Кіріспе

1978 жылғы фильм

«Жабайы қаздар» – 1978 жылғы соғыс фильмі, Ричард Бертон, Роджер Мур, Ричард Харрис және Харди Крюгер бастаған актерлік топтың жұмысы. Эндрю В. МакЛаглен режиссерлік еткен бұл фильм продюсер Юан Ллойдтың «Наваронның қарулары» немесе «Бүркіттер батырлық көрсеткен жерде» сияқты жұлдызды актерлік құрамға толы оқиғалық фильм түсіру арманының жемісі болды. Фильмнің сюжеті Африкада шайқасқан еуропалық жалдамалы әскерлер тобына арналған. Реджинальд Роуздың сценарийі Дэниел Карнидің жарық көрмеген «Жұқа ақ сызық» романы негізінде жазылған. Фильм атауын Майкл "Жабайы Майк" Хоардың 5-ші командасы, Ұлттық конгресс (ANC) қолданған «Жабайы қаз» туы мен иыққа тағылатын белгісінен алған, ол өз кезегінде 17 ғасырдағы ирланд жалдамалы әскері «Жабайы қаздардан» шабыт алған. Карнидің романы кейіннен Corgi Books баспасында фильмнің атауымен жарық көрді. Роман 1968 жылы Родезияға құпия ұшақ қонғаннан кейін тараған қауесеттер мен болжамдарға негізделген, ол ұшақта жалдамалы әскерлер мен қайтыс болған Моизе Чомбе деп саналған «африкалық президент» болған деген сөздер қозғалды. МакЛаглен мен Ллойд кейіннен бірнеше актерлердің қатысуымен «Теңіз қасқырларын» түсірді.

Сюжет

Аллен Фолкнер, бұрынғы британдық армия полковнигі, жалдамалы әскерге айналып, Лондонға саудагер-банкір сэр Эдвард Мэтисонмен кездесуге келеді. Соңғысы генерал Ндофаның жазасын өтеп жатқан Оңтүстік Африка елінің тұтқын президенті Джулиус Лимбаниді құтқару операциясын ұсынады. Президент Лимбани Зембаладағы түрмеде ұсталып тұр, оны генерал Ндофаның «Симба» деп аталатын әскерлері күзетіп тұр. Фолкнер тапсырманы қабылдап, қырық тоғыз жалдамалыны, соның ішінде бұрын жұмыс істеген офицерлерді – капитан Рафер Джендерс, тәжірибелі тактик, және лейтенант Шон Финн, бұрынғы ирланд гвардиясының офицері және ұшқышты жинақтайды. Финн сонымен қатар Питер Коэтзиді әкеледі, Оңтүстік Африка қорғаныс күштерінің бұрынғы сарбазы, ол тек үйіне оралып, ферма сатып алуды қалайды. Жалдамалылар Свазилендке ұшып барып, онда жаттығудан өтеді. Жаттығу аяқталғаннан кейін, Джендерс Фолкнерден жалғыз ұлы Эмильге, егер ол аман қалмаса, қарауды уәде етуін сұрайды. Күтпеген жағдайға байланысты, Фолкнерге миссияны бастауға бір күндік мерзім беріледі. Рождество күні, елу жалдамалы адам HALO секіру арқылы Зембалаға түсіп, бір топ қатты күзетілген түрмеден ауру, бірақ тірі Лимбаниді құтқарып алады, ал екінші топ жақын маңдағы шағын әуежайды басып алып, көлікті күтеді. Бірақ Лондонға оралған Мэтисон президент Лимбаниге алмасу үшін генерал Ндофадан мыс кенінің активтерін алғаннан кейін, соңғы сәтте эвакуациялық рейсті тоқтатады. Жау территориясында қалған жалдамалылар Симбаның қудалауымен бұталар арасында жол табады. Коэтзи сияқты көптеген адамдар жол жүзінде қаза табады. Жалдамалылар Лимбанидің туған ауылына жетеді, көтеріліс бастауға үміттенеді, бірақ оның халқының соғысуға дайын емес екенін түсінеді. Ол жерде тұратын ирланд миссионері топқа жақын жердегі ескі Douglas Dakota көлігі туралы айтады, оны олар қашу үшін пайдалана алады. Симбалар жақындағанда, жалдамалылар ауыр шығынға ұшырайды, соңғы шайқаста оларды ұстап тұрады, ал Финн Dakota қозғалтқыштарын іске қосады. Джендерске аяғына оқ тиеді және ол ұшаққа отыра алмайды. Фолкнер оны тұтқындау мен азаптаудан құтқару үшін өлтіруге мәжбүр болады. Бастапқы елу адамнан қалған он үш жалдамалы Родезияның Кариба әуежайына қонуға жетеді, бірақ Лимбани қашу кезінде алған оқ жарақатынан қайтыс болады, нәтижесінде бүкіл миссия сәтсіздікке ұшырайды. Бірнеше айдан кейін Фолкнер Лондонға оралып, Мэтисонмен бетпе-бет кездесу үшін оның үйіне кіреді. Фолкнер Мэтисонның сейфіндегі жарты миллион долларды аман қалғандарға және Зембалада қаза тапқандардың отбасыларына өтемақы төлеу үшін алады. Содан кейін Фолкнер Мэтисонды өлтіріп, Финнмен бірге жылдам қашып кетеді. Фолкнер Джендерске берген уәдесін орындап, Эмильдің пансионатына барады.

Даму

Фильм «The Thin White Line» атты романның негізінде түсірілген, оны Юан Ллойд жариялануға дейін оқыған. Ол оны опциялады және 1976 жылдың маусымында сценарий жазу үшін Реджинальд Роузды жалдады. Бюджеті – 9 миллион АҚШ доллары. United Artists фильмге үміт артты, бірақ Ллойд режиссерлік қызметті Майкл Виннерге беруін талап етті. Ллойд бас тартты және оның орнына, бұрын негізінен вестерн түсірумен танымал болған, британдық-американдық Виктор МакЛагленнің ұлы Эндрю В. МакЛагленді таңдады. Юан Ллойд Джон Фордпен достық қарым-қатынаста болған, МакЛаглен оны фильмді түсіруге ұсынған деп есіне алды. Бұл мүмкін емес еді, өйткені Джон Форд 1973 жылы, фильм негізделген роман пайда болғанға дейін көп жыл бұрын қайтыс болды. Фильмге қаржыны көбінесе сценарий мен жұлдыздардың есімдеріне сүйене отырып, дистрибьюторларға алдын ала сату арқылы тартты. Фильмдегі африкалық елдің аты аталмайды, бірақ ол Заир (қазіргі Демократиялық Конго Республикасы) болуы керек екені анық көрінеді. Фильмнің жарнамалық материалдарында бұл байланыс нақты көрсетілген: «Жабайы қаздар» сол кезде «50 мықты жалдамалы сарбаздың қауіпті, ыстық Орталық Африкадағы Ескі Конгоға ұқсас миссияны орындап, құлатылған және түрмеге қамалған қара президентті құтқару және шығару» тарихы ретінде насихатталды. Фильмдегі жаман кейіпкер, генерал Ндофа, Орталық Африкадағы мысқа бай елдің өте сыбайлас және қатыгез басшысы ретінде сипатталған, ол Президент Мобуту Сесе Секоның жасырылған нұсқасы болды. Сол сияқты, ұшақ қақпасынан кейін түрмеге қамалған, Батысқа қарсы болған Жолиус Лимбани кейіпкері Моиз Шомбеге негізделген. Соңында, фильмнің батыры, Оңтүстік Африкада тұратын британдық жалдамалы полковник Аллен Фолкнер полковник Майкл «Жабайы Майк» Хоарға негізделген. Фолкнер сияқты, Хоар да Оңтүстік Африкада тұратын бұрынғы британдық армия офицері, жалдамалы сарбаз ретінде жұмыс істеген және 1964-1965 жылдары Конгодағы Шомбе үкіметі үшін күресуге жалданып алынған. Хоар фильмнің «әскери және техникалық кеңесшісі» болды және фильмді, жалдамалылардың өмірін шынайы бейнелегендігі үшін жоғары бағалады.

Кастинг

Ллойд бастапқыда Ричард Бертон мен Роджер Мурды тиісінше рөлдеріне қарастырғанмен, басқа актерлерді таңдау қиын болды. Жалдамалы әскерлердің көп бөлігі әскери ардагерлерден (кейбіреулері бұрын Фолкнердің басшылығымен соғысқан) құралғандықтан, физикалық тұрғыдан қиын рөлдерге көптеген ересек актерлер мен эпизодтық рольдердегілерді шақыру қажет болды. Фильмде бірнеше ардагерлер мен нағыз жалдамалы сарбаздар ойнады. Солтүстік ирландиялық актер Стивен Бойд, Ллойдтың жақын досы, бастапқыда жалдамалыларды миссияларына дейін даярлайтын сержант-майор Сэнди Янгтың рөліне дайын болған. Алайда Бойд түсірілімге кіріспес бұрын қайтыс болды, ал Джек Уотсон соңғы сәтте ауыстырылды. Ол бұрын МакЛагленнің 1968 жылғы «Жынды бригада» фильмінде ұқсас рөл ойнаған. Харрис осы келісім туралы түсірілім аяқталғанға дейін білмеді. Харди Крюгер Питер Коэтзи рөліне қарастырылған бірінші актер емес еді. Ллойд бастапқыда Курд Юргенс туралы ойлады, бірақ Харди оған көбірек сай келеді деп ойлады. Крюгер Лимбанимен бірге ойнаған көріністерге де әсерленді. Мур кейіннен: «Мен актерлік құрамның жалғыз еркелегі болдым. Харрис пен Бертон алкоголь ішпеді, ал Крюгер әйелімен бірге бөлмесінен шықпады» деді. Мурдың кейіпкері америкалық қаржыгер кейіпкерді «қара ирландиялық» деп сипаттағаннан кейін О.Дж. Симпсонға ұсынылған. Ллойдтың таңғалысына орай, Мур оған кейіпкердің сөздерін қысқартуды өтінді, өйткені ол Бертон мен Харристі басып өтуді жоспарламады; кейіпкер өзінің негізгі мәліметтерін сақтап қалды, бірақ соңғы нұсқада көбірек стоикалық әрекетке қатысушы болды. Ллойд ұзақ жылдар бойы дос болған Кеннет Гриффитке гомосексуал дәрігер Уитти рөлін ұсынудан бұрын ойланды. Соңында Гриффит: «Дүниедегі ең жақын достарымның кейбіреуі гомосексуал!» деді және рөлді қабылдады. Кит рөлін ойнаған Перси Герберт Екінші дүниежүзілік соғыстың ардагері болды, ол Сингапурды қорғау кезінде жараланды, содан кейін Жапон императорлық армиясы тарапынан тұтқынға алынып, тұтқын лагерінде ұсталды. Алан Лэддтің ұлы Дэвид Лэдд және Стэнли Бейкердің ұлы Глин Бейкер де фильмде рөлдер ойнады. Лэдд Лондонға негіделген мафия басшысының (Джефф Кори) есірткі сатушы туысын, ал Бейкер жас жалдамалы сарбаз Эспозито рөлін ойнады. Бейкердің айтуынша, оның сюжетте осы уақытқа дейін тірі қалуының жалғыз себебі - ол президент Лимбаниді біршама уақыт бойы көтеріп жүруге жететіндей жас және денелі актерлердің бірі болды. Дэвид Лэддтің кейіпкерінің қатынының рөлін Ингмар Бергманның қызы Анна Бергман ойнады. Тош Дональдсон рөлін ойнаған Иан Юл 1960-шы және 1970-ші жылдары Африкада нағыз жалдамалы әскер болған. Ол Оңтүстік Африкада жергілікті актерлерден таңдалды. Содан кейін ол өзінің бұрынғы командирі Майкл «Жабайы Майк» Хоарды, ол 1960-шы жылдардағы Конго дағдарысында жалдамалы әскерлердің бір легионын, 5 Commando, Armée Nationale Congolaise (Екінші дүниежүзілік соғыстағы британдық командос бөлімі 5 Commando емес) басқарды, фильмнің техникалық кеңесшісі болуына шақырды. Ол бұл рөлді Юлмен бөлісті. Джон Кани Джесси Блейкті ойнады, ол бұрын Фолкнермен бірге қызмет еткен жалдамалы сарбаз және Фолкнермен қайта жұмыс істеу мүмкіндігіне дейін күресіп келді. Palitoy «Том Стоун» фигурасын (Action Man командасының бөлігі) фильмнің түсірілім алдындағы фотосуреттері мен плакаттарын қарап, Блейк кейіпкеріне негіздеді. Кейіннен фигураға бірнеше өзгерістер енгізілді. Кани көп жылдар бойы актерлік және сахналық өнер көрсеткеннен кейін Уинстон Нтшонамен бірге фильмде дебют жасады. Нтшона фильмде Лимбани рөлін ойнады және «Жабайы қаздар» фильмінен кейін Канимен тағы да көптеген фильмдерде түсті. Кани мен Нтшона бастапқыда фильм жалдамалылар туралы болатынын естіген соң рөлдерден бас тартқанын айтады, бірақ сценарийді оқығаннан кейін ойларын өзгертті. Кани былай деді: «Бұл фильмге одан артық жақсы уақыт таба алмас едік. Біз бүгін Африкада не болып жатқанын жақсы білеміз және фильм 120 минуттың ішінде, тіпті минуттың төрттен үш бөлігін бізге бір-біріміз керек екенін айтуға жұмсайды, ал ақ нәсілді адам қара нәсілді адам сияқты африкалық бола алады, бұл маңызды». Розалинд Ллойд, Хизер рөлін ойнаған, Юан Ллойдтың қызы. Оның анасы, актриса Джейн Хилтон, миссис Янг рөлін сомдады. Сюзан Хант, Ричард Бертонның түсірілім кезінде әйелі, полковник Фолкнерге сүйісіп тұрған египеттік қыз рөлін ойнады.

Түсірілім

Негізгі түсірілім 1977 жылдың жазы мен күзінде Оңтүстік Африкада өтті, ал қосымша студиялық түсірілім Миддлсекстегі Твикенхэм киностудиясында жүргізілді. Роджер Мур Африкадағы түсірілімнің үш шамамен үш айға созғанын, түсірілім тобының Солтүстік Трансваалдағы (қазіргі Лимпопо) Тишипизе жанындағы денсаулық сақтау орталығын пайдаланғанын айтты; түсірілім Мессина шекаралық аймағында да өтті. 1977 жылы БҰҰ Қауіпсіздік Кеңесінің 418 қаулысымен Оңтүстік Африкаға қару-жарақ эмбаргосы салынды.

Саундтрек

Рой Баддтың музыкасы бастапқыда овертюра мен соңғы титр музыкасын қамтыды, бірақ екеуі де Джоан Арматрединг жазған және орындаған "Жабайы қаздардың ұшуымен" ауыстырылды. Үш туындының барлығы саундтрек альбомына, сондай-ақ "Dogs of War" әніне енді, онда Scots Guards Баддтың тақырыптарына сөздермен ән салды. Бадд Бородиннің №2 струнный квартетін Рафердің тақырыбы ретінде пайдаланды. Саундтрек бастапқыда A&M Records компаниясымен шығарылды, кейіннен лицензия бойынша Cinephile DVD ретінде қайта шығарылды.

Ұсынылған қайта жасау

Продюсер Джанни Нуннари 2007 жылы өзінің Hollywood Gang Productions компаниясы арқылы фильмді қайта түсіру құқығын сатып алған. Руперт Сандерс режиссерлікке тартылды. 2017 жылдың тамызында New Republic Pictures және Filmula Уильям Монахан жазған сценарий негізінде фильмнің қайта түсірілімін жасауға әрекеттенді. 2021 жылдың қарашасына дейін фильмнің әлі де дамып жатқаны белгілі болды, ал Providence Film Group және New Republic Pictures Уильям Монаханның сценарийі бойынша түсірілім жүргізіп жатыр.