Кіріспе
Леош Яначек операсы ("Тағдыр") – Леош Яначектың композитор Федора Бартошованың либреттосына үш актідегі операсы. Яначек бұл жұмысты 1903 жылы бастап, 1907 жылы аяқтады. Операның шабыты 1903 жылы Яначектың қызы Ольга қайтыс болғаннан кейін Лухачовицедегі шипажайға жасаған сапарынан туды. Онда Яначек Камила Урвалковамен танысты, ол Людвик Челанскийдің "Камила" операсының кейіпкері болған еді. Ол Челанский өзінің тұлғасын бұрмалап көрсеткенін ойлады. Яначек композитор екенін білгеннен кейін, Урвалкова оны Челанскийдің бейнесіне қарсы тұру үшін тағы бір опера жазуға көндірді. Яначек 1906 жылы операны Брно театрына, ал 1907 жылы Прагадағы Винограды театрына ұсынды, бірақ екі театр да партитураны қабылдамады. Яначек театрға қарсы сот процесін бастаумен қорқытқаннан және Брно театры қойылым туралы ұсыныс жасағаннан кейін де партитура Винограды театрында қалды. Опера 1954 жылға дейін қойылмады, барлық қойылымдар Бретслав Бакаланың жетекшілігімен өтті. Алғашқы қойылым 1958 жылы Брнода Франтишек Жилектің дирижерлігімен, 1958 жылғы Яначек фестивалінде, Яначектың қайтыс болғанына 30 жыл толуына арналған опералар циклының бөлігі ретінде өтті. Алайда, сюжет құрылымы түпнұсқадан өзгертілді, оқиғаға "флэшбек" форматы берілді, онда оқиға 3-ші актімен басталып, 1-ші және 2-ші актілер "флэшбектер" ретінде араластырылып, содан кейін 3-ші актіні аяқтау үшін қайта оралады. Ғалымдар операның ұмытылу себебі ретінде сюжеттегі кемшіліктерді сынады.
Destiny (also known as Fate, ) is an opera in three acts by Leoš Janáček to a Czech libretto by the composer and Fedora Bartošová. Janáček began the work in 1903 and completed it in 1907. The inspiration for the opera came from a visit by Janáček in the summer of 1903, after the death of his daughter Olga, to the spa at Luhačovice. There, Janáček met Kamila Urválková, who had been the subject of an opera by Ludvík Čelanský, Kamila, where she felt that Čelanský had falsely depicted her personality. After learning that Janáček was a composer, Urválková persuaded Janáček to write another opera to counteract Čelanský's portrait of her. Janáček submitted the opera to the Brno Theatre in 1906, and to the Vinohrady Theatre in Prague in 1907, but both theatres rejected the score. The score stayed with the Vinohrady Theatre even after Janáček had threatened lawsuits against the theatre and after the Brno theatre made offers of a possible production. and 1954, all conducted by Břetislav Bakala. The first staging was in 1958 in Brno, conducted by František Jílek, as part of a complete cycle of operas at the 1958 Janáček Festival, in commemoration of the 30th anniversary of Janáček's death. However, the structure of the plot was altered from the original to give the story a "flashback" format, where the story begins with Act 3 and interpolates Act 1 and Act 2 as the "flashbacks", before returning to finish Act 3. Scholars have criticised weaknesses in the plot as the reason for the opera's neglect.
Рөлдер
РольДауыс түріПремьералық актерлік құрам, алғашқы сахналық қойылым Брнода, 1958 жылғы 25 қазан (дирижер: Франтишек Жилек) Мила ВальковасопраноJindra PokornáŽivný, композитортенорJaroslav UlrychМиланың анасысопраноJarmila PalivcováДр. СудатенорБірінші ледисопраноЕкінші ледисопраноЕскі словак әйелісопраноКеңесшінің әйелісопраноЛhotský, суретшібаритонKonečnýбаритонМисс Стула, мұғаліммеццо-сопраноМисс Паковскасопрано
1-ші акті
Мила мен композитор Живный бір кезде ғашық болған, бірақ Миланың анасы қызына артық пайдалы күйеу табу ниетімен олардың қарым-қатынасын аяқтады. Ата жоқ, Мила жүкті болып, енді жалғыз ана, басқа біреуге тұрмысқа шығуы екіталай. Олар алғаш рет шипажай қаласындағы көңіл көтерулер арасында кездеседі. Бірге жасырын түрде қашып, бұрынғы махаббаттарын қайта жақтайды, бірақ анасы көпшілік арасында оларды тауып алып, жамандыққа қадам басатынын болжайды.
2-ші акті
Төрт жыл өткен соң Живный мен Мила үйленеді, бірақ оның анасы олармен бірге тұрады және психикалық тұрғыдан осал болып қалады. Ұлдары Дубек ойнап жатқанда, олар Живный ажырасқан кезде жазған аяқталмаған операны оқиды. Опера Милаға деген ашу мен қанағатсыздыққа толы, оны адат етуші ретінде бейнелейді. Миланың анасы толыққанды ақыл-есін жоғалтып, операдан музыка фрагменттерін қайталап, балкондан секіріп өледі. Анасын ұстап қалуға тырысқан Мила да онымен бірге құлайды, екеуі де қаза табады.
3-ші акт
Он бір жыл өткен соң, Живныйдың операсы, толыққан жоқ болса да, енді сахнаға қойылатын болады. Ол шәкірттерімен – олардың ішінде қазір жас жігіт Дубекпен – операдан хорды жаттықтырады. Тағы бір шәкірт, Верва, операның батыры композитордың өзі деген болжам айтады. Музыка арқылы Живный Милаға деген махаббатын және оған жасаған зұлматын қайта басынан кешіреді. Өкінішпен күйзелген ол Дубектен бір стақан су әкелуін өтінеді, сосын операның аяғы Құдайдың қолында болсын деп айтып, есінен таяды. Дубек оны бөлмеден шығарып жібереді.