of James Madison. His legacy remained highly influential until the American Civil War, but his reputation has ebbed and flowed since then. Nonetheless, in surveys of academic historians and political scientists, Jefferson is consistently ranked as one of the nation's most esteemed presidents.

1800 жылғы сайлау

1796 жылғы сайлауда Джефферсон Демократиялық-Республикалық партиядан президенттікке кандидат болды, бірақ сайлаушылар дауысы бойынша федералист Джон Адамсқа екінші орын алды; сол кездегі заңдарға сәйкес, Джефферсонның екінші орынға ие болуы оны АҚШ вице-президенті етті. Джефферсон федералистердің бағдарламасына, соның ішінде шетелдіктер мен бүлік актілеріне қарсы күресті, нәтижесінде елде поляризация күшейді. Джефферсон мен Адамс 1800 жылғы президенттік сайлауда сәйкесінше партияларының басты кандидаттары болды, ал Аарон Бёрр Демократиялық-Республикалық партияның вице-президенттікке үміткері болды. Адамстың сайлау кампаниясы халыққа ұнамайтын салықтар мен Квази соғыстағы оның әрекеттеріне байланысты федералистер арасындағы қарым-қатынастың нашарлауынан әлсіреді. Демократиялық-Республикалықтар федералистерді құпия монархистер деп айыптады, ал федералистер Джефферсонды француздықтарға тәуелді, дінсіз адам деп қаралады. Сол кездегі сайлау жүйесі бойынша, сайлаушылар алқасының мүшелері президенттікке екі кандидатты қолдай алатын болды; егер дауыстар тең болып қалса, АҚШ Өкілдер палатасында қосымша сайлау өтетін еді. Джефферсон мен Бёрр әрқайсысы 73 сайлаушы дауысын алды, ал Адамс 65 дауыспен үшінші орынға шықты. Федералистер бақылауындағы Өкілдер палатасы 1801 жылдың ақпан айында Джефферсон мен Бёррдың қайсысы президенттікке ие болатынын анықтау үшін қосымша сайлау өткізді. Кейбір федералистер Бёррды жақтағанмен, федералистердің жетекшісі Александр Гамильтон Джефферсонды артық көреді. Қосымша сайлаудың отыз алтыншы турында, Джефферсонның президенттікке өтуіне мүмкіндік беру үшін жеткілікті федералистер дауыс беруден бас тартты. Джефферсон өзінің жеңісін «Американың екінші революциясы» деп бағалады және үкіметтің билігін шектеу және элиталардың ықпалын әлсірету арқылы елді өзгертуді жоспарлады.

Өтпелі кезең

Джефферсон билікке кірмес бұрын, ол толыққанды сайлауда жеңіске жеткеннен кейін президенттікке сайланған кезең болды. Бұл – АҚШ тарихында президенттің өкілеттігін саяси қарсыласына тапсырған алғашқы жағдай еді. Қазіргі президенттік тағайындау рәсімдерінен өзгеше, сол кездегі тағайындаулар бейресми сипатта болды және президенттен көп нәрсе талап етілмеді. Тағайындау кезеңінде Джефферсон өзінің кабинетіне мүшелерді таңдады. Джефферсон осы әрекетті сынады.

Сауықтыру

1801 жылғы 4 наурызда Джефферсонның алғашқы инаугурациясы елдің жаңа астанасы Вашингтон қаласында болды. Сол таңда Капитолий төбесіндегі артиллериялық бөлім күн шығуын қарсы алу үшін оқ атты. Газеттер тарихында тұңғыш рет Джефферсон өз сөзінің көшірмесін «National Intelligencer» газетіне, оны дереу жариялау үшін берді. Ол АҚШ Капитолиуінің Сенат палатасында 1721 сөзден тұратын сөз сөйледі. Ол шебер сөйлеуші емес еді, көрермендер оның ұлттық бірлікке шақырған сөздерін жақсы естімеді. Бұл сөз бүкіл елдегі Демократиялық-республикалықтар партиясының принциптерін анық баяндайтындығы үшін кеңінен қайта басылып, тойланды. Президенттік антты Бас судья Джон Маршалл қабылдады.

Кабинет

1801 жылдың шілдесіне дейін Джефферсон өзінің кабинетін құрды, оған Мемлекеттік хатшы Джеймс Мэдисон, Қазынашылық хатшысы Альберт Галлатин, Соғыс хатшысы Генри Дирборн, Бас прокурор Леви Линкольн аға және Әскери-теңіз флоты министрі Роберт Смит кірді. Президенттікке үміткер болу үшін жасаған шешімінен кейін, Бэрр Джефферсон әкімшілігіндегі қандай да бір қызметтен мүлдем шеттетілді. Джефферсон кабинетімен бірлесіп шешім қабылдауға ұмтылды, және ол маңызды шешімдерді қабылдамас бұрын әрбір мүшенің пікірін тыңдады. Галлатин мен Мэдисон Джефферсон кабинетінде ерекше ықпалға ие болды; олар ең маңызды кабинеттік лауазымдарды атқарды және Джефферсонның сенімді серіктері болды.

Патронат және федералистер

Адамс 1797 жылы билікке келген кезде, ол келе жатқан президент Джордж Вашингтонның көптеген қолдаушыларын жаңа әкімшілігіне өткізді. Осының нәтижесінде, Вашингтон мен Адамс арасындағы кезең ауысу кезінде, АҚШ тарихындағы алғашқы президенттік кезең ауысу кезінде федералдық үкіметте көп өзгеріс болған жоқ. 1800 жылы Джефферсон сайланғанда, билік президенттердің арасында ғана емес, партиялар арасында ауысты. Президент ретінде Джефферсонның ұзақ жылдар бойы федералистер ұстаған көптеген мемлекеттік қызметтерге тағайындау құқығы болды. Джефферсон өзінің демократ-республикалық партияластарының барлық федералистерді қызметтерінен босату туралы ұсыныстарына қарсылық көрсетті, бірақ үкіметтің жоғары лауазымды шенеуніктерін, соның ішінде кабинет мүшелерін ауыстыру өз құқығы екенін ойлады. Ол сондай-ақ, тәртіпсіздікке немесе партиялық мінез-құлыққа ұшыраған төменгі дәрежедегі федералист тағайындалғандарды да ауыстырды. Джефферсонның "қызметтік орындарды бөлісу жүйесі" бойынша федералдық тағайындалғандарды толығымен ауыстыруды талап етуден бас тартуы 1828 жылы Эндрю Джексон сайланғанға дейін оның ізбасарлары тарапынан жалғастырылды.

Сот жүйесі

Президенттік өкілеттігінің соңғы күндері Адамс 1801 жылғы Сот актісімен құрылған лауазымдарды толтыру үшін көптеген федералды судьяларды тағайындады. Демократиялық-республикалықтар осы «жартытүндегі судьялардың» тағайындалуына наразылық білдірді, олардың көпшілігі федералистер болды. Джефферсон әкімшілігі Сенат растаған, бірақ әлі ресми түрде қызметке кірмеген Адамстың кейбір тағайындалғандарына сот комиссияларын беруден бас тартты. Осындай тағайындалғандардың бірі Уильям Марбери мемлекеттік хатшы Мэдисонды сот комиссияларын беруге мәжбүрлеу үшін сотқа шақырып, талап қойды. 1803 жылғы «Марбери мен Мэдисон» ісінде Жоғарғы Сот Марбериге қарсы шешім шығарды, бірақ сонымен қатар соттық тексерудің қағидасын орнатты, осылайша сот саласын күшейтті. Джефферсон президенттік мерзімінде Жоғарғы Сотқа үш адамды тағайындады. Джефферсонның президенттіктегі алғашқы бос орын Альфред Мурдың отставкасына байланысты туындады. Сотта өкілдігі жоқ штаттан демократ-республиканшылды тағайындауға бекінген Джефферсон, бұрын Оңтүстік Каролинада апелляциялық сот судьясы болған жас адвокат Уильям Джонсонды таңдады. 1806 жылы Уильям Патерсон қайтыс болғаннан кейін Джефферсон Нью-Йорк Жоғарғы Сотының судьясы Генри Брокхолст Ливингстонды тағайындады. Конгресс 1807 жылғы Жетінші округ туралы заңмен Жоғарғы Сотқа тағы бір орын қосып, Джефферсон Конгресс мүшелерінен бос орынды толтыру бойынша ұсыныстар сұрады. Теннесси штатынан Джордж У. Кэмпбелл Конгресте ең танымал кандидат болғанымен, Джефферсон Конгрестің отырған мүшесін тағайындауға құлықсыз болды. Оның орнына Джефферсон Конгресс мүшелері арасында беделді және Кентукки апелляциялық сотының бас судьясы болған Томас Тоддты тағайындады. Джефферсон оның тағайындалымдары Бас судья Маршалдың Сотқа ықпалын әлсіретеді деп үміттенді, бірақ Джонсонды есептемегенде, оның Жоғарғы Сотқа тағайындағандары Маршалдың шешімдерін қолдауға бейім болды. Джефферсон сондай-ақ жеті АҚШ округтік сотының судьясын және тоғыз АҚШ аудандық сотының судьясын тағайындады.

In the final days of his presidency, Adams had appointed numerous federal judges to fill positions created by the Judiciary Act of 1801. Democratic Republicans were outraged by the appointment of these "midnight judges," almost all of whom were Federalists. The Jefferson administration also refused to deliver judicial commissions to some Adams appointees who had won Senate confirmation but had not yet formally taken office. One such appointee, William Marbury, sued Secretary of State Madison to compel him to deliver the judicial commissions. In the 1803 Supreme Court case of Marbury v. Madison, the court ruled against Marbury, but also established the precedent of judicial review, thereby strengthening the judicial branch. Jefferson appointed three people to the Supreme Court during his presidency. The first vacancy of Jefferson's presidency arose due to the resignation of Alfred Moore. Determined to appoint a Democratic Republican from a state unrepresented on the Court, Jefferson selected William Johnson, a young attorney who had previously served as an appellate judge in South Carolina. After the death of William Paterson in 1806, Jefferson appointed Henry Brockholst Livingston, a justice of the New York Supreme Court. After Congress added another seat to the Supreme Court with the Seventh Circuit Act of 1807, Jefferson asked individual members of Congress for their recommendations on filling the vacancy. Though Representative George W. Campbell of Tennessee emerged as the most popular choice in Congress, Jefferson was unwilling to appoint a sitting member of Congress. Jefferson instead appointed Thomas Todd, another individual popular among members of Congress, and who served as the chief justice of the Kentucky Court of Appeals. Jefferson hoped that his appointments would weaken Chief Justice Marshall's influence on the Court, but, with the partial exception of Johnson, his Supreme Court appointments tended to support Marshall's decisions. Jefferson also appointed seven United States circuit court judges and nine United States district court judges.

Джефферсон демократиясы

Көптеген федералистер қоғамның отарлық дәуірдегідей қалыптасатынына үміттенді, бірақ Джефферсон әлеуметтік тәртіпті түбінен өзгертуді қалады. Ол кейін тарихшылар Джефферсон демократиясы деп атайтын философияны жақтады, ол аграризмге сенуімен және ұлттық үкіметтің өкілеттіктерін шектеумен ерекшеленді. Демократия мен теңдікке сенушілердің аза болған заманда Джефферсонның саяси теңдікке сенуі Америка Құрама Штаттарының көптеген негізін қалаушыларынан ерекшеленді, олар қоғамды байлар мен қуаттылардың басқаруы керек деп ойлады. Джефферсондық республикашылдардың ықпалымен штаттар мүліктік талаптарды алып тастау арқылы сайлау құқығын кеңейтті. Сайлау құқығының кеңеюі және қарапайым халықтың ұйымдасуы элиталық топтан тыс адамдардың, әсіресе Солтүстікте, үкіметтік лауазымдарға ие болу мүмкіндігін қамтамасыз етті. 1790 жылдарға дейін сайлау кампанияларын әр азаматтың дербес ойлау және дауыс беру құқығына қол сұғу деп есептеген. Лауазымдар үшін бәсекелестік болмағандықтан, сайлауға қатысушылардың саны көбінесе төмен болды, кейде сайлауға жарамды ер адамдардың 5 пайызынан да аз. Екі партиялық жүйенің қалыптасуымен көптеген аймақтарда сайлауға қатысу 1790 жылдары шамамен 20 пайызға, ал Джефферсон президент болған кезде 80 пайызға дейін өсті. Вуд былай деп жазады: "XIX ғасырдың басындағы стандарттармен өлшегенде Америка әлемдегі ең демократиялық сайлау саясатына ие болды". Бұл дәуірдегі теңдік дауыс беру құқығымен шектелмеді, себебі мерзімі біткен қызмет практикасы төмендеді және жұмыс және білім берудегі дәстүрлі иерархиялар сынға түсті. Өзінің теңдікке сенуінің көрінісі ретінде Джефферсон Адамс пен Вашингтон орнатқан көптеген үрдістерден бас тартты. Джефферсон әлеуметтік статусына қарамастан келушілерді қабылдады, Конгреске жеке сөз сөйлеуді тоқтатты және Ақ үй іс-шараларында ресми емес тәртіпті енгізді. Сайлау құқығының кеңеюіне жауап ретінде тіпті федералистер де партиялық ұйымдастыру, газеттер және қосымша қоғамдар құру сияқты партиялық тактиканы қабылдай бастады. Федералистер 1800 жылы демократиялық-республикашылдарға билікті бейбіт түрде беруге келісті, бірақ көптеген партия басшылары бұл уақытша жағдай болады деп үміттенді. Көптеген федералистер штаттық немесе жергілікті органдарда қызмет етуді жалғастырды, бірақ Джон Джей және Чарльз Котесворт Пинкни сияқты көрнекті федералистер қоғамдық өмірден зейнеткерлікке шықты. Басқа да амбициялық жас федералистердің қорқынышын бейнелейтін Джон Куинси Адамс Федералистік партияның "толық және қайталанбай тасталғанын, оны ешқашан қайта жандандыруға болмайтынын" жазды. Джефферсонның президенттік мерзімі жалғасқан сайын Адамстың болжамы дұрыс болды және федералистер Жаңа Англиядан тыс жерде бәсекелесуге күресті.

Many Federalists hoped that society would remain largely as it had been during the colonial era, but Jefferson wanted to upend the social order. He advocated a philosophy that historians would later call Jeffersonian democracy, which was marked by his belief in agrarianism and strict limits on the national government. In a world in which few believed in democracy or egalitarianism, Jefferson's belief in political equality stood out from many of the other Founding Fathers of the United States, who continued to believe that the rich and powerful should lead society. Under pressure from Jeffersonian Republicans, states achieved greater suffrage by eliminating property requirements. Expanding suffrage and the mobilization of ordinary people ensured that individuals outside of the elite class had the opportunity to become government officials, especially in the North. Prior to the 1790s, campaigning was considered an interference on each citizen's right to think and vote independently. Without competition for office, voter turnouts were often low, sometimes fewer than 5 percent of eligible men. With the rise of the two party system, many regions saw voter participation rise to approximately 20 percent in the 1790s and to 80 percent during Jefferson's presidency. Wood writes, "by the standards of the early nineteenth century America possessed the most popular electoral politics in the world." The egalitarianism of the age extended beyond voting rights, as the practice of indentured servitude declined and traditional hierarchies in employment and education were challenged. In a reflection of his own belief in egalitarianism, Jefferson broke with many of the precedents set by Adams and Washington. Jefferson accepted visitors without regard to social status, discontinued the practice of delivering speeches to Congress in person, and enforced a less formal protocol at White House events. In reaction to the expansion of the franchise, even Federalists began to adopt partisan techniques, such as party organization, newspapers, and the establishment of auxiliary societies. The Federalists peacefully accepted the transfer of power to the Democratic Republicans in 1800, but most party leaders hoped that it would be just a temporary anomaly. Many Federalists continued to serve in state or local office, though prominent Federalists like John Jay and Charles Cotesworth Pinckney retired from public life. Reflecting the fears of other ambitious young Federalists, John Quincy Adams wrote that the Federalist Party had been "completely and irrevocably abandoned it never can and never will be revived." As Jefferson's presidency continued, Adams's prediction proved accurate, and the Federalists struggled to compete outside of New England.

Салық саясаты

Джефферсонның алғашқы күн тәртібінің көп бөлігі 1790-шы жылдардағы федералистер бағдарламасын жоюға бағытталған. Ол билікке келгеннен кейін, шетелдіктер мен бүлікшілдік туралы заңның қалған қағидаларын жойды және осы заң бойынша сотталған он адамды кешірді. Сонымен қатар, ол қаржы министрі Галлатиннің көмегімен Гамильтонның қаржы жүйесін бұзуды бастады. Джефферсон әкімшілігі "қажетсіз кеңселерді" жапқаннан және "пайдасыз мекемелер мен шығындарды" қысқартқаннан кейін, виски акцизін және басқа да салықтарды жойды. Бұл салықтар алынып тасталғаннан кейін, федералды кірістердің 90 пайызы импорттық баждардан түсті. Джефферсонның ұлттық банкке бұрынғы қарсылығына қарамастан, Галлатин Джефферсонды Америка Құрама Штаттарының Бірінші банкін сақтап қалуға көндірді. Федералистер бағдарламасы күшін жойғаннан кейін, көптеген американдықтар пошта қызметінен басқа, федералды үкіметпен аз байланыста болды. Джефферсонның басты мақсаты – ұлттық қарызды жою еді, ол оны қауіпті және әдепсіз деп есептеді. Джефферсон армия мен флотты қысқартты, оларды бейбіт уақытта көбінесе қажетсіз деп санады. Ол флотты тек қорғану үшін қолданылатын, арзан канонерлік қайықтардан тұратын күшке айналдырды, олардың шетелдік жаулықты тудырмауы тиіс еді. 1806 жылы ел тез арада ұлттық қарызын жоя алады деп сенген Джефферсон армияны кеңейтуді және Конгреске ішкі жақсартулар мен білім беруге қаражат жұмсауға рұқсат беру үшін конституциялық түзетуді қабылдауды ұсынды, бірақ Конгресс осы ұсыныстарды қарастырмады. Сол жылы Конгресс Шығыс жағалауды Сент-Луиске жалғастыратын Ұлттық жолдың құрылысына рұқсат берді, бірақ жолдың құрылысы 1811 жылға дейін басталған жоқ.

Язу жері туралы даулы оқиға

1800 жылдардың басында Америка шекарасының көп бөлігі отарлаушылардың, жер спекулянттарының және жергілікті американдықтардың таластарына түсті. Батыс Джорджиядағы Язу жерлері де ерекшелік емес еді, және олар Джефферсон басқарған кездегі маңызды шиеленіс ошағына айналды. "Язу жерінің жанжалы" деп белгілі болған оқиғада, Грузия үлкен жылжымайтын мүлік алаяқтығына барып, Язу жерлерінің үлкен участаларын, кейіннен гранттарды күштен жойған заң қабылдамас бұрын сатқан. 1802 жылғы келісім арқылы федералды үкімет Батыс Джорджияны (қазіргі Алабама және Миссисипи штаттары) сатып алды, аймақтағы жергілікті американдықтардың барлық талаптарын жоюға және жанжалдан зардап шеккендердің барлық талаптарын өтеуге келісті. 1804 жылы Джефферсон Язу жерінің жанжалынан зардап шеккендерге келісім арқылы алынған жерлердің бір бөлігін беру арқылы өтемақы төлеуге тырысты, бірақ конгрессмен Джон Рэндольф бұл ұсынысқа қарсы шығып, оны жер спекулянттарына сыйлық беру деп сынады. Бұл оқиға Демократиялық-Республикалық партия ішіндегі фракциялардың басталуын белгіледі, ол Джефферсон мен оның ізбасарлары үшін қиындық тудырды, өйткені Рэндольфтың "терциум куидтері" өз партиясының президенттерін ашық сынады. Язу жерлеріне байланысты дау 1814 жылға дейін жалғасты, сонда Конгресс талапкерлерге өтемақы төлеуге келісті.

Льюис пен Кларк және басқа да зерттеулер

1803 жылы Луизиана аумағын сатып алғанға дейін Джефферсон Миссисипи өзенінің батысындағы жерлерге экспедиция ұйымдастыруды жоспарлаған болатын. Джефферсонның пікірінше, АҚШ-тың Орегон аймағына «ашылу» құқығын орнату үшін, еуропалықтар оған берік талаптар қоюға үлкермес бұрын, американдықтардың сол жерде болуын құжаттап, бекіту маңызды болды. Сондай-ақ, Джефферсон экспедицияның Тынық мұхитына дейінгі ұзақ ізделінген Солтүстік-Батыс жолын ашатынына үміттенді, бұл ел үшін сауда-саттықтың дамуына зор мүмкіндік берер еді. 1804 жылы ол жеке хатшысы Мериуэтер Льюисті және Уильям Кларкты батыс экспедициясының жетекшілері етіп тағайындады, осы экспедицияны «Ашу корпусы» деп атады. Джефферсон Льюисті, ғылыми жетістіктері жоғары басқа біреуден гөрі, оның ормандық әскери тәжірибесі және «үндістердің мінез-құлқы мен әдет-ғұрыптарымен таныстығы» үшін таңдады. Джефферсон Солтүстік Америка құрлығының географиясы және табиғи тарихы туралы әлемдегі ең ірі кітаптар жинағына ие болды, ал экспедицияға дейін Льюисті карта жасау, ботаника, табиғаттану, минералогия, астрономия және навигация ғылымдарына үйретті. 1804 жылдың мамыр айында «Ашу корпусы», шамамен 40 адамнан тұратын экспедиция, Сент-Луис қаласынан шығып, Миссури өзені бойымен сапарлады. Сакагева және жол бойындағы түрлі американдық үндістер тайпаларының басшылығымен, экспедиция Колумбия өзені арқылы өтіп, 1805 жылдың қарашасына қарай Тынық мұхитына жетті. Қыс суы суығаннан кейін экспедиция 1806 жылдың 22 наурызында кері сапарға шықты және сол жылдың 23 қыркүйегінде Сент-Луиске оралды, осы арқылы аумақтың ғылыми және географиялық білімдерін кеңейтіп, сонымен қатар көптеген үндістер тайпалары туралы мәліметтер жинады. Экспедиция аяқталғаннан кейін екі ай өткен соң Джефферсон Конгреске алғашқы ресми мәлімдеме жасады, экспедицияның табысы туралы бір сөйлеммен қысқаша баяндап, содан кейін кеткен шығындардың дұрыстығын дәлелдеді. 1808 жылы кәсіпкер Джон Джейкоб Астор континенттік тері саудасы компаниясын құрды, ал 1811 жылы оның компаниясы Тынық мұхит жағалауындағы алғашқы американдық бекінісі – Форт Асторияны құрды. «Ашу корпусынан» басқа, Джефферсон басқа да батыс аймақтарын зерттеу экспедицияларын ұйымдастырды, олардың кейбіреулері испан аумағы арқылы өтті. Уильям Данбар және Джордж Хантер Оуачита өзеніндегі Данбар және Хантер экспедициясын, Томас Фриман және Питер Кастис Қызыл өзен экспедициясын, ал Зебулон Пайк Роки таулары мен Оңтүстік-Батысқа Пайк экспедициясын жетекшілік етті. Джефферсонның президенттігі кезінде ұйымдастырылған барлық зерттеу экспедициялары Америка шекарасы туралы құнды ақпараттар ұсынды. Сондай-ақ, академия Джефферсон билікке келген кезде қызметтен босатылған көптеген федералист офицерлерін алмастыруға көмектесер еді. Джефферсон 1802 жылдың 16 наурызында әскери бейбітшілік туралы заңға қол қойды, осылайша Вест-Пойнттегі АҚШ әскери академиясын құрды. Заңның 29 тармағында әскерилерге қатысты жаңа заңдар мен шектеулер жазылған.

Even before the 1803 purchase of the Louisiana Territory, Jefferson had begun planning for an expedition to the lands west of the Mississippi River. Jefferson considered it important for the United States to establish a claim of "discovery" to Oregon Country by documenting and establishing an American presence there before Europeans could establish strong claims. Jefferson also hoped the expedition would discover the long sought for Northwest Passage to the Pacific Ocean, which would greatly promote commerce and trade for the country. In 1804, he appointed his personal secretary Meriwether Lewis, along with William Clark, as the leaders of a western expedition, dubbing it the Corps of Discovery. Jefferson chose Lewis to lead the expedition rather than someone with only the best scientific credentials because of Lewis' military experience in the woods and "familiarity with the Indian manners and character." Jefferson possessed the largest collection of books in the world on the subject of the geography and natural history of the North American continent, and before the expedition he tutored Lewis in the sciences of mapping, botany, natural history, mineralogy, astronomy, and navigation. In May 1804, the Corps of Discovery, consisting of about 40 men, departed from St. Louis and traveled up the Missouri River. Guided by Sacagawea and various Native American tribes along the way, the expedition, traveling on the Columbia River, reached the Pacific Ocean by November 1805. After the winter thaw the expedition began their return trip on March 22, 1806, and returned to St. Louis on September 23 that year, adding a wealth of scientific and geographical knowledge of the vast territory, along with knowledge of the many Indian tribes. Two months after the expedition's end, Jefferson made his first public statement to Congress giving a one sentence summary about its success before asserting the justification for the expenses involved. In 1808, businessman John Jacob Astor established a transcontinental fur trading company, and in 1811 his company established Fort Astoria, the first American settlement on the Pacific Coast. In addition to the Corps of Discovery, Jefferson organized other western exploration expeditions, some of which traveled through Spanish territory. William Dunbar and George Hunter led the Dunbar and Hunter Expedition on the Ouachita River, Thomas Freeman and Peter Custis led the Red River Expedition, and Zebulon Pike led the Pike Expedition into the Rocky Mountains and the Southwest. All of the exploration expeditions sent out under Jefferson's presidency produced valuable information about the American frontier. An academy would also help to replace many of the Federalist officers whom Jefferson dismissed when he took office. Jefferson signed the Military Peace Establishment Act on March 16, 1802, thus founding the United States Military Academy at West Point. The Act documented in 29 sections a new set of laws and limits for the military.

Он екінші түзету

1800 жылы Джефферсон мен Бёрр арасындағы сайлаушылар алқасының тең түсуіне жауап ретінде Конгресс Конституцияға өзгеріс енгізіп, президент пен вице-президентті сайлаудың жаңа тәртібін бекітті және оны 1803 жылдың желтоқсанында штаттардың бекітуіне жіберді. Он екінші түзетуді қажетті штаттар саны (сонда 13) ратификациялап, 1804 жылдың маусымында Конституцияның бір бөлігіне айналды. Президент бұл процесте қатыспады.

Огайо штатының қабылдануы

Джефферсон билік құрған кезде Огайо штаты Одаққа қабылданды. Огайо штатының нақты қандай күні штат мәртебесіне ие болғандығы белгісіз. 1802 жылдың 30 сәуірінде 7-ші Конгресс «Огайо тұрғындарына Конституция және штаттық үкімет құруға, сондай-ақ Огайоны Одаққа қабылдауға рұқсат беру туралы» акт қабылдады. 1803 жылдың 19 ақпанында сол Конгресс «Огайо штатында АҚШ заңдарын іске асыру туралы» акт қабылдады. Бірақ, екі актінің де бірі штат мәртебесінің ресми күнін белгілемеді. Огайо штатының ресми штат мәртебесіне ие болған күні 1953 жылға дейін анықталмады, сол кезде 83-ші Конгресс «Огайо штатын Одаққа қабылдау туралы» бірлескен қаулы қабылдап, 1803 жылдың 1 наурызын осы күн деп белгіледі. Бұл Солтүстік-Батыс аймағынан құрылған алғашқы штат болды.

Сыртқы істер

Томас Джефферсон Американы Ұлыбритания империализміне қарсы тұрып, республикашылдықты таратушы "Еркіндік империясының" күші ретінде көріп тұрды. 1803 жылы Джефферсонның Наполеон Бонапартпен жасасқан 15 миллион долларлық келісімі арқасында Луизиананы сатып алу нәтижесінде Миссисипи өзенінен батысқа қарай зор аумақ қосылып, дамып келе жатқан мемлекеттің аумағы екі есеге артты. Бұл Джефферсон демократиясының идеалдаған емен фермерлері үшін миллиондаған жаңа шаруашылық участаларын ашты. Президент Джеймс Монро Адамс-Онис шарты арқылы Испаниядан Флориданы алып, Оңтүстік-Шығыс аймағын толықтырды. Президент Джефферсон 1807 жылғы эмбарго заңы арқылы Еуропаны өзінің талаптарына бағынуға мәжбүрлеуді жоспарлады. Бұл заң Франция мен Ұлыбританиямен сауда жасауға тыйым салды, бірақ олар мойынсұнбады. Сонымен қатар, федералистер оның саясатын коммерциялық емес, аграрлық мүдделерді қолдайтын партиялық саясат деп сынады. Бұл Жаңа Англияда кеңінен ұнамады, нәтижесінде контрабандалық операциялар басталды және британдық соғыс кемелерінің қатал әрекеттерін тоқтатуда тиімсіз болды.

Бірінші варвар соғысы

Джефферсон билікке келуге дейін ондаған жылдар бойы Солтүстік Африканың Барбария жағалауындағы қарақшылар американдық сауда кемелерін жаулап алып, құнды жүктерін тонап, экипаж мүшелерін құлдыққа салып, оларды босату үшін үлкен құн төлеуді талап етті. Тәуелсіздік алғанға дейін американдық сауда кемелері Ұлыбританияның теңіз және дипломатиялық күші арқылы Барбария қарақшыларынан қорғалған, бірақ отарлар тәуелсіздік алғаннан кейін бұл қорғаныс тоқтатылды. 1794 жылы шабуылдарға жауап ретінде Конгресс Барбария мемлекеттеріне сыйақы төлеуге рұқсат беретін заң қабылдады. Сонымен қатар, Конгресс 1794 жылғы Теңіз заңын қабылдады, ол АҚШ Теңіз күштерінің негізін құраған алты фрегаттың құрылысын бастады. 1790 жылдардың соңына қарай АҚШ Барбария мемлекеттерінің барлығымен шарттар жасады, бірақ Джефферсон билікке келгенге бірнеше апта қалғанда Триполи американдық сауда кемелеріне шабуыл жасап, одан әрі сыйақы алуға тырысты. Джефферсон қандай да бір халықаралық қақтығысқа араласуға құлшынбады, бірақ күшпен Барбария мемлекеттерін одан әрі сыйақы талап етуден тоқтатуға болады деп сенді. Ол АҚШ Теңіз күштеріне Барбария қарақшыларына қарсы қорғану үшін Жерорта теңізіне баруға бұйрық берді, осылайша Бірінші Барбария соғысы басталды. Әкімшіліктің алғашқы күш-жігері көбінесе нәтижесіз болды, ал 1803 жылы Триполи «Филадельфия» фрегатын жаулап алды. 1804 жылдың ақпан айында лейтенант Стивен Декатур Триполи портына сәтті шабуыл жасап, «Филадельфияны» өртеп жіберді, осылайша Декатур ұлттық батыр атанды. Джефферсон мен жас американдық Теңіз күштері Тунис пен Алжирді Триполимен одақтасуын тоқтатуға мәжбүр етті, нәтижесінде ол соғыстан шықты. Джефферсон сондай-ақ Триполиге бес рет теңіз шабуылын бұйырды, бұл Жерорта теңізінде біраз уақытқа бейбітшілікті қалпына келтірді, бірақ Джефферсон президенттік мерзімінің соңына дейін қалған Барбария мемлекеттеріне төлем жасауды жалғастырды.

Луизиана сатып алу

Джефферсон батыс кеңістігі оның егіншілердің республикасы туралы көзқарасын дамытуда маңызды рөл атқарды деп сенді. Джефферсон билікке келген кезде американдықтар батысқа қарай Миссисипи өзеніне дейін қоныстанған, бірақ жердің үлкен бөліктері бос қалды немесе тек қана үндістер мекендеген. Америка Құрама Штаттарының көпшілігі, әсіресе батысындағылар, одан әрі аумақты кеңейтуді жақтады, әсіресе Луизиана испан провинциясын қосып алуға үміттенді. АҚШ-тың экспансиялық үміттері Наполеон Испанияны 1801 жылғы Аранхуэс келісімінде провинцияны Францияға беруге көндірген кезде уақытша бұзылды. Ол бастапқыда Америкада француз империясын Нью-Орлеан мен Сент-Домингке, құлдар революциясының ортасында қант өндіретін Кариб аралына, қайта құруды жоспарлаған. Бір әскер Сент-Домингке жіберілді, ал екінші әскер Нью-Орлеанға баруға дайындала бастады. Сент-Домингдегі француз әскерлері көтерілісшілерге ұшырағаннан кейін Наполеон Батыс жарты шарда империя құру жоспарларынан бас тартты. 1803 жылдың басында Джефферсон Джеймс Монроны Францияға жіберді, ол елші Роберт Ливингстонға қосылып, Франциядан Нью-Орлеан, Шығыс Флорида және Батыс Флориданы сатып алуға тырысты. Америка делегациясын таңғалдырғандай, Наполеон Луизиананың бүкіл аумағын 15 миллион долларға сатуға ұсынды. Америкалықтар Флориданы иеленуге де қысым жасады, бірақ Аранхуэс келісімінің шарттары бойынша Испания осы екі аумақты да өз бақылауында ұстады. 30 сәуірде екі делегация Луизиана сатып алу шарттарына келісті, ал Наполеон келесі күні келісім берді. Мемлекеттік хатшы Джеймс Мэдисон сатып алудың Конституцияның ең қатаң түсіндірмесіне сәйкес келетіндігі туралы уәде бергеннен кейін, Сенат келісімді тез ратификациялады, ал Өкілдер палатасы дереу қаржыландыруға рұқсат берді. 1803 жылдың желтоқсанында аяқталған сатып алу Солтүстік Америкадағы француздық амбициялардың аяқталуын білдірді және Миссисипи өзенінің американдық бақылауын қамтамасыз етті. Луизиана сатып алу АҚШ-тың көлемін екі есеге жуық ұлғайтты, ал Қаржы министрі Галлатин Францияға төлемді қаржыландыру үшін шетелдік банктерден қарыз алуға мәжбүр болды. Луизиана сатып алу кеңінен танымал болғанымен, кейбір федералистер оны сынға алды; Конгрессмен Фишер Эймс: "Бізде бар жер үшін аз ақша беруіміз керек, өйткені бізде жеткілікті жер бар".

Jefferson believed that western expansion played an important role in furthering his vision of a republic of yeoman farmers. By the time Jefferson took office, Americans had settled as far west as the Mississippi River, though vast pockets of land remained vacant or inhabited only by Native Americans. Many in the United States, particularly those in the west, favored further territorial expansion, and especially hoped to annex the Spanish province of Louisiana. U. S. expansionary hopes were temporarily dashed when Napoleon convinced Spain to transfer the province to France in the 1801 Treaty of Aranjuez. He initially planned to re establish a French empire in the Americas centered around New Orleans and Saint Domingue, a sugar producing Caribbean island in the midst of a slave revolution. One army was sent to Saint Domingue, and a second army began preparing to travel to New Orleans. After French forces in Saint Domingue were defeated by the rebels, Napoleon gave up on his plans for an empire in the Western Hemisphere. In early 1803, Jefferson dispatched James Monroe to France to join ambassador Robert Livingston in purchasing New Orleans, East Florida, and West Florida from France. To the surprise of the American delegation, Napoleon offered to sell the entire territory of Louisiana for $15 million. The Americans also pressed for the acquisition of the Floridas, but under the terms of the Treaty of Aranjuez, Spain retained control of both of those territories. On April 30, the two delegations agreed to the terms of the Louisiana Purchase, and Napoleon gave his approval the following day. After Secretary of State James Madison gave his assurances that the purchase was well within even the strictest interpretation of the Constitution, the Senate quickly ratified the treaty, and the House immediately authorized funding. The purchase, concluded in December 1803, marked the end of French ambitions in North America and ensured American control of the Mississippi River. The Louisiana Purchase nearly doubled the size of the United States, and Treasury Secretary Gallatin was forced to borrow from foreign banks to finance the payment to France. Though the Louisiana Purchase was widely popular, some Federalists criticized it; Congressman Fisher Ames wrote, "We are to give money of which we have too little for land of which we already have too much."

Бёррдің құпиялары

1804 жылы Демократиялық-Республикалық партия тізімінен шығарылғаннан кейін, Берр 1804 жылғы сәуір айында өткен сайлауда Нью-Йорк штатының губернаторы лауазымына кандидат болды, бірақ жеңіліске ұшырады. Федералист партиясының көшбасшысы Александр Гамильтон Беррдің жеңілісіне маңызды рөл атқарды. 1804 жылдың 11 шілдесінде Берр Нью-Джерси штатының Уихокен қаласындағы дуэльде Гамильтонды қаза қылды. Беррге Нью-Йорк және Нью-Джерси штаттарында Гамильтонды өлтіргені үшін қылмыстық іс қозғалды, осыдан ол Джорджияға қашуға мәжбүр болды, бірақ ол Жоғарғы Сот судьясы Сэмюэл Чейстің импичмент процесі кезінде Сенат төрағасы қызметін атқаруын жалғастырды. Беррге тағылған екі айыптау да "жайсыз жағдайда тоқтатылды". Джефферсон Беррге адалдық сезімталдығын жоғалтқанын мәлімдеді және Берр сұраған бірнеше құжатты ғана, атқарушылық өкілеттіктерді пайдалана отырып, жариялады. Берр кейін 1836 жылғы қазан айында Стейтен аралындағы үйінде қайтыс болды.

Флорида және Гаити

1802 жылдың басында, Наполеонның Сент-Доминг мен Луизианада бекініп алуға ниетті екенін білгеннен кейін, Джефферсон Гаити революциясына қатысты бейтараптығын жариялады. АҚШ Гаитиге соғыс контрабандасының «әдеттегі АҚШ сауда арналары арқылы ағып түсуіне мүмкіндік берді және әкімшілік француз тарапынан келген барлық көмек, несие және қарыз сұраныстарын қабылдаудан бас тартты». Наполеонның жоспарларының «геосаяси және коммерциялық салдары» Джефферсонның құлдар басқарған мемлекеттен сескенуінен басым түсті. Сент-Домингтегі көтерілісшілер 1804 жылы Франциядан тәуелсіздік жариялап, Гаити республикасын құрғаннан кейін, Джефферсон Гаитиді Америкадағы екінші тәуелсіз республика ретінде мойындаудан бас тартты. Ол Флориданы қосып алу үшін Наполеонның қолдауын ұмтылды. Американдық құл иелері көтеріліс кезінде және одан кейін плантаторлар тобына жасалған құл қырғындарынан қорқып, үркіп қалды, ал оңтүстік аймақтары басымдығы бар Конгресс «Гаитиге жаулық танытты». Олар Гаитидің сәттілігі Американың оңтүстігінде құлдардың көтерілісін ынталандыруы мүмкін деп қауіптенді. Тарихшы Тим Мэтьюсон Джефферсонның «оңтүстік саясатын, саудаға тыйым салуды, мемлекеттік мойындамауды, ішкі құлдықты қорғауды және Гаитиді шетелде кемсіртуді қабылдағанын» айтады. Тарихшы Джордж Херрингтің сөзіне қарағанда, «Флорида дипломатиясы оның [Джефферсонның] ең жаман жағын көрсетеді. Оның жерге құштарлығы принциптерге деген алаңдаушылығынан жоғары тұрды». Джефферсонның Гаитиді мойындамауы Шығыс Флорида мен Батыс Флориданы қосып алу мақсатына жеткізбеді, олар Испанияның бақылауында қалды. Джефферсон Луизиананы сатып алу Рио-Гранде өзеніне дейін батысқа қарай созылғанын, ал Батыс Флорида Пердидо өзеніне дейін шығысқа қарай кіргенін мәлімдеді. Ол бұл талапты француз тарапының қысымымен бірге Испанияны Батыс Флорида мен Шығыс Флориданы сатуға мәжбүрлеу үшін пайдалануды жоспарлады. 1806 жылы ол Флориданы алу үшін 2 миллион долларлық қаражатты бекітуге Конгресске қол жеткізді; кең аумақтық экспансионистер президентке Канаданы күш қолданып, қажет болған жағдайда иеленуге рұқсат беруді де қарастырды. Бұл жағдайда, Луизиана территориясынан айырмашылығы, еуропалық саясаттың динамикасы Джефферсонға қарсы жұмыс істеді. Наполеон Вашингтонды Мадридке қарсы ойнатып, қандай пайда көретінін анықтауға тырысты, бірақ 1805 жылға қарай Испания оның одақтасы болды. Испания Флориданы беруге ниеттенген жоқ, ол кеңейіп келе жатқан АҚШ-қа қарсы ықпал ету құралының бір бөлігі болды. Бұл мәселе бойынша Джефферсон Францияға ұсынған пара туралы ақпараттар ашу-ыза туғызды және Джефферсонның мүмкіндіктерін шектеді, содан кейін ол Флоридадан бас тартты.

After early 1802, when he learned that Napoleon intended to regain a foothold in Saint Domingue and Louisiana, Jefferson proclaimed neutrality in relation to the Haitian Revolution. The U. S. allowed war contraband to "continue to flow to the blacks through usual U. S. merchant channels and the administration would refuse all French requests for assistance, credits, or loans." The "geopolitical and commercial implications" of Napoleon's plans outweighed Jefferson's fears of a slave led nation. After the rebels in Saint Domingue proclaimed independence from France in the new republic of Haiti in 1804, Jefferson refused to recognize Haiti as the second independent republic in the Americas. In part he hoped to win Napoleon's support over the acquisition of Florida. American slaveholders had been frightened and horrified by the slave massacres of the planter class during the rebellion and after, and a southern dominated Congress was "hostile to Haiti." They feared its success would encourage slave revolt in the American South. Historian Tim Matthewson notes that Jefferson "acquiesced in southern policy, the embargo of trade and nonrecognition, the defense of slavery internally and the denigration of Haiti abroad." According to the historian George Herring, "the Florida diplomacy reveals him [Jefferson] at his worst. His lust for land trumped his concern for principle." Jefferson's non recognition of Haiti did little to advance his goal of acquiring East Florida and West Florida, which remained under the control of Spain. Jefferson argued that the Louisiana Purchase had extended as far west as the Rio Grande, and had included West Florida as far east as the Perdido River. He hoped to use that claim, along with French pressure, to force Spain to sell both West Florida and East Florida. In 1806, he won congressional approval of a $2 million appropriation to obtain the Floridas; eager expansionists also contemplated authorizing the president to acquire Canada, by force if necessary. In this case, unlike that of the Louisiana Territory, the dynamics of European politics worked against Jefferson. Napoleon had played Washington against Madrid to see what he could get, but by 1805 Spain was his ally. Spain had no desire to cede Florida, which was part of its leverage against an expanding United States. Revelations of the bribe which Jefferson offered to France over the matter provoked outrage and weakened Jefferson's hand, and he subsequently gave up on Florida.

Американың түпкүллі халықтарымен қарым-қатынастар

Өзінің ағартушылық ой-пікірлеріне сәйкес, президент Джефферсон америкалық үндістерге қатысты ассимиляция саясатын қабылдады, ол өзінің "цивилизация бағдарламасы" деп аталды, оның ішінде бейбіт АҚШ-Үнді келісімдерін жасасу және ауыл шаруашылығын ынталандыру кірді. Джефферсон үнді тайпалары өздерінің жерлерін кепіл ретінде ұстап тұрып, федералды несие арқылы сатып алуы керек деп ұсынды. Әртүрлі тайпалар Джефферсонның саясатын қабылдады, соның ішінде Блэк Хоф басқарған Шоунилер және Крик тайпалары. Алайда Джефферсон трансконтиненттік мемлекет құру армандады және ассимиляцияға жасалған әрекеттерге күмәндана бастады. Президенттік қызметін жалғастырған сайын Джефферсон батыс аумақтарында ақ нәсілділердің қоныстануына бейбіт ассимиляциядан гөрі басымдық берді. Джефферсон билікке келген кезде Шоуни көшбасшысы Текумсех және оның інісі Тенскватау Огайо алқабындағы американдық қоныстарға қарсы шабуылдар жасады, оларға Канададағы британдық саудагерлер оқ-дәрімен көмектесті. Солтүстік-Батыс аймағында үндістердің конфедерациясын құруға тырысқан екі бауыр батысқа қарай көшіп келе жатқандардың ашу-ызасын тудырды. Тенскватаудың көзқарасы бойынша, американдық қоныс аударушылар, "Жаман рухтың балалары" елден қуылды. Үндістердің жетістігі Ұлыбританияға американдық территорияның бір бөлігінде үнді сателлиттері құруға үміт берді. Шабуылдар кейіннен 1812 жылғы соғыстың басты себебіне айналды.

Құл саудасы

1790 жылдары көптеген құлдыққа қарсы күрескерлер АҚШ-та құлдық институты жақын арада жойылатынына сенді. Бұл үміттердің бір бөлігі Солтүстікте құлдықты жоюға деген ынта мен Оңтүстікте құлдарды импорттаудың азаюына байланысты болды. Конституцияда Конгресске 1808 жылға дейін құлдарды импорттауға тыйым салатын заң қабылдауға рұқсат берілмеді. Джефферсон билікке келгенге дейінгі жылдары құлдардың көтерілісіне қатысты үлкен қорқыныш оңтүстікте құлдықты жоюға деген ынтаны азайтты, соның салдарынан көптеген штаттар еркін афроамерикандықтардың мінез-құлқын шектеу мақсатындағы «Қара кодекстерді» қабылдай бастады. Президенттік мерзімінде Джефферсон жас ұрпақтың құлдықты жоюға ешқандай әрекет жасамайтынына көңілі толмады және 1806 жылға дейін бұл мәселенің шешілуіне көп көңіл бөлмеді. Ол Конгрессті жаңадан сатып алынған Луизиана аумағына құлдарды шетелден әкелуді тоқтатуға көндірді. 1808 жылы халықаралық құл саудасына 20 жылдық конституциялық тыйымның аяқталуын болжай отырып, 1806 жылғы желтоқсанда Конгреске жолдаған президенттік үндеуінде ол оны тыйым салу туралы заң қабылдауға шақырды. Ол бұл сауданы «Африканың бейкүнә халқына қарсы ұзақ жылдар бойы жалғасып келе жатқан адам құқықтарының бұзуы, сондай-ақ біздің елдің моральдық қағидалары, беделі және мүдделері ұзақ уақыттан бері тыйым салуға ұмтылып келе жатқан нәрсе» деп айыптады. Джефферсон жаңа заңға қол қойды және 1808 жылдың қаңтарында халықаралық сауда заңсыз деп жарияланды. Заңды сауда жылына шамамен 14 000 құлдан тұрды, ал заңсыз контрабанда ондаған жылдар бойы жылына шамамен 1000 құлдан құралды. Тарихшы Джон Честер Миллердің сөзіне сүйенсек, «Джефферсонның президенттік кезеңіндегі екі маңызды жетістігі – Луизиананы сатып алу және құл саудасын жою болды».

Еуропалық державалармен қарым-қатынас және эмбарго актісі

Америка саудасы 1790-шы жылдардың басында француз революциялық соғыстарының басталуымен өркендеді, себебі американдық кемелерге еуропалық державалармен бейтарап тасымалдаушылар ретінде әрекет етуге рұқсат берілді. Британдықтар француздармен сауданы шектеуге тырысқанмен, 1794 жылы Джей келісіміне қол қойылғаннан кейін АҚШ-тың Франциямен және француз колонияларымен саудасына толеранттылық танытты. Джефферсон еуропалық соғыстарда бейтараптық саясатын қолдады және бейтарап кемелерге, соның ішінде американдық кемелерге, теңізде жүзу еркіндігі принципіне берілді. Өкіметтік өкілеттігі кезінде Джефферсон Франциямен де, Ұлыбританиямен де жақсы қарым-қатынас орната алды, бірақ 1805 жылдан кейін Ұлыбританиямен қарым-қатынас нашарлады. Теңізшілерге мұқтаж болған британдық Корольдік теңіз флоты жүздеген американдық кемені басып алып, олардан 6000 теңізшіні тартып алды, бұл американдықтарды ашуландырды. Британдықтар Еуропаны блокадалауды бастады, бұл американдық теңіз тасымалына төзімділік саясатын аяқтады. Британдықтар француз порттарына арналмаған көптеген американдық тауарларды қайтарғанмен, британдық блокада американдық саудаға қатты әсер етіп, елде үлкен ашу туғызды. Коммерциялық мәселелерден бөлек, американдықтар ұлттық беделге жасалған шабуыл деп санаған нәрсеге ашуланды. Шабуылдарға жауап ретінде Джефферсон әскери-теңіз флотын кеңейтуді ұсынды, ал Конгресс көптеген, бірақ барлық емес, британдық импортты шектейтін импортқа тыйым салатын акт қабылдады. Ұлыбританиямен бейбіт қарым-қатынасты қалпына келтіру үшін Монро Монро-Пинкни келісімін жасады, бұл Джей келісімінің кеңейтілген нұсқасы болар еді. Джефферсон АҚШ-тың Ұлыбританияға экономикалық санкциялар салуына кедергі келтірген Джей келісімін ешқашан қолдамады және ол Монро-Пинкни келісімін қабылдамады. 1807 жылғы маусымда американдық кеме мен британдық кеме арасындағы қақтығыс – Чесапик-Леопард ісі, бірнеше американдық теңізшінің өлімімен немесе тартылып алуымен аяқталды, бұл Ұлыбританиямен шиеленісті күшейтті. Наполеонның 1807 жылғы желтоқсандағы Милан жарлығынан бастап француздар ағылшындармен сауда жасайтын кемелерді басып ала бастады, бұл американдық кемелерді екі ірі теңіз күштерінің шабуылына ұшыратуға мүмкіндік берді. Америка кемелеріне жасалған шабуылдарға жауап ретінде Конгресс 1807 жылы Эмбарго заңын қабылдады, ол Ұлыбритания мен Францияны АҚШ-тың бейтараптығын құрметтеуге мәжбүрлеу үшін Ұлыбританияға немесе Францияға барлық американдық кемелерді кесуді көздеді. Америкалықтар бірден Еуропаға тауар жеткізу үшін контрабандаға бет бұра бастады. Өзінің шектеулі үкімет принциптеріне қайшы келіп, Джефферсон эмбаргоны жүзеге асыру үшін әскери күш қолданды. Импорт пен экспорт күрт төмендеді, ал эмбарго Жаңа Англияда әсіресе танымал болмады. 1809 жылғы наурыз айында Конгресс эмбаргоны "Керек қатынас туралы" заңмен алмастырды, ол Ұлыбритания мен Франциядан басқа елдермен сауда жасауға рұқсат берді. Көптеген тарихшылар Джефферсонның эмбаргосын тиімсіз және американдық мүдделерге зиянды деп санайды. Тіпті Джефферсон әкімшілігінің жоғары лауазымды шенеуніктері эмбаргоны қате саясат деп қарады, бірақ оны соғыстан артық деп тапты. Appleby бұл стратегияны Джефферсонның "ең аз тиімді саясаты" деп сипаттаса, Джозеф Эллис оны "толыққанды апат" деп атады. Дегенмен, басқалары оны жаңашыл, зорлық-зомбылықсыз шара ретінде қарастырады, ол Американың бейтараптығын сақтай отырып, Англиямен соғыста Францияға көмектесті. Джефферсон эмбаргоның сәтсіздігіне өзімшіл саудагерлер мен көпестердің "республикалық ізгілік" көрсетпеуі себеп деп сенді. Ол ембарго кеңінен сақталған болса, 1812 жылы соғыс болмайтын еді деп мәлімдеді.

American trade boomed after the outbreak of the French Revolutionary Wars in the early 1790s, in large part because American shipping was allowed to act as neutral carriers with European powers. Though the British sought to restrict trade with the French, they had largely tolerated U. S. trade with mainland France and French colonies after the signing of the Jay Treaty in 1794. Jefferson favored a policy of neutrality in the European wars, and was strongly committed to the principle of freedom of navigation for neutral vessels, including American ships. Early in his tenure, Jefferson was able to maintain cordial relations with both France and Britain, but relations with Britain deteriorated after 1805. Needing sailors, the British Royal Navy seized hundreds of American ships and impressed 6,000 sailors from them, angering Americans. The British began to enforce a blockade of Europe, ending their policy of tolerance towards American shipping. Though the British returned many seized American goods that had not been intended for French ports, the British blockade badly affected American commerce and provoked immense anger throughout the nation. Aside from commercial concerns, Americans were outraged by what they saw as an attack on national honor. In response to the attacks, Jefferson recommended an expansion of the navy, and Congress passed the Non importation Act, which restricted many, but not all, British imports. To restore peaceful relations with Britain, Monroe negotiated the Monroe–Pinkney Treaty, which would have represented an extension of the Jay Treaty. Jefferson had never favored the Jay Treaty, which had prevented the United States from implementing economic sanctions on Britain, and he rejected the Monroe–Pinkney Treaty. Tensions with Britain heightened due to the Chesapeake–Leopard affair, a June 1807 naval confrontation between an American ship and a British ship that ended in the death or impressment of several American sailors. Beginning with Napoleon's December 1807 Milan Decree, the French began to seize ships trading with the British, leaving American shipping vulnerable to attacks by both of the major naval powers. In response to attacks on American shipping, Congress passed the Embargo Act in 1807, which was designed to force Britain and France into respecting U. S. neutrality by cutting off all American shipping to Britain or France. Almost immediately the Americans began to turn to smuggling in order to ship goods to Europe. Defying his own limited government principles, Jefferson used the military to enforce the embargo. Imports and exports fell immensely, and the embargo proved to be especially unpopular in New England. In March 1809, Congress replaced the embargo with the Non Intercourse Act, which allowed trade with nations aside from Britain and France. Most historians consider Jefferson's embargo to have been ineffective and harmful to American interests. Even the top officials of the Jefferson administration viewed the embargo as a flawed policy, but they saw it as preferable to war. Appleby describes the strategy as Jefferson's "least effective policy", and Joseph Ellis calls it "an unadulterated calamity". Others, however, portray it as an innovative, nonviolent measure which aided France in its war with Britain while preserving American neutrality. Jefferson believed that the failure of the embargo was due to selfish traders and merchants showing a lack of "republican virtue." He maintained that, had the embargo been widely observed, it would have avoided war in 1812.

1804 жылғы сайлау

Өзінің екі бұрынғы президенті сияқты, Джефферсон да екінші мерзімге түсуге қатысты. 1804 жылғы сайлау – президенттікке және вице-президенттікке жеке-жеке дауыс беру жүйесін орнатып, он екінші түзету ратификацияланғаннан кейін өткізілген алғашқы сайлау болды. Бёррдің қайтадан ұсынылу мүмкіндігі шамалы болғандықтан, партияның конгресс тобы Джефферсонның серігі ретінде Нью-Йорк штатының губернаторы Джордж Клинтонды таңдады. Федералистер президенттікке Чарльз Котесворт Пинкниді, ал вице-президенттікке Руфус Кингті ұсынды. Федералистер Джефферсонның дінсіздігіне, демократияны қолдауына және Салли Хемингспен болған қарым-қатынасына шабуылдап, оның құлдықты қолдауын жалғастыра отырып, құл әйелмен болған қарым-қатынасы екі жүзділік екенін айтты. Демократиялық-республикалықтар партиялық ұйымда айқын артықшылыққа ие болды, ал Федералистердің элиталық билеу идеологиясы көбінесе ұнамайтын болды. Джефферсон Коннектикут пен Делавэр штаттарын қоспағанда, барлық штаттарда жеңіске жетіп, 174 сайлаушы дауысының 162-сін алды.

1808 жылғы сайлау

Джефферсон, қазіргі президенттер шексіз мерзімге қызмет етуі керек емес деп ескерген, Вашингтон орнатқан екі мерзімдік дәстүрге сәйкес, үшінші мерзімге үміткер болудан бас тартты. Оның орнына ол кеңесшісі және досы Джеймс Мэдисонды президенттікке қолдады. Джефферсонның белсенді сыртқы саясаты Рэндольф басқарған "терциум-куидтер" тарапынан партия ішіндегі сынға ұшырады. Рэндольф және Мэдисонға қарсы басқа да ықпалды Демократиялық-Республикалық көшбасшылар, оның ішінде Сэмюэл Смит пен Уильям Дюэн, Джеймс Монроның мүмкін кандидатурасын қолдады. Бұған қоса, вице-президенттікке қайтадан ұсынылған вице-президент Клинтон президенттікке өзінің үміткерлігін жариялады. Джефферсонның беделі мен сүйкімділігі Мэдисонға наразылық білдіріп, партиядан шығып кетпеуге демократиялық-республикалық оппозицияны көндіруге жұмсалды. Нәтижесінде, Мэдисон партия ішіндегі қарсылықты жеңіп, федералисттердің үміткері Чарльз Котесворт Пинкниді жеңіп, 1808 жылғы сайлауда 176 сайлаушы дауысының 122-сін жеңіп алды.

Тарихи беделі

Тарихшы Джон Мичэм Джефферсонның демократиялық республиканың алғашқы жарты ғасырында ең ықпалды тұлға болғанын айтады, одан кейін президенттік қолдаушылары Джеймс Мэдисон, Джеймс Монро, Эндрю Джексон және Мартин Ван Бюрен табылды. Джефферсонның беделі Азамат соғысы кезінде штаттардың құқықтарын қолдауынан кейін төмендеді. 19 ғасырдың соңында оның мұрасы кеңінен сыналып, консерваторлар оның демократиялық философиясы сол дәуірдегі популисттік қозғалысқа әкелді деп санады, ал прогрессивтер Джефферсонның философиясы рұқсат еткеннен гөрі күштірек федералды үкімет іздеді. Екі топ та Хамильтонды тарихпен ақталып, Джефферсоннан жоғары қойды, тіпті президент Вудро Вильсон Джефферсонды «үлкен адам, бірақ ұлы американдық емес» деп сипаттады. 1930 жылдары Джефферсонқа деген құрмет арта түсті; президент Франклин Д. Рузвельт және «Жаңа мәміле» демократтары оның «қарапайым адамдар» үшін күресін құрметтеп, оны өз партиясының негізін қалаушысы деп жариялады. Джефферсон Суық соғыстың басында американдық демократияның символына айналды, ал 1940-1950 жылдары оның танымалдылығы шарына жетті. 1950-1960 жылдардағы азаматтық құқықтар қозғалысынан кейін Джефферсонның құлдарды ұстауына жаңаша назар аударылды, әсіресе 1990 жылдардың соңында ДНК-тестілеу оның Салли Хемингспен қарым-қатынасы болғаны туралы айыптауларды растады. Джефферсон туралы жақында жарық көрген көптеген ғылыми еңбектерді атап өткен тарихшы Гордон Вуд оның мәртебесі туралы қызу пікірталастарды былай қорытындылады: «Көптеген тарихшылар мен басқалар оның қайшылықтарына ұялып, оны демократиялық пьедесталдан түсіруге тырысқанмен, оның орны, болса да шайқалып тұр, әлі де берік сияқты көрінеді». Тарихшылар мен саясаттанушылардың жүргізген сауалнамалары Джефферсонды ең жақсы президенттердің бірі деп санайды, көбінесе алдыңғы үштіктен тыс. 1982 жылы басталған Сиена колледжінің зерттеу институтының президенттік сарапшылар жүргізген сауалнамасы Джефферсонды үздік бес АҚШ президентінің қатарына қойды, ал 2015 жылы Брукингс институтының Америка саяси ғылым қауымдастығының мүшелері арасында өткізілген сауалнама оны бесінші ең үздік президент деп бағалады. Тарихшылар Джефферсонның президент ретіндегі жалпы жетістіктерін жоғары бағаласа да, 2006 жылы тарихшылар арасында өткізілген сауалнама 1807 жылғы Эмбарго заңын президенттің жасаған жетінші ең ірі қатесі деп атады.

Historian Jon Meacham opines that Jefferson was the most influential figure of the democratic republic in its first half century, succeeded by presidential adherents James Madison, James Monroe, Andrew Jackson, and Martin Van Buren. Jefferson's reputation declined during the Civil War due to his support of states' rights. In the late 19th century, his legacy was widely criticized; conservatives felt his democratic philosophy had led to that era's populist movement, while progressives sought a more activist federal government than Jefferson's philosophy allowed. Both groups saw Hamilton as vindicated by history, rather than Jefferson, and President Woodrow Wilson even described Jefferson as "though a great man, not a great American". In the 1930s, Jefferson was held in higher esteem; President Franklin D. Roosevelt and New Deal Democrats celebrated his struggles for "the common man" and reclaimed him as their party's founder. Jefferson became a symbol of American democracy in the incipient Cold War, and the 1940s and 1950s saw the zenith of his popular reputation. Following the civil rights movement of the 1950s and 1960s, Jefferson's slaveholding came under new scrutiny, particularly after DNA testing in the late 1990s supported allegations he had a relationship with Sally Hemings. Noting the huge output of scholarly books on Jefferson in recent years, historian Gordon Wood summarizes the raging debates about Jefferson's stature: "Although many historians and others are embarrassed about his contradictions and have sought to knock him off the democratic pedestal his position, though shaky, still seems secure." Polls of historians and political scientists generally rank Jefferson as one of the best presidents, often just outside the top three. The Siena College Research Institute poll of presidential scholars, begun in 1982, has consistently ranked Jefferson as one of the five best U. S. presidents, and a 2015 Brookings Institution poll of the American Political Science Association members ranked him as the fifth greatest president. Though historians tend to think highly of Jefferson's overall performance as president, a 2006 poll of historians ranked the Embargo Act of 1807 as the seventh worst mistake made by a sitting president.

Сыртқы саясат

Бен Атар, Дорон С. және Хайди Мехкенс. Джефферсонның коммерциялық саясаты мен дипломатиясының бастауы (Springer, 1993). Браун, Гордон С. Туссеннің баптары: Ұлтты құрған әкелер және Гаити революциясы (Univ. Миссисипи баспасы, 2005). Коглиано, Фрэнсис Д. Еркіндік императоры: Томас Джефферсонның сыртқы саясаты (Йель университетінің баспасы, 2014). 320 бет. онлайн шолу. Глейзезе, Пьеро. «Наполеон, Джефферсон және Луизиананы сатып алу». Халықаралық тарих журналы 39.2 (2017): 237–255. Каплан, Лоуренс С. «Джефферсон, Наполеон соғыстары және күштердің тепе-теңдігі». Уильям және Мэри тоқсаны 1957: 196–217 онлайн. Каплан, Лоуренс. Джефферсон және Франция (Йель университетінің баспасы, 1967). Каплан, Лоуренс. «Ешқандай одаққа түспеу: Джефферсон дәуіріндегі американдық сыртқы саясат» (Кент штаты университетінің баспасы, 1987). Ламберт, Фрэнк. «Томас Джефферсонның моральдық дипломатиясы». «Дін және халықаралық қатынастарды шолу» 9.4 (2011): 13–20. ЛаФебер, Уолтер. «Джефферсон және американдық сыртқы саясат», П.С. Онуфтың бас редакторы болған «Джефферсон мұралары» (1993), 370–91 беттер. Мэтьюсон, Тим. «Джефферсон және Гаити». Оңтүстік тарихы журналы 61.2 (1995): 209–248 онлайн. Нау, Генри Р. Консервативті интернационализм: Джефферсон, Полк, Трумэн және Рейган басшылығымен қарулы дипломатия (Принстон университетінің баспасы, 2015). Остервельд, Виллем Тео. «Томас Джефферсон кезіндегі заң және сыртқы саясат». «Американың алғашқы сыртқы саясатындағы халықтар заңы» (Brill Nijhoff, 2016), 237–277 беттер. Шерр, Артур. «Қару және адамдар: Адамс пен Джефферсон кезінде Сент-Домингке АҚШ қару-жарақ саудасының дипломатиясы». Халықаралық тарих журналы 35.3 (2013): 600–648. Шулим, Жозеф І. «Томас Джефферсон Наполеонды қалай қарады». Вирджиния тарих және өмірбаян журналы 60.2 (1952): 288–304 онлайн. Такер, Роберт В. және Дэвид С. Хендрикссон. «Еркіндік империясы: Томас Джефферсонның мемлекеттік шеберлігі» (1992), сыртқы саясаттан үзінді және мәтіндік іздеудің ең жақсы нұсқауы, дипломатиялық тарих. Райт, Луис Б. және Джулия Х. Маклеод. «Меллимелли: Солтүстік Африка дипломатиясында президент Джефферсон үшін туындаған мәселе». Вирджиния тоқсандық шолуы 20.4 (1944): 555–565 онлайн.

Ben Atar, Doron S., and Heidi Mehrkens. The Origins of Jeffersonian Commercial Policy and Diplomacy (Springer, 1993). Brown, Gordon S. Toussaint's Clause: The Founding Fathers and the Haitian Revolution (Univ. Press of Mississippi, 2005). Cogliano, Francis D. Emperor of Liberty: Thomas Jefferson's Foreign Policy (Yale University Press, 2014). 320 pp. online review
Gleijeses, Piero. "Napoleon, Jefferson, and the Louisiana Purchase." International History Review 39.2 (2017): 237–255. Kaplan, Lawrence S. "Jefferson, the Napoleonic Wars, and the Balance of Power." William and Mary Quarterly (1957): 196–217 online. Kaplan, Lawrence. Jefferson and France (Yale University Press, 1967)
Kaplan, Lawrence. Entangling Alliances with None: American Foreign Policy in the Age of Jefferson (Kent State University Press, 1987). Lambert, Frank. "Thomas Jefferson's Moral Diplomacy." Review of Faith & International Affairs 9.4 (2011): 13–20. LaFeber, Walter. "Jefferson and an American Foreign Policy," in Jeffersonian Legacies, ed. Peter S. Onuf (1993), pp. 370–91. Matthewson, Tim. "Jefferson and Haiti." Journal of Southern History 61.2 (1995): 209–248 online. Nau, Henry R. Conservative internationalism: armed diplomacy under Jefferson, Polk, Truman, and Reagan (Princeton University Press, 2015). Oosterveld, Willem Theo. "Law and Foreign Policy under Thomas Jefferson." in The Law of Nations in Early American Foreign Policy (Brill Nijhoff, 2016) pp. 237–277. Scherr, Arthur. "Arms and Men: The Diplomacy of US Weapons Traffic with Saint Domingue under Adams and Jefferson." International History Review 35.3 (2013): 600–648. Shulim, Joseph I. "Thomas Jefferson Views Napoleon." Virginia Magazine of History and Biography 60.2 (1952): 288–304 online. Tucker, Robert W. and David C. Hendrickson. Empire of Liberty: The Statecraft of Thomas Jefferson (1992), best guide to foreign policy excerpt and text search, diplomatic history
Wright, Louis B., and Julia H. Macleod. "Mellimelli: A Problem for President Jefferson in North African Diplomacy." Virginia Quarterly Review 20.4 (1944): 555–565. online