Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Салыстырмалы немқұрайлылық, АҚШ-тан тыс елдерде абсолютті емес себепші немқұрайлылық деп аталады, бұл талапкердің өзінің немқұрайлылығының зиянға қаншалықты ықпал еткеніне байланысты, немқұрайлылыққа негізделген талапта өтеу көлемін азайтатын ішінара құқықтық қорғаныс. Егер бұл қорғаныс көтерілсе, фактілерді анықтаушы, әдетте қазылар алқасы, талапкердің немқұрайлылығының және барлық басқа да тиісті тұлғалардың немқұрайлылығының талапкерге келген зиянға қаншалықты үлес қосып, себеп болғанын анықтауы керек. Бұл – жауапкершіліктің себепшісі болған немқұрайлылық доктринасының өзгертілген түрі, ол талапкердің немқұрайлылығы зиянға тіпті ең аз болса да себеп болған жағдайда, өтеу алуға құқығын жоққа шығарады.
Comparative negligence, called non absolute contributory negligence outside the United States, is a partial legal defense that reduces the amount of damages that a plaintiff can recover in a negligence based claim, based upon the degree to which the plaintiff's own negligence contributed to cause the injury. When the defense is asserted, the factfinder, usually a jury, must decide the degree to which the plaintiff's negligence and the combined negligence of all other relevant actors all contributed to cause the plaintiff's damages. It is a modification of the doctrine of contributory negligence that disallows any recovery by a plaintiff whose negligence contributed even minimally to causing the damages.
Салыстырмалы шалаакылықтың түрлері
1960 жылдардың аяғына дейін тек бірнеше штат бұл жүйені қабылдады. Салыстырмалы кінәлілік қабылданған кезде үш негізгі түр қолданылды. Біріншісі – "таза" салыстырмалы кінәлілік. Осы түрдегі салыстырмалы кінәлілік бойынша, оқиғаға 90% кінәлі болған талапкер өзінің зиянының 10% -ын өндіріп алуға құқылы. Екінші және үшінші түрлер "өзгертілген" салыстырмалы кінәлілік деп аталатын бірлікке біріктірілген. Бір түрі талапкердің кінәлілігі жауапкердің кінәлілігінен артық болмаса ғана өндіріп алуға мүмкіндік береді. Кейбір штаттарда бұл шектік көрсеткіш 50 немесе 51% құрайды. Екінші түрі талапкердің кінәлілігі жауапкердің кінәлілігінен кем болса ғана (талапкердің кінәлілігі жалпы кінәліліктің 50% -ынан кем болуы керек) өндіріп алуға мүмкіндік береді. Мұндай істермен айналысатын заңгерлер салыстырмалы кінәліліктің екі өзгертілген түрі арасындағы көрінеу шағын айырмашылықты маңызды деп санайды, себебі қазылар алқасы, әдетте кінәлілік дәрежесін анықтайтын болғандықтан, жауапкерге қарағанда кем кінәлі талапкерге зиянды өтеуді тағайындауға, тең кінәлі талапкерге өтемақы беруге көбірек дайындық көрсетеді.
Prior to the late 1960s, only a few states had adopted the system. When comparative negligence was adopted, three main versions were used. The first is called "pure" comparative negligence. Under this type of comparative negligence, a plaintiff who was 90% to blame for an accident could recover 10% of his losses. The second and third versions are lumped together in what is called "modified" comparative negligence. One variant allows plaintiffs to recover "only" if the plaintiff's negligence is "not greater than" the defendant's. In some states this threshold is 50 or 51%. The other variant allows plaintiffs to recover "only if" the plaintiff's negligence is "not as great as" the defendant's (the plaintiff's negligence must be less than 50% of the combined negligence). The apparently minor difference between the two modified forms of comparative negligence is thought by lawyers handling such cases to be significant, as juries who ordinarily assign degrees of fault are much less willing to award damages to a plaintiff who is equally at fault than to one who is less at fault than the defendant.
Қамқорсыздық туралы ілім
Кейбір штаттар, алайда, әлі де азаматтық деліктің (tort) немқұрайдылығын бағалау үшін үлестік немқұрайдылық доктринасын қолданады. Мысалы, Алабама, Мэриленд, Солтүстік Каролина және Вирджиния үлестік немқұрайдылықты қолдануды жалғастыруда. Салыстырмалы немқұрайдылық пен үлестік немқұрайдылықты бірлесіп және толық жауапкершілікпен шатастыруға болмайды, ол әдетте екі немесе одан көп кінәлі жауапкердің әрқайсысын талапкерге келтірілген барлық зиян үшін жауапты етеді. Практикалық тұрғыдан алғанда, салыстырмалы немқұрайдылық қорғанысына тап болған талапкер өзінің ісіне барлық мүмкін кінәлі жауапкерлерді қосуға тырысуы мүмкін, себебі талапкердің немқұрайдылығы барлық жауапкерлердің біріктірілген немқұрайдылығымен салыстырылады, тіпті талапкер олардың кейбіреулерінен өтемақы ала алмаса да: мысалы, егер төлем қабілетсіз жеке тұлға мен ірі корпорация талапкерге зиян келтіруде немқұрайлылық танытқан болса.
Some states, though, still use the contributory negligence doctrine to evaluate negligence in a tort. For instance, Alabama, Maryland, North Carolina, and Virginia continue to use contributory negligence. Neither comparative negligence nor contributory negligence should be confused with joint and several liability, which generally holds each of two or more culpable defendants responsible for all the damages sustained by a plaintiff. For practical reasons, a plaintiff who faces the defense of comparative negligence may wish to join all potentially culpable defendants in his action since the plaintiff's negligence will be balanced against the combined negligence of all defendants in apportioning damages even if the plaintiff may not be able actually to get compensation from some of them: for example, if an insolvent individual and a major corporation were both negligent in causing plaintiff's harm.
Ерекше жағдайлар
Кейде талапкер де, жауапкер де абайсыздық танытады, бірақ сот саясат немесе әділеттілік мүддесі үшін жауапкершілікті толығымен жауапкерге жүктейді. Мысалы, Bexiga v. Havir Manufacturing Corp., 290 A.2d 281 (Нью-Джерси, 1972 ж.) ісінде жұмыс берушісі үшін қуатты перфоратормен жұмыс істейтін кәмелетке толмаған баланың қолы машинаның иілімімен қысылып қалды. Арыз беруші қолын иілім астына қойып абайсыздық жасағанымен, жауапкер (машина өндірушісі) қосымша қауіпсіздік құралдарын қамтамасыз етпеген және ол да абайсыздық жасады деп танылды. Сот шешімі бойынша, абайсыздықтың түрі болжауға болатын және қауіпсіздік құрылғыларының қорғауға арналған оқиғаның түрі болғандықтан, жауапкер талапкерке келтірілген залапты өтеуге жауапты болды. Тағы бір мысал – Кристенсенге қарсы Роял Мектеп округі, 124 P.3d 283 (Вашингтон, 2005 ж.). Бұл істе 13 жасар қыз мұғалімімен жыныстық қатынасқа түсті. Сот қыздың өзін жыныстық зорлықтан қорғауға міндетті емес деп шешті, өйткені бұл қоғамның мүддесіне сай. Сондықтан, заң бойынша, он алты жасқа толмаған ешкім осы қарым-қатынаста кінәлі деп танылмайды.
Sometimes a plaintiff and a defendant are both found to be negligent, but the court allocates full responsibility to the defendant in the interests of policy or justice. For example, in Bexiga v. Havir Manufacturing Corp., 290 A.2d 281 (N. J. 1972), a minor operating a power punch press for his employer had his hand crushed by the ram of the machine. Although the plaintiff was negligent by placing his hand under the ram, the defendant (the manufacturer of the machine) had failed to provide additional safety equipment and was found to also be negligent. The court held that because the type of negligence was foreseeable and the very "type of eventuality the safety devices were designed to guard against," the defendant was liable for the plaintiff's damages. Another example can be found in Christensen v. Royal Sch. Dist.,124 P.3d 283 (Wash. 2005). In that case a 13 year old girl engaged in sexual activity with her teacher. The court held that the girl had no duty to protect herself from sexual abuse because it was in society's interest. Therefore, as a matter of law, anybody under the age of sixteen could not have contributory negligence found against them in this type of relationship.
Қылмыстық іс бойынша айыппұл салу
Кейбір штаттар, мысалы Батыс Вирджиния, салыстырмалы кінәлілік туралы заңдарға ие, олар адам қылмыс немесе зорлық қылмысы жасаған кезде келтірілген зиян үшін өтемақы алуға кедерес келтіреді.
Some states, such as West Virginia have comparative negligence statutes which bar recovery for injuries that occurred while the individual was committing a felony or violent misdemeanor.