Кіріспе
Артур Конан Дойлдың тарихи романы – «Ақ компания». Бұл британ жазушысы Артур Конан Дойлдың жүз жылдық соғыс кезеңіндегі тарихи шығармасы. Оқиға 1366 және 1367 жылдары Англия, Франция және Испанияда, Қара ханзада Эдуардтың Кастилия патшалығы тағына Петр Кастильскийді қайтару науқаны аясында өрбуде. Романның шешімі Нахера шайқасынан бұрынғы оқиғалармен байланысты. Дойл 1889 жылы Орта ғасырлар туралы лекция тыңдағаннан кейін осы романды жазуға шабыттанды. Көптеген зерттеулерден кейін «Ақ компания» 1891 жылы «Корнхилл журналында» бөлім-бөліммен жарияланды. Бұған қоса, бұл кітап Дойлдің 1905-06 жылдарғы «Сэр Найджл» романымен байланысты, ол Сэр Найджл Лоринг және Сэмкин Айлвардтың ерте науқандарын көрсетеді. Роман бүгінде көпшілікке беймәлім, бірақ Екінші дүниежүзілік соғысқа дейін өте танымал болды. Шындығында, Дойл өзінің осы және басқа да тарихи романдарына Шерлок Холмс туралы өзінің әйгілі шығармаларынан гөрі жоғары баға берді. Тақырыптағы «Ақ компания» – басты кейіпкерлердің бірі басқаратын мергендердің еркін жасағы. Бұл атау 14 ғасырдағы итальяндық жалдамалы әскерлер тобының, Джон Хоуквудтың басшылығымен аталғандығынан алынған.
the novel
The White Company is a historical adventure by British writer Arthur Conan Doyle, set during the Hundred Years' War. The story is set in England, France and Spain, in the years 1366 and 1367, against the background of the campaign of Edward the Black Prince, to restore Peter of Castile to the throne of the Kingdom of Castile. The climax of the book occurs before the Battle of Nájera. Doyle became inspired to write the novel after attending a lecture on the Middle Ages in 1889. After extensive research, The White Company was published in serialised form in 1891 in The Cornhill Magazine. Additionally, the book is considered a companion to Doyle's 1905–06 Sir Nigel, which explores the early campaigns of Sir Nigel Loring and Samkin Aylward. The novel is relatively unknown today, though it was very popular up through the Second World War. In fact, Doyle himself regarded this and his other historical novels more highly than the Sherlock Holmes adventures for which he is mainly remembered. The "White Company" of the title is a free company of archers, led by one of the main characters. The name is taken from a real life 14th century Italian mercenary company, led by John Hawkwood.
Сюжет
Жиырма жасында, Эдриктің жас ұлы Аллейн, ақылды, шебер және жақсы көрілетін, бірақ қорғалған және наив, өскен католик монастырынан шығып, әкесінің өсиетіне сәйкес әлемді көруге бет бұрады. Сол күні монастырь аббаты Джонды дүниелік мінез-құлқы үшін – шексіз ашкөздік, әжуалау және сүйкелеушілік үшін қуады. Олар түнде демалу үшін «Жылқы басы» қонақ үйінде кездеседі. Олар Франциядан Англияға ақ жалдамалы әскерлерге шақыру үшін оралған тәжірибелі садақшы Сэм Эйлвардпен дос болады. Эйлвард компанияны басқаруға Крайстчерчтен сер Найджэл Лорингті шақыруды өтінеді. Эйлвард пен Джон Крайстчерчке жол тартады, ал Аллейн ағасы, Минстедтің соқпаны немесе жер иесімен кездесуге барады. Аллейн бала кезінен бері ағасымен алғаш рет кездеседі және ағасының әлі де ашулы екенін біледі – әкесі баланың күтімі үшін монастырьға үш жер терісін (80–120 акр) бергені үшін. Соқпан әдемі Мод қызына қауіп төндіреді, ол Аллейннің көмегімен қашып кетеді және олар оның жылқысын табу үшін жаяу қашады. Мод монастырьда тәрбиеленген жас жігітке ұлы әсер қалдырады. Ол Аллейн сер Найджэл Лорингке жақындау үшін достарына қосылуға ниетті екенін естігенде, Мод күліп, оны тастап кетеді. Аллейн Эйлвард пен Джонмен қайта кездеседі, ал үш дос сер Найджэл мен оның күшті әйелі Мэримен кездеседі. Сол жерде ол Модтың сер Найджэлдің қызы екенін біледі. Аллейн сер Найджэлдің шәкірті және Модтың ұстазы болып тағайындалады. Ерлер ақырында Францияға кеткенде, жас жұп өзара махаббатын мойындайды, бірақ тек бір-біріне ғана айтады. Гасконияға бара жатқанда, олардың батырлары қарақшыларды жояды, содан кейін Бордодағы Уэльс ханзадасының сарайына хабар береді. Қорқынышты да, күлкілі де оқиғалардан кейін, батыл жауынгерлер ақ ротаны ханзадаға қосылуға жетектейді. Сер Найджэлге Аллейннің ағасы, Минстедтің соқпаны, сер Найджэлдің қамалын шабуылға ұшқандығын хабарлайтын хат келеді. Қоршау кезінде соқпан қайтыс болады. Бұл жаңалық Аллейн енді соқпан екенін білдіреді және оны сер Найджэлге Модқа деген махаббатын жариялауға батылдырады. Сер Найджэл жаңалықтан және Аллейннің жариялағандарынан таңғалады, бірақ ол Аллейн махаббат туралы әңгімелеуден бұрын толыққанды рыцарь болғанын қалайтынын көрсетеді. Испандықтар мен француздықтар тар шатқалында оларға шабуыл жасайды, онда күшті жауынгерлердің көпшілігі жойылады және рота таратылуға мәжбүр болады – тек жеті садақшы ғана қалды, оның ішінде Джон. Аллейн сер Найджэл оны ханзадаға олардың жағдайы туралы хабарлауға жібергенде ауыр жарақат алады. Сер Найджэл мен Эйлвард жоғалып кетіп, қаза тапқан деп есептеледі. Ағылшындар Нахера шайқасында жеңіске жетіп, міндетін орындайды. Ханзада Аллейннің ауру төсегінде рыцарьлік дәрежесін береді. Аллейн Джонды шәкірті ретінде алып, Англияға жеңіспен оралады, бірақ жолда кездескен әйелден Мод пен оның анасының ақ ротадан ешкімнің аман қалмағаны туралы естігенін біледі. Әйелдің айтуынша, "алтын шашты" шәкіртке деген махаббат, ол жауынгерлермен бірге қаза тапқан деп есептелген, Модты монастырьға келуге мәжбүр еткен. Әйелдер Модтың шапанды кигенінен бұрын кетіп қалған. Аллейн монастырь қақпасына жүгіріп барады, ол Модты құшақтап алады. Олар үйленеді. Аллейн мен Джон сер Найджэл мен Эйлвардқа не болғанын білу үшін қайтуға дайындалады. Аллейн қайықтың дайындығын тексеру үшін жүзіп бара жатқанда, ол Эйлвард пен сер Найджэлді кездестіреді. Олар испандықтар тұтқындағаннан кейін болған оқиғаларды сипаттайтын оқиғалар туралы айтады, бірақ ақырында Англияға оралуға құтылып кетті. Содан кейін бәрі бақытты өмір сүрді.
Негізгі кейіпкерлер
Аллине Эдрикссон: әкесінің тілегімен, ол Болие монахтарының қолында тәрбиеленді. Жиырма жасқа келгенде, ол аббатты тастап, әлемге шығады. Келесі екі жыл ішінде Аллейн сэр Найджэл Лорингтің шақырушысы (squire) болып, Францияға барып, Ақ Компанияға – садақшылар тобына қосылады. Аллейн үлкен ерлік көрсеткенде, ол өзі де рыцарь атанады. Англияға оралғаннан кейін, сэр Найджэлдің қызына үйленеді. Сэр Найджэл Лоринг: нақты өмірдегі Сэр Нил Лорингтің бейнесімен ұқсас, ол батыр, бірақ тоқшылдақ бас кішкентай рыцарь. Ол Англия мен Франция арасындағы әрбір лорд пен сарбазға танымал және құрметті. Ол үнемі даңқ пен мәртебе үшін атқыштар мен қылышпен күресуге ұмтылады. Креси мен Пуатье шайқастарындағы ерліктерімен әйгілі. Ол Твинхэм қамалының констеблі. Леди Мод: сэр Найджэлдің қызы және Аллейннің сүйіктісі. Оның өз пікірі бар және ол өте қазіргі заманғы кейіпкер. Сэр Найджэл оның ниеті белгілі болғанда, мысалы, Аллейнді сүюге келгенде, оған кедергі келтірмеуді жақсы біледі. Ол Аллейн үйлену ұсынысын жасамас бұрын толыққанды рыцарь болуын қалайды. Сэмкин Айлвард: өмірінің көп бөлігін сарбаз ретінде өткізген шебер садақшы. Оның тамаша ату дағдысы, денсаулығы, юморі мен жолы болғандықтан, ол көптеген шайқастардан өтіп, әйелдермен әзілдесу және флирт жасау – өзінің сүйікті әуесқойлығын жалғастыруға мүмкіндік алды. Оның ерлігі сэр Найджэлдің өмірін бірнеше рет сақтайды. Джон Хордл, немесе Хордл Джон: Болие монастырінде қысқа уақыт жаңадан кіруші (novice) болды, бірақ лайықсыз мінез-құлқы үшін монастырьдан қуылды. Ол үлкен күш пен сарказмды әзіл-қалжыңға ие алып адам, ол бірнеше рет жағдайды құтқарады және романның соңында Аллейннің шақырушысы (squire) болады.
Өмірбаян
Конан Дойл анасының оған ерлік туралы айтқан әңгімелерімен өсті, олардың көп бөлігі "Ақ компания" романына енді. Ол 1889 жылғы сәуірде Нью-Форестке, әсіресе Линдхерсттегі Малвуд қамалына жасаған сапарынан да шабыттанды. Романды Нью-Форесттегі шағын коттеджде жалғыз жазды, басты мақсаты – аймақтың тарихы мен көркіне көңіл қою болды. Роман 1890 жылдың жазында аяқталды және 1891 жылғы қаңтар мен желтоқсан аралығында "The Cornhill Magazine" журналында бөлім-бөлім жарияланды. Кітап өте сәтті болды, жылдам сатылып кетті, сонымен қатар жағымды пікірлерге де ие болды.
Ықпал
Ф. Скотт Фицджеральдтың 1920 жылғы «Жәннәттің осы жағы» романының басты кейіпкері Амори Блейн кітаптың басында «Ақ компанияны» оқиды. С. М. Стирлингтің Emberverse романдарының бірнеше кейіпкерлері осы кітаптағы кейіпкерлермен аттас, және олар сол кейіпкерлердің ұрпақтары немесе қайта туғандары болып саналады, ал Стирлинг өзінің шығармасына оның әсерін мойындады. «A Knight's Tale» (2001) американдық фильмінде екі есімді, шағын рөлдегі кейіпкерлер кездеседі, атап айтқанда «Доддингтонның Дельфтері» (романдағы Доддингтонның Дельфтері) және «Крюдің Фаулхерсті» – Роланд пен Уат кейіпкерлерінің жалған есімдері ретінде. Дельфтер мен Фаулхерст екеуі де Пуатье шайқасында сэр Джеймс Одлидің вассалдары болған тарихи тұлғалар еді.