Пале – Босния және Герцеговинадағы Істочно Сараево қаласының муниципалитеті. 22 282 тұрғыны бар, Жахорина шаңғы курортымен танымал. Сараево мен Дрина өзені арасындағы маңызды торап.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Pale – Босния және Герцеговинаның Серб Республикасы, Шығыс Сараево қаласының муниципалитеті. Ол Сараево қаласының оңтүстік-шығысында орналасқан. 2013 жылғы мәлімет бойынша, муниципалитетте 22 282 адам тұрады, ал Пале қаласында – 13 883 адам. Танымал Жахорина шаңғы курорты муниципалитеттен шамалы қашықтықта орналасқан.
Pale is a municipality of the city of Istočno Sarajevo, Republika Srpska, Bosnia and Herzegovina. It is situated southeast of the capital city of Sarajevo. As of 2013, it had a population of 22,282 inhabitants, while the town of Pale has a population of 13,883 inhabitants. The famous Jahorina ski resort is located some from the municipality.
Орта ғасырлар
Пале әрқашан шығыс пен батыстың маңызды тоғысу нүктесі болды, ол – Сараево алқабы және Дрина өзені бассейні. Жақын маңдағы Миосичи және Илияк ауылдарында рим дәуірінен қалған жолдар мен ғимараттардың қираған қалдықтары сақталған. Бұл аймақ ерте заманнан-ақ сауда орталығы болып келген. 14-ғасырдың соңы мен 15-ғасырдың басында Пале аймағы Павлович феодалдық әулетіне қарасты болды. Бірнеше бекінілген елді мекендер болды: Прах өзені бойындағы Павловац, Жоғарғы Паледегі Градина және Милячка өзендерінің қосылған жерінен жоғарыдағы Ходиджед. Ходиджед елді мекені айналасындағы аймақтың әкімшілік орталығы қызметін атқарды. Павлович феодалдық әулеті Босния аристократиясының жоғарғы топқа жатты, олардың иеліктері батыста Врхбоснадан (қазіргі Сараеводан) шығыста Добрунаға дейін созылған. Павлович әулетінің негізін қалаушы Павел Раденович, Пале төңірегіндегі ата-бабаларының иеліктерінен өзге, Оловодағы кендерге, Требинье қаласына, сондай-ақ Конавле мен Кавтаттың бір бөлігіне ие болды. Оның билігіндегі аймақта жергілікті халық пен Дубровник саудагерлері арасында өркенді сауда қатынастары болды. Басты сауда орталығы – қазіргі Пале муниципалитетіне қарасты Прака қаласы болды. 1415 жылы жекпе-жекте Павел қаза болғаннан кейін, оның кіші ұлы Радослав Павлович (1420–1421) әкесінен билікті мұраға алды. Босния королі Твртко I-нің 1391 жылы қайтыс болуынан кейін босниялық феодалдық әулеттер таққа таласты. Павелдің ұлдары, басқа босниялық аристократтардың қаупінен қорғану үшін, одақтастары – Осман империясынан көмек сұрады. Османдықтар «бөліп билеу» стратегиясын ұстанды, ол ақырында толық жаулауға әкелді.
Pale always represented an important junction between east and west that is the Sarajevo Valley and the Drina River basin. There are preserved ruins of roads and building from the Roman times in the nearby villages of Miosici and Ilijak. From early on this area served as a place of trade. In the late 14th and early 15th century the area surrounding Pale belonged to the Feudal House of Pavlović. There were several fortified settlements: Pavlovac on the River Prača, Gradina in the Upper Pale and Hodidjed above the junction of the Miljacka rivers. The Hodidjed settlement served as an administrative center for the surrounding area. The feudal house of Pavlović belonged to the upper crust of the Bosnian aristocracy, their holdings extended from Vrhbosna (today's Sarajevo) on the West to Dobruna on the east. Pavle Radenović, the founder of the Pavlović line, aside from his ancestral holdings around Pale also owned the mines in Olovo, the city of Trebinje, and parts of Konavle and Cavtat. The area under his control enjoyed prosperous trade between the locals and the Merchants from Dubrovnik. The main trading center was the town of Praca, part of the Pale Municipality today. After the death of Pavle in 1415 during a duel, his younger son Radoslav Pavlović (1420–1421) would take over from his father. After the death of the Bosnian King Tvrtko I in 1391 the Bosnian feudals houses struggled to gain the throne. The sons of Pavle, under the threat from other Bosnian aristocrats, asked for the help of their allies the Ottomans. The Ottomans pursued a strategy of divide and conquer that eventually resulted in complete conquest.
Осман билігі
Босния құлағаннан кейін Павлович әулетінің феодалдық иеліктері 11 округке бөлініп, бүкіл аймақты "Павли вилайеті" деп атады. 1468-69 жылғы алғашқы Осман санағында Пале қаласы "Боғази Юмри" атауымен 11 округтің бірі ретінде тіркелген. "Боғази Юмри" округінде алты ауыл болған, оның екеуі Пале жазығында орналасқан. Жергілікті христиан халқының қиын жағдайларына байланысты орта ғасырларда Осман билігі кезінде осы аймақтағы қала құрылысы туралы мәліметтер өте аз. Аймақ жаңа билеушілер үшін сауда және экономикалық жағынан тиімді және құнды болып қала берді. Прака қаласы 18 ғасырдағы үлкен өрт пен Қара өлімге дейін өсіп, кеңейе берді. "Павли вилайеті" атауы осы аймаққа 19 ғасырдың басына дейін қолданылып келді, ал қала ақырында Пале деп аталды. Бұл жаңа атаудың ең алғашқы тіркелген жазбаларының бірі – 1877 жылғы карта, онда қаланың өзі де, бүкіл аймақ та "Pale" деп белгіленген. 19 ғасырда Осман империясы екі саяси және әлеуметтік жағынан мүлдем өзгеше күреске тап болды. 19 ғасырдың басындағы жылдар көптеген тәуелді халықтардың ұлттық және этникалық бостандық күресімен ерекшеленді. Осман аристократиясы, керісінше, өте консервативті болды және орталықтандырылған мемлекет құруға бағытталған кез келген реформаға қарсы тұрды. Босниядағы аристократия империядағы ең наразылардың бірі болды, өздерінің билікке қатысты құқықтарын қызғанышпен қорғады. 1831 жылы босниялық аристократияның ең бай және ықпалды мүшелерінің бірі – капитан Хусейн Градащевич бүлікші аристократтарды жетекке алды. Осман вице-королінің ордасы Травникті басып алғаннан кейін босниялық аристократия сұлтаннан реформаларын тоқтатып, Босниядағы статус-квоны сақтауды талап етті. Олар сонымен қатар вице-корольді өздерінің қатарынан сайлау және тағайындау құқығын қалады.
After the fall of Bosnia the feudal holdings of the House of Pavlović were divided into 11 districts, and renamed the entire area the "Pavli Vilayet. The first Ottoman census in the year 1468–69 the town of Pale is recorded under the name of "Bogazi Yumry" as the seat of one of the 11 districts. The district of "Bogazi Yumry" contained six villages of which two were located on the plane of Pale. Due to the harsh conditions in which the local Christian population found itself, there is very little data about the urban development during the Ottoman rule of this area in the Middle Ages. The area continued to be commercially viable and valuable to the new rulers. The town of Praca continued to grow and expand until the great fire and outbreak of Black Death in the 18th century. The name "Pavli Vilayet" continued to be used for this area until the beginning of the 19th century and the town eventually came to be known as Pale. One of the earliest recordings of this new name is a map from 1877, where the town itself as well as the entire region are labelled as "Pale". During the 19th century the Ottoman Empire found itself under the two politically and socially completely different power struggles. The early decades of the 19th century were marked with a series of national and ethnic freedom movements of the many subject people. The Ottoman aristocracy on the other hand was deeply conservative and was resisting any efforts towards reform and development of a centralized state. The aristocracy in Bosnia was among the most dissatisfied in the empire, jealously guarding its right against the powers. In 1831, Captain Husein Gradaščević, one of the wealthiest and most powerful members of the Bosnian aristocracy, came to lead the rebel aristocrats. After the conquest of Travnik, the seat of the Ottoman Viceroy, the Bosnian aristocracy demanded that the Sultan halt his reform efforts and keep the status quo in Bosnia. In addition they wanted the right to vote for and appoint the Viceroy from among their ranks.
Бірінші дүниежүзілік соғыс
1914 жылдың басында Сербияның Цер шайқасындағы шешуші жеңісінен кейін одақтастар сербтер мен олардың қарамонталық одақтастарынан Босниядағы австро-венгр әскерлеріне шабуыл жасап, олардың күштерін байлап тұруды сұрады. 1914 жылдың қазан айында серб-қарамонталық әскерлер Сараево маңындағы аймақтарға еніп, Романия тауына бақылау алды. Осы операция кезінде қарамонталық бөлімдер Пале қаласына кірді. Бірақ көп ұзамай олар кері шегінуге мәжбүр болды. Олармен бірге жергілікті серб халқының көп бөлігі де шегінді. Қашып үлкермегендер австриялық "Шуцкор" корпусының, империядағы көтерілістерді басумен айналысатын жазалаушы австриялық полиция күштерінің зорлық-зомбылығына ұшырады. Австрия әскерлері қалаға қайта кіргеннен кейін Пале қаласы тоналып, толығымен өртеліп жанып кетті. Қала орталығында 54 жергілікті тұрғын дарға асылды. Горажде қаласында Праца, Вижара, Будж, Подграб, Врхпраца, Горовичи, Хоточина, Гласинац, Подромания және Сочица сияқты жақын ауылдардан келген босқындар колоннасы Дрина өзенін кесіп өтуге үлкермей тұрғанда австриялық регулярлы әскерлер мен жазалаушылар тобы тарапынан тоқтатылды. 48 ересек ер адам топтан бөлініп, тапаншамен атып өлтірілді, ал қалған босқындар тұтқын лагерлеріне қамалды. Бұл лагерьлердегі жағдай өте ауыр болды. Ең танымал лагерьлердің бірі – Добойдағы тұтқын лагері. 1914 жылдың желтоқсанынан 1917 жылдың шілдесіне дейін оннан астам 45 000 адам (көбінесе сербтер) қамалды. Қаза болғандардың нақты саны белгілі болмаса да, 1000-нан астам адамның қазасы расталды, оның 230-ы Пале муниципалитетіне тиесілі.
In the early months of 1914 after the decisive Serbian victory at the Battle of Cer the allies requested from the Serbs and their Montenegrin allies to attack the Austro Hungarians in Bosnia and tie up their forces there. In October 1914 the Serbo Montenegrin armies penetrated the areas surrounding Sarajevo and gained control of Mt. Romanija. During that operation, Montenegrin units entered Pale. Soon afterwards, the Montenegrins had to withdraw. Along with them a large part of the local Serbian population. Those who were unable to flee were at the mercy of the Austrian Schutz corps, irregular Austrian police forces tasked with suppressing revolt within the empire. Pale was pillaged and burned down completely after the Austrian forces re entered the town. 54 local residents were lynched in the town center. In the town of Goražde, a refugee column of villagers from nearby villages such as Praca, Vijara, Budj, Podgrab, Vrhpraca, Gorovici, Hotocine, Glasinac, Podromanija and Socica were intercepted by Austrian regular forces and the irregulars before they could cross the Drina river. 48 adult men were separated from the rest of the group and executed by pistol shot, while the remaining refugees were forced into detention camps. Conditions in these detention camps were especially harsh. Among the most infamous was the detention camp in Doboj. From December 1914 to July 1917 more than 45,000 people (mostly Serbs) were detained there. While the exact numbers of fatalities will probably never be known, more than 1000 fatalities were identified, 230 of which were from the Pale municipality.
Орман шаруашылығы
Пале муниципалитетінде 30-дан астам ағаш кесу және ағаш өндіру мекемесі бар. Паледегі ағаш өнеркәсібі қала экономикасының маңызды бөлігі және онда жұмыс істейтін адамдардың санына үлкен үлес қосады. Қазіргі уақытта аймақта ағаш кесу мекемелерінің саны артық, бұл жақын жердегі орманның қайта өсу мүмкіндігінен асып түседі.
There are more than 30 logging and wood production mills in the Pale municipality. The Wood Industry in Pale is an important part of the town's economy and number of people employed there. Currently there are too many logging facilities around in the area, exceeding the renewal capacity of nearby forests.
Туризм
Жергілікті экономиканың маңызды бір бөлігі туризмді құрайды. Жақын орналасқан Жахорина, Требевич және Игман таулары 1984 жылғы Қысқы Олимпиада ойындары үшін пайдаланылды. Жахорина шаңғы курортында 8 көтергіш және таудың барлық бөлігінде шаңғы жолдары бар, олар олимпиадалық деңгейдегі кәсіби жолдарды, сондай-ақ балалар мен бастаушыларға арналған жолдарды ұсынады. Жахоринадағы ең жақсы маусым желтоқсан ортасынан қаңтар соңына дейін. Жаңа жыл қарсаңында алдын ала брондамастан тұру орны табу өте қиын. "Жахорина Пале" аңшылар қауымдастығы "Пале" аң ауру орталықтарын басқарады. Бұл аң ауру орталықтары Пале және Стари-Град муниципалитеттерінде 37 039 гектардан астам аумақты қамтиды. Аң ауру орталығы Респубика Српскадағы ең жақсы күтілген және жабдықталған аң ауру орталықтарының бірі болып табылады. Аң ауру орталығында үш аңшылар үйі бар; екеуі Пале округінің шегінде орналасқан, "Срндач" аңшылар үйінде 35 төсек, ал кішірек "Лейн" аңшылар үйінде 20 төсек бар. Аң ауру орталығында мынадай аңдар кездеседі: бұғы, аю, қабан және қоян. Орловача үңгірінде маңызды археологиялық жаңалықтар табылды. Үңгір Паледен шамалы алыстықта және Сараеводан да алыс емес жерде, теңіз деңгейінен жоғары орналасқан. 1975 жылы алғашқы зерттеушілер үңгірге енді. Орловача, зерттелген өткелдер мен залдардан тұрады, және BH-дағы екінші ең ұзын үңгір болып табылады (Вьетреница үңгірінен кейін). 2002 жылдың тамыз және қыркүйек айларында Паледегі философия факультетінің бастамасымен ең әдемі үңгір әшекейлері бар өткелдердің жалпы ұзындығы туристерге ашылды. Үңгір тұрақты микроклиматтық жағдайлармен сипатталады, жыл бойы температура тек және ылғалдылық 90%-дан жоғары. Үңгірде табылған тіршілік белгілерінің көптігі оны аймақтағы ең бай палеонтологиялық орындардың біріне айналдырады. Үңгірде табылған аю қаңқаларының жасы 16 000 жылдан астам деп есептеледі. Үңгірдің басты кіреберісіне апаратын беткейде тарихи мәдениеттің іздері анықталды. Табылған қалдықтардың мерзімі оларды қола дәуірінің соңына жатқызады, бірақ неолит және мезолит дәуірлеріне жататын қалдықтардың да табылуы күтілуде. Ғылыми және эстетикалық ерекшеліктеріне байланысты үңгір Паледегі философия факультетінің ғылыми-зерттеу және білім беру жобаларының орталық нүктесі болуға тиіс. Орталықты Синева өзенінің жағасында салу жоспарлануда.
The local economy has a significant tourism arm. The nearby mountains of Jahorina, Trebević and Igman were used during the 1984 Winter Olympics. The Jahorina ski resort has 8 lifts and over of ski trails all over the mountain that offer Olympic style professional trails and novice trails for children and beginners. The high season on Jahorina is mid December to late January. Around the new year it is almost impossible to get accommodation without advance reservations. The Hunting Association "Jahorina Pale" administers the "Pale" hunting grounds. These hunting grounds cover more than 37,039 hectares in the Pale and Stari Grad Municipality. The hunting grounds is one of the best kept and equipped hunting grounds in Republika Srpska. The hunting grounds feature three hunting lodges; two are within the county limits of Palem, the hunting lodge "Srndać" features 35 beds, while the smaller hunting lodge "Lane" features 20 beds. The hunting grounds offer different kinds of game including: Deer, Bear, Boar and Rabbits. A significant archeological find is located at the Orlovača cave. The cave is situated only away from Pale and away from Sarajevo, at above sea level. In 1975 the first explorers entered the cave. Consisting of of explored passages and halls, Orlovača is the second longest cave in BH ( after Vjetrenica Cave). During August and September 2002, through the initiative of the Faculty of Philosophy in Pale of the total length of the passages with the most beautiful cave ornaments were made accessible for tourist visits. The cave is characterized by stable microclimate conditions, during the whole year the temperature is only and humidity over 90%. The variety of important signs of life discovered in the cave establishes it among the richest palaeontological sites in the region. The cave bear skeletons discovered in the cave are estimated to be over 16.000 years old. Signs of prehistoric culture were spotted on the slope leading to the main cave entrance. Dating of the remnants places them in the late Bronze Age, but remnants dating back to neolite and mezolite age are also expected to be found. Because of its scientific and aesthetic characteristics the cave is destined to become the focus of the research and educational projects of the Faculty of Philosophy in Pale. The center is planned to be built on the banks of the Sinjeva River.