Кіріспе

Еврей тіліндегі құттықтау сөзі – "Мазель тов" немесе "мазаль тов" (מזל טוב; сөзбе-сөз "жақсы ырыс"). Бұл еврейлер бақытты және маңызды оқиға немесе жағдайға құттықтау үшін қолданатын сөз.

Этимологиясы мен айтылуы

Мазель сөзі Киелі кітаптағы еврей тілінен алынған, «жұлдыз шоқшасы» немесе (мишна еврей тілінде) «астрологиялық белгі» деген мағынаны білдіреді және «төмен ағу» дегенді білдіретін נ ז ל түбірімен байланысты болуы мүмкін. «Мазель тов» тіркесі алғаш рет геоникалық еврей тілінде пайда болып, «жақсы астрологиялық белгі» немесе жай ғана «жақсы ырыс» дегенді білдірген. Орта ғасырлардағы еврей әнi «Жақсы белгі, жақсы ырыс! Бұл бізге де, барлық Израильға да болсын» деп құттықтау үшін қолданылған, ал бұл тіркес 19-шы ғасырдың басында идиш және еврей тілінде құттықтау ретінде пайдаланылып, кейін қазіргі еврей тіліне енген. Идиш және ашкеназ тілдерінде «мазель» сөзінің бірінші буынына басымдық берілсе, қазіргі еврей тілінде соңғы буынына басымдық беріледі. «Мазель тов» жеке есім ретінде де қолданылады. «Мазель тов» тіркесі 1862 жылы идиш тілінен американдық ағылшын тіліне енген, айтылуы: /ˈmɑːzəl tɒv/, /ˈtɒf/ MAHzəlTOV, TOF. «Мазель» сөзі бірнеше еуропалық тілдерге «ырыс» мағынасында қабылданған, мысалы: неміс тілінде – Massel, венгр тілінде – mázli, голланд тілінде – mazzel және «ырысқа кенелу» мағынасындағы mazzelen етістігі. Сондай-ақ, бұл сөз голланд тілінде tof немесе toffe («жақсы» немесе «керемет») және неміс тілінде töfte немесе dufte түрінде де қолданылады.

Қолданылуы

Мазель-тов сөзбе-сөз мағынасында "жақсы сәттілік" деп аударылады, бірақ тілек емес, сипаттама ретінде. Оның жасырын мағынасы – "жақсы сәттілік орын алды" немесе "сенің бақытың жақсы болды", ал бұл тіркес осы фактіні мойындау болып табылады. Ол қолданылуы жағынан "құтты болсын!" деген сөзбен ұқсас және шамамен "саған осындай жақсылық орын алғанына қуаныштымын!" дегенді білдіреді. "Сәттілік тілеймін" деген еврей тіліндегі әдеттегі фраза (בהצלחה) – "жетістікпен" дегенді білдіреді. Бүкіл еврей әлемінде, соның ішінде диаспорада, "мазель тов!" бар-мицва немесе бат-мицва сияқты шараларда қолданылатын кең таралған еврей тіркесі. Мысалы, Израильде еврейлердің үйлену тойында, әйнек сындырылғаннан кейін күйеу мен күйеудің достары мен туыстары оны айқайлайды. Израильде бұл тіркес жаңа жүргізуші куәлігін алу, туған күн немесе жаңа жұмысқа орналасу сияқты барлық қуанышты жағдайларда қолданылады.