Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Хаим Арлосоров (23 ақпан 1899 – 16 маусым 1933; Хаим Арлозоров деп те аталады) – Палестинадағы Британдық Мандат кезінде, Израиль құрылғанға дейін, Йишувтың социалистік-ционистік көшбасшысы және Еврей агенттігінің саяси бөлімінің басшысы. 1933 жылы Арлосоров Тель-Авив жағасында серуендеп бара жатқанда қаныққан. Ол Хаим Арлосоров атымен аталған иммигрант кемесінде болған еңбекші-ционистік саясаткер.
Labour Zionist politician in Mandatory Palestine
the immigrant ship named after Haim Arlosoroff
Haim Arlosoroff (February 23, 1899 – June 16, 1933; also known as Chaim Arlozorov; ) was a Socialist Zionist leader of the Yishuv during the British Mandate for Palestine, prior to the establishment of Israel, and head of the political department of the Jewish Agency. In 1933, Arlosoroff was assassinated while walking on the beach in Tel Aviv.
Өмірбаян
Хайм Арлосоров 1899 жылдың 23 ақпанында Украинаның Ромни қаласында (сол кезде Ресей империясының бір бөлігі) еврей отбасында дүниеге келді. Ресейде ол Виталий деп аталды, бұл Хаимнің орыс тіліндегі баламасы. Германияда ол Виктор деп танылды. Арлосоровтың әкесінің әкесі – Ромни раввині Елиезер Арлосоров, Талмудқа түсіндірмелер жазған автор. Алты жасында Арлосоров алғаш рет антисемитизммен кездесті, 1905 жылы Ромнидегі Арлосоровтар отбасының үйіне зорлық-зомбылық кезінде шабуыл жасалды. Отбасы Германия шекарасы арқылы Шығыс Пруссияға қашып кетті. Жеті жылдан кейін отбасы Германиядағы Кенигсберг қаласына (қазіргі Ресейдің Калининград қаласы) қоныстанды. Осылайша Арлосоров неміс тілін еркін меңгерді, сонымен қатар репетитормен еврей тілін оқыды. 1914 жылы Бірінші дүниежүзілік соғыс басталғанда, отбасы неміс азаматтығына ие болмағандықтан, депортация қаупі төнді. Соңында отбасы Берлинге көшіп келуге рұқсат алды. Оның әкесі Саул Ресейге жұмыс сапарымен барып, қайта оралуға тыйым салынған соң, сол жерде холерадан қайтыс болды. Арлосоров Берлин университетінде экономика мамандығын оқып, сол сала бойынша докторлық диссертациясын қорғады. Оқу кезінде сионистік мәселелерге қатысты мақалалар жазды. Германияда ол сол кездегі көптеген зиялыларды өзіне тартқан социалистік саяси партияның жетекшісі болды. Партиялық байланысының нәтижесінде Арлосоров өзінің жазбалары алғаш рет жарияланған "Die Arbeit" (неміс тілінде "Еңбек") журналының редакторы болып тағайындалды. Арлосоров діни салттарды қатаң сақтамады. Оның ерте жасындағы қабілеті мен еврей ретінде ұлттық сезімдерінің күшті болуы оның неміс әдебиеті пәнінің мұғаліміне 17 жасында жазған хатында көрінеді: "Мен евреймін, және еврей екенімді мақтан тұтамын. Мен өзімнің неміс емес екенімді сезінемін, және осыны жоққа шығару маған ешқашан ойға келген емес. Менің жаным ежелгі, бірегей еврей мәдениетіне құштар. Бірақ мен неміс мәдениетін де жақсы көремін, және, мүмкін, мен оны қаншалықты жақсы көретінімді мойындаудан қорқамын. Дегенмен, Гете мен Шиллер менің жүрегіме жақын болған емес". 1919 жылы Арлосоров "Еврей халқының социализмі" атты трактатын жариялады, бұл оның Ерец Израильдегі еврей халқының ұлттық үмітіне қатысты алғашқы маңызды жазбалық үлесі болды. Трактатында Арлосоров дәстүрлі марксистік сенімдерден алшақтады, ұлттық сананы қабылдайтын социализмнің жаңа түрін жақтады. Арлосоровтың пікірінше, еврей халқы тек еврей ұлттық отанында ғана өзінің бірегей мәдени ерекшеліктерін сақтап, қайта жаңғырта алады. Арлосоров "Еврей халқының социализмін" құру арқылы еврейлерге Ерец Израильге оралған кезде мемлекеттік жер меншігіне ие болу кепілдігі беріледі деп мәлімдеді. Өзінің замандастарының басқа социалистік сионистерінің көзқарастарына сәйкес, Арлосоров "Сабат жылы" және "Жүбіл жылы" сияқты ежелгі Киелі кітаптағы егіншілік дәстүрлерін жаңа еврей мемлекеті үшін белгіленген институттармен қатар қазіргі заманда қайта жаңғыртуға болады деп сенді. Арлосоровтың трактатында еврей халқының Ерец Израильге оралуымен бірге еврей тілінің қайта жаңғыруы күтілетіні нақты болжалды. Арлосоров Палестинаға алғаш рет 1921 жылдың көктемінде сапар шекті. Оның келгенінен кейін көп ұзамай Яффа қаласында дүрбелең шықты. Арабтардың көтерілісі кезінде Арлосоров Тель-Авив пен Яффаға жақын орналасқан еврей поселенісі Неве-Шаломды қорғады. Бұл оқиғалар Арлосоровтың назарын еврейлер мен арабтар арасындағы қарым-қатынасты жақсарту қажеттілігіне аударды. Дүрбелеңнен кейін Арлосоров сионистік басшылықты Израильде араб ұлттық қозғалысының бар екендігін жоққа шығарудан бас тартуға шақырды. Алайда, Арлосоровтың өтініші кеңінен қабылданбады, және ол өзінің партиясы Хапоэль Хацайрдың ішінде сынға ұшырады. Арлосоров соңында көршілес арабтармен күшті келісім еврей ұлттық отанының құрылысына кедерілмес екендігіне келді. 1923 жылғы Сионистік конгресте Арлосоров Сионистік әрекет комитетіне сайланды. Ол кезде ол 24 жаста болды. Университеттегі қызметтен бас тартып, 1924 жылы Германиядан Ұлыбританияның Палестина мандатына көшіп келді. 1926 жылы ол Женевадағы Ұлттар лигасының алдында "ишувты" өкілдік етуге таңдалды. Арлосоровтың арабтармен бейбіт ынтымақтастық пен келісімге қол жеткізу үміті қатты сынақтан өтті. 1929 жылы Зеев Жаботинскийдің ревизионистік сионистер одағының басшылығымен ұйымдастырылған Бетар жастар қозғалысы Батыс қабырғасының жанында еврейлердің беделін күшейту үшін коалицияға қатысты. Бетардың және олардың серіктерінің әрекеттері араб қауымдастығында жарылысқа әкелді, олардың пікірінше, бұл әрекеттер жақын жердегі Темпл Маунттағы мұсылман қасиетті орнын қорлады. Нәтижесінде 1929 жылғы Батыс қабырғасы көтерілісі болды, оның салдарынан көптеген адамдар, соның ішінде бейбіт тұрғындар қаза тапты. Арабтардың наразылығын одан әрі қоздырмау үшін Арлосоров ревизионистерді сезімталдықсыздықпен арабтардың ашуын тудырғаны үшін қатаң сынады.
Haim Arlosoroff was born on February 23, 1899, into a Jewish family in Romny, Ukraine (then part of the Russian Empire). In Russia, he was known as Vitaly, the Russian equivalent of Haim. When living in Germany, he was known as Viktor. Arlosoroff's paternal grandfather was Rabbi Eliezer Arlosoroff of Romny, an author of religious commentaries on the Talmud. At the age of six, Arlosoroff encountered antisemitism for the first time, when in 1905, the Arlosoroff family home in Romny was attacked during a violent pogrom. The family fled across the German border to East Prussia. Seven years later, the family settled in Königsberg, Germany (now the Russian city of Kaliningrad). Arlosoroff thus became fluent in German, in addition to studying Hebrew with a tutor. When World War I began in 1914, the family did not possess German citizenship, and thus faced threats of deportation. The family eventually obtained permission to move to Berlin. When his father, Saul, returned to Russia on business, he was barred from returning and died there of cholera. Arlosoroff studied economics at the University of Berlin and obtained a doctorate in that subject. During his studies, he wrote articles on Zionist affairs. In Germany, he became a key leader of Hapoel Hatzair (also Ha Po'el ha Tza'ir, Hebrew for "The Young Worker"), a socialist political party which attracted many of the intellectuals of the time. As a result of his party affiliation, Arlosoroff was appointed editor of "Die Arbeit" (German for "The Labour"), a journal in which his writings were first published. Arlosoroff was not religiously observant. His precociousness and his strong national feelings as a Jew can be seen in a letter he wrote at age 17 to his German literature teacher: "I am a Jew, and I feel strong and proud of my Jewishness. I feel it in my bones that I am different from a German, and it would never occur to me to deny this My soul yearns for the unique, ancient Hebrew culture. But I also like German culture, and perhaps I am also afraid to admit how great my love for it is Yet, Goethe and Schiller never really touched my heart closely." In 1919, Arlosoroff published the treatise "Jewish People's Socialism", his first major written contribution relating to a nationalistic hope for the Jewish people in Eretz Israel. In his treatise, Arlosoroff distanced himself from traditional Marxist beliefs by advocating a new brand of socialism that embraced a national consciousness. Arlosoroff's contention was that the Jewish people would only be able to preserve and revive their unique cultural identities within a Jewish national homeland. Arlosoroff further professed, that through the establishment of "Jewish People's Socialism", Jews would be guaranteed public land ownership upon their return to Eretz Israel. In accord with the visions of other socialist Zionists of his time, Arlosoroff believed that ancient Biblical agricultural traditions, such as the "Sabbath Year" and "Year of Jubilee", could be restored in modern practice alongside institutional parameters established for the new Jewish nation. Arlosoroff's treatise accurately predicted a powerful resurgence of the Hebrew language would accompany the return of Jewish people to Eretz Israel. Arlosoroff first visited Palestine in the spring of 1921. Shortly after his arrival, the Jaffa riots broke out. In the midst of Arab rioting, Arlosoroff stood in defense of Neve Shalom, a Jewish settlement adjacent to Tel Aviv and Jaffa. These events shifted Arlosoroff's focus to the need for better relations between Jews and Arabs. Following the riots, Arlosoroff called upon the Zionist establishment to no longer deny the reality of an Arab national movement existing in Eretz Israel. However, Arlosoroff's plea was not widely accepted, and he received criticism from within the ranks of his own party, Hapoel Hatzair. Arlosoroff would ultimately come to the position that strength based compromise with neighboring Arabs would not weaken or undermine efforts to establish a Jewish national homeland. In the 1923 Zionist Congress, Arlosoroff was elected to the Zionist Action Committee. He was only 24 years old at the time. Turning down a university position, he left Germany for the British Mandate of Palestine in 1924. In 1926 he was chosen to represent the yishuv at the League of Nations in Geneva. Arlosoroff's hope for peaceful cooperation and compromise with Arabs would be severely tested. In 1929, the consciously aggressive Betar Youth Movement, organized under Ze'ev Jabotinsky's Union of Revisionist Zionists, took part in a coalition to assertively enforce and enlarge a Jewish presence in the proximity of the Western Wall. The activities of Betar and their associates inflamed an explosive reaction from the Arab community, in whose perception these activities had dishonoured the Muslim holy site on the adjacent Temple Mount. The violent Western Wall Uprisings of 1929 ensued, which resulted in the loss of many lives, including civilians. Instead of inciting further Arab tensions, Arlosoroff strongly criticized the Revisionists for insensitively provoking the animosity.
Саяси мансап
1930 жылы Арлосоров екі ірі сионистік социалистік саяси партияларды – Поале Сион мен Хапоэль Хацаирды біріктіріп, Мапай Еңбек партиясын құрды. Мапайдың саяси күші арқылы Арлосоров 1931 жылғы Сионистік Конгресте Сионистік Атқару комитетінің мүшесі болып сайланды. Сонымен қатар, ол Палестинадағы Еврей агенттігінің саяси директоры болып тағайындалды және 1933 жылы қаза тапқанға дейін осы лауазымда қалды. Еврей агенттігінің саяси директоры ретінде Арлосоров британдықтардың Палестинаға еврейлерді қоныстандыруға көмектесетініне сенді, сондықтан ол сол аумақты басқаруға жауапты британдық Мандатты үкіметпен жұмыс істеді. Саяси директор лауазымына кіріспей тұрып, Арлосоров британдық басқару жүйесімен танысып, «Британдық әкімшілік және еврей ұлттық ошағы» атты эссе жазған болатын. Өзінің қызметтік жылдарында Арлосоров Ұлыбританияның Жоғарғы комиссары Артур Ваухоппен және британдық Отаршылдық хатшысы сэр Филипп Кунлифф Листермен тығыз қарым-қатынас орнатты. Арлосоров еврей ғалымы және мемлекет қайраткері Хаим Вейцманмен жақын дос болды. Доктор Вейцман Арлосоровтың Мапайлық Сионист замандастарының арасында саяси тұрғыдан ең орташа саналды. Қамаудан бірнеше ай бұрын Арлосоров еврей ұлтының құрылуына көмектесуге деген құлшынысы күшейді. 1933 жылғы қаңтарда өткен Мапай Еңбек Кеңесінің отырысында Арлосоров Дэвид Бен-Гурионмен және басқа да танымал Мапай басшыларымен сионистердің британ үкіметінің инфрақұрылымында жұмыс істеуі керек пе, жоқ па, еврей мемлекетін құруға көмектесуі керек пе деген мәселеде қақтығысқа түсті. Арлосоров әріптестеріне егер сионистік қозғалыс британдық билікпен оқшаулану саясатын ұстанса, арабтардың саяси ықпалы британдық әкімшілікте артады және Эрец-Израильдегі еврей халқының құқықтарына нұқсан келтіреді деп ескертті. 1933 жылғы 8 сәуірде Арлосоров Иерусалимдегі Король Давид қонақ үйінде Еврей агенттігінің атынан тарихи оқиға ұйымдастырды. Вейцман мен Трансиорданияның көрнекті араб басшыларының қатысуымен өткен түскі ас екі топтың ынтымақтастығын дамытуға көмектесу үшін жиналған еврей сионистері мен араб басшыларының алғашқы кездесуі болды. Арлосоров Трансиорданияның араб шейхтерімен келісімге келу арқылы Палестинаның араб басшыларымен саяси қарым-қатынасты жақсартуға үміттенді. Алайда, Арлосоровтың еврей-араб ынтымақтастығына қатысты көзқарасына және Эрец-Израильде екіұлтты болашақ болу мүмкіндігіне барлығы риза болған жоқ. Түскі ас өткеннен кейін араб радикалдары кездесуге қатысқан орташа арабтарды ашық сынады. Палестинаның кейбір араб басшылары Трансиорданиялық Араб делегациясынан толығымен алшақтады. Трансиорданияның эмирі Абдуллаға, Трансиорданияның үлкен аумақтарын басқарған тұлғаға, татуласу әрекеттерінде жетекші рөл атқарғаны үшін ерекше ашу туды. Еврейлердің Король Давид қонақ үйіндегі кездесуіне қарсылығы діни сионизмнің негізгі партиясы Мизрахи Арлосоровтың Еврей агенттігіндегі лауазымынан кетуін талап еткен кезде де байқалды. Ревизионистік қозғалыстағы кейбір радикалдар одан да ары барып, Арлосоровтың тірі болу құқығына күмән келтірді. Адольф Гитлер Германияда билікке келгеннен кейін Арлосоров өзінің назарын неміс еврейлерінің жағдайына аударды. Арлосоровтың бала кезінде жақсы көрген Германиясы Гитлер билікке келгеннен кейін тез және күрт өзгерді. 1933 жылғы сәуірде жаңа режим көптеген еврейлерге қарсы заңдардың біріншісін қабылдады, оған сәйкес барлық еврей қызметкерлері неміс үкіметінің лауазымдарынан босатылды. Сол кезде нацистік билік еврейлерге ерекше визасыз елден шығуға рұқсат бермейтін жарлық шығарды. Әлемдегі еврей ұйымдары Гитлер режиміне наразылық білдіріп, неміс тауарларын бойкотқа алды. 1933 жылғы 1 сәуірде нацистер Германиядағы еврей бизнесін бойкотқа салғаннан кейін Арлосоров Ұлыбританияның дағдарысқа араласуын сұрап, Жоғарғы комиссар Артур Ваухоппен байланысқа түсті. Арлосоров Ваухоптан Гитлер рейхынан пана іздеген еврейлерге Палестинаға қосымша иммиграциялық визалар беруді сұрады. Гитлер еврейлерді жек көріп, оларды Германиядан қуғысы келсе де, 1933 жылы нацистер көптеген еврей босқындарын көрші елдерге қашуға рұқсат бергісі келмеді. Себебі рейхтің қызметкерлері еврей босқындары нацистік Германияға экономикалық бойкот жасау үшін өсіп келе жатқан халықаралық қозғалысқа көп сандама қосылады деп уайымдады. Гитлердің алаңдаушылығына қоса, неміс қаржы кеңесшілері нацистік үкіметті егер неміс жұмыс күшінен еврей жұмысшыларының көптеп кетуі Германияның экономикалық тұрақтылығына зиян келтіреді деп ескертті. Нацистер еврейлерден құтылудың саяси немесе экономикалық салдары болмайтын ыңғайлы шешімін қажет етті. 1933 жылы Арлосоров пен неміс рейхінің шенеуніктері Палестина Мандатын өте әртүрлі себептермен мүмкіндіктер елі деп қарады. Нацистік басшылардың пікірінше, британдықтар бақылап отырған шалқақ аумақ мыңдаған Гитлерге қарсы еврей босқындарын әлемдік саяси аренадан оқшаулауға қолайлы «қоқыс полигоны» сияқты көрінді. Сонымен қатар, босқындарды беру үшін сионистік басшылармен жасалған қаржылық келісім нацистік бойкоттың салдарынан зардап шеккен неміс экономикасын нығайтуға көмектесер еді. Алайда, Арлосоров пен басқа сионистер үшін Германияның еврейлерінің және олардың мүлкінің Эрец-Израильге жаппай көшірілуі Палестина Мандатында еврей мемлекетін құруды кепілдендіруге тарихи мүмкіндік берді. Арлосоров британдықтарға сенбеуге және оларды ашуға түсірмей, өздерінің Отаны мен Еуропадағы еврейлерді ұлтшыл және авторитарлық режимдерден, әсіресе нацистік Германиядан құтқару үшін қайта құру қажеттігіне келді. Гитлердің тираниясынан еврейлерді құтқаруға жасаған тырабында Арлосоров өзінің Сионистік қозғалысының Ревизионистік қанаттарынан қатты қарсылыққа тап болды. Мапай Еңбек партиясының басшылары Германиямен келісімге қол жеткізу үшін Сионистік ортадағы нацизмге қарсы сезімді жұмсартуға тырысқанмен, көрнекті Ревизионист лидері Зеев Жаботинский оларға қатысты тұрақты түрде қарсылық көрсетті. 1933 жылғы 28 сәуірде радиода сөйлеген сөзінде Жаботинский Сионизм мен Гитлер арасындағы кез келген келісімді қатысты түрде айыптады. Жаботинский радиодағы сөйлесінде неміс экспортына халықаралық экономикалық бойкотты қолдауды, сондай-ақ Палестина Мандаты осы бойкотты жетекшілік етуі керек екенін ұсынды.
In 1930, Arlosoroff unified the two major Zionist socialist political parties, the Poale Zion and the Hapoel Hatzair, to form the Mapai Labour Party. Through the Mapai's political muscle, Arlosoroff was elected as a member of the Zionist Executive at the 1931 Zionist Congress. In addition, he was named Political Director of the Jewish Agency for Palestine, a position he held until his 1933 assassination. As the Jewish Agency's Political Director, Arlosoroff first believed that the British would help settling Jews in Palestine, so he worked with the British mandatory government which was in charge of running that territory. Prior to his tenure as Political Director, Arlosoroff had already familiarized himself with the British system of rule, having written an essay titled "The British Administration and the Jewish National Home". During his years in office, Arlosoroff would develop close working relationships with Britain's High Commissioner Arthur Wauchope and British Colonial Secretary Sir Philip Cunliffe Lister. Arlosoroff was a close friend of the Jewish scientist and statesman, Chaim Weizmann. Dr. Weizmann was considered to be among the most politically moderate of Arlosoroff's Mapai Zionist contemporaries. In the months leading up to his assassination, Arlosoroff's fervor to help establish a Jewish national homeland intensified. At a Mapai Labour Council meeting occurring in January 1933, Arlosoroff strongly clashed with David Ben Gurion and other prominent Mapai leaders regarding whether or not the Zionists should work within the British government's infrastructure to help bring about Jewish statehood. Arlosoroff warned his colleagues that if the Zionist movement maintained an isolationist policy with the British ruling authorities, Arab political influence would increase within the British Administration and cause the rights of Jewish people in Eretz Israel to suffer. On April 8, 1933, Arlosoroff organized a historic event at the King David Hotel in Jerusalem on the Jewish Agency's behalf. The luncheon, attended by Weizmann and prominent Arab leaders of Transjordan, would be the first time Jewish Zionists and key Arabs gathered together to help promote cooperative efforts between the two groups. Arlosoroff hoped that by building an accord with the Arab sheiks of Transjordan, political relations with Arab leaders of Mandatory Palestine might be enhanced. However, not everyone was pleased with Arlosoroff's vision for Jewish/Arab collaboration, nor the possibility of a bi nationalistic future in Eretz Israel. After the luncheon, Arab radicals openly chastised the moderate Arabs who had attended the meeting. Certain Arab leaders in Mandatory Palestine distanced themselves completely from the Transjordanian Arab delegation. Particular anger was directed at Transjordan's Emir Abdullah, the ruler over large territories in Transjordan, who had taken a leading role in the conciliation efforts. Jewish opposition to the King David Hotel meeting also became apparent as the major party of religious Zionism, Mizrachi, demanded that Arlosoroff should resign from his position at the Jewish Agency. Some radicals in the Revisionist movement went even further and questioned Arlosoroff's right to be alive. As a result of Adolf Hitler's rise to power in Germany, Arlosoroff directed his focus to the plight of German Jews. The Germany Arlosoroff loved growing up changed quickly and drastically upon Hitler's rise to power. In April 1933, the new regime implemented the first of many anti Jewish laws by terminating all Jewish employees from German government positions. Also at that time, Nazi officials decreed Jewish people would not be permitted to leave the country without a specially issued exit visa. Jewish groups responded worldwide to Hitler's regime through protests and boycotts of German products. Immediately following an organized Nazi boycott of Jewish businesses in Germany on April 1, 1933, Arlosoroff contacted High Commissioner Arthur Wauchope requesting Britain's intervention in the crisis. Arlosoroff asked Wauchope to consider that supplementary immigration visas for Mandatory Palestine be granted to Jewish people seeking refuge from Hitler's Reich. Though Hitler hated Jewish people and wanted them expelled from Germany, in 1933 the Nazis were not willing to let a large number of Jewish refugees flee to the surrounding nations. This was because Reich officials were concerned that fleeing Jewish refugees would lend large numbers to a growing international movement for the economic boycott of Nazi Germany. Adding to Hitler's worries, German financial advisers warned the Nazi government that a mass exodus of Jewish laborers from the German workforce would badly damage Germany's economic stability. The Nazis needed a convenient solution to rid themselves of Jews without a political or economic backlash. In 1933, Arlosoroff and German Reich officials viewed the British Mandate of Palestine as a land of opportunity for very different reasons. In the eyes of the Nazi leadership, the remote British controlled territory appeared to be a "dumping ground" suitable to isolate thousands of anti Hitler Jewish refugees from the world's political arena. In addition, a financial agreement with Zionist leaders for the transfer of the refugees would help bolster a German economy adversely affected by anti Nazi boycotts. For Arlosoroff and other Zionists, however, the potential mass transfer of Germany's Jews along with their assets to Eretz Israel presented a historic opportunity to help guarantee the future establishment of a Jewish nation in Mandatory Palestine. Arlosoroff came to feel that the British could not be trusted and that the Jews must risk angering them in order to rebuild their own homeland and save the Jews of Europe from the nationalist and authoritarian regimes under which they lived, especially in Nazi Germany. In his efforts to help Jews escape the tyranny of Hitler, Arlosoroff would face staunch opposition from the Revisionist ranks within his own Zionist movement. Though Mapai Labour leaders attempted to prepare the way for an agreement with Germany by mitigating anti Nazi sentiment within Zionist circles, prominent Revisionist leader Ze'ev Jabotinsky steadfastly opposed them. In a radio broadcast on April 28, 1933, Jabotinsky strongly condemned any possible pact between Zionism and Hitler. Jabotinsky upheld in his radio address the Revisionist platform for an international economic boycott on German exports, suggesting in addition that the British Mandate of Palestine should assume the lead in the boycott efforts.
Хаавара келісім
Осы кезде Хайм Арлосоров даулы Хаавара келісімін келісу үшін нацистік Германияға сапар шекті. Бұл келісім еврейлердің мүлкін алып, Палестинаға көшіп кетуіне мүмкіндік берді. Немістер еврейлерден құтылуға қуанды, бірақ олардың мүлкін алып кетуге келіспеді. Келісімге сәйкес, еврейлер ақшаларын арнайы банк шотына сақтауға міндетті болды. Бұл ақшалар кейін Палестинаға (және басқа елдерге) экспортталатын неміс тауарларын сатып алуға жұмсалды. Осы тауарларды сатудан түскен табыс Палестинаға келген еврейлерге берілді. Нацистер үшін бұл еврейлерден арылуға көмектесті, сонымен қатар неміс тауарларын бойкоттау әрекеттерін де болдырмады (әсіресе моральдық тұрғыдан, өйткені тауарды еврейлердің өзі импорттады). Сионистік қоныстар үшін капиталдың келуі әлемдік экономикалық дағдарыс кезінде аса қажетті экономикалық серпіліс болды. Арлосоров пен неміс шенеуніктері Хаавара келісімін ресми бекіткеннен кейін шамамен бір жыл өткен соң, Эрец-Израильде айқын экономикалық өзгерістер орын алды. Оның нәтижесінде көптеген еврей иммигранттар Киелі жерге қоныс аударды. Хаавара келісіміне дейін жыл сайын Палестинаға ағылшын мандатына бірнеше мың еврей жұмысшысы ғана көшіп келген. Бірақ келісімге қол қойылғаннан кейін екі жыл ішінде 50 мыңнан астам жаңа еврей жұмысшысы Палестинаның Британдық мандатын өз үйі деп санады. Хаавара келісімінің еврей иммиграциясына тигізген алғашқы әсері зор болды, себебі Эрец-Израильге келген алғашқы 50 мың еврей иммигранттың шамамен 20 пайызы Германиядан келді. 1936 жылға қарай, Хаавара келісімі күшіне енгеннен кейін үш жыл өткен соң, Палестинаның Британдық мандатындағы еврей халқының саны екі есеге артты. Уақыт өте келе, Гитлердің жақын серіктерінің бірі, Адольф Эйхман сияқтылары, Германияның Хаавара келісіміне қатысқанына өкінді. Нәтижесінде, 60 мыңнан астам неміс еврейі Хаавара келісімі арқылы тікелей немесе жанама түрде нацистердің қудалауынан құтылды. Бұдан өзге, Хаавара келісімі Палестинаның Британдық мандатына шамамен 100 миллион доллар аударды, бұл болашақ еврей мемлекеті үшін өнеркәсіптік инфрақұрылым құруға көмектесті. Хаавара келісімінен түскен қаражат жер сатып алуға және қазіргі Израильдің шекараларын анықтайтын көптеген жаңа еврей қоныстарын дамытуға жұмсалды.
At this point, Haim Arlosoroff visited Nazi Germany to negotiate the controversial Ha'avara Agreement. It allowed for the emigration of Jews to Palestine along with most of their property. The Germans were happy to get rid of Jews but unwilling to allow them to take their property with them. Via the agreement, the Jews had to put their money into a special bank account. This money was then used to purchase German goods for export to Palestine (and other countries). The proceeds of the sale of these goods were given to the Jews on their arrival in Palestine. For the Nazis, this helped them get rid of Jews but overcame any attempts at a boycott of German exports (especially from a moral point of view since it was the Jews themselves importing the goods). For the Zionist settlement, the influx of capital gave a much needed economic boom in the midst of worldwide depression. Approximately a year after Arlosoroff and German officials formalized the Ha'avara Agreement, a substantial economic reaction began to take place in Eretz Israel. As a result, many new Jewish immigrants came to dwell in the Holy Land. Prior to the Ha'avara Agreement, only several thousand Jewish workers had been immigrating to the British Mandate of Palestine on a yearly basis. After the agreement was signed, however, over 50,000 new Jewish workers made the British Mandate of Palestine their home within two years. The Ha'avara Agreement's initial impact on Jewish immigration would be widespread, as an approximate 20% of the first 50,000 new Jewish immigrants in Eretz Israel came from Germany. By 1936, just three years after the Ha'avara Agreement became effective, the population of Jewish people within the British Mandate of Palestine had doubled in size. Over a period of time, some of Hitler's elite Nazi entourage, including Adolf Eichmann, began to deeply regret Germany's participation in the Ha'avara Agreement. Ultimately, over 60,000 German Jews escaped persecution by the Nazis directly or indirectly through the Ha'avara Agreement. In addition, the Ha'avara Agreement transferred an approximate $100 million to the British Mandate of Palestine, which helped establish an industrial infrastructure for the soon to be Jewish nation. Ha'avara Agreement funds were also used for the purchase of land and the development of many new Jewish settlements that now help define the current boundaries of Israel.
Құрлық
1933 жылғы 16 маусымда, Германиядағы келіссөздерден оралғаннан кейін екі күн өткен соң, Хайм Арлосоровты өлтірді. Ол әйелі Симамен Тель-Авив жағасында серуендеп бара жатқанда қаза тапты. Арлосоровтың қосылуы Мандатты Палестина тарихындағы ең ірі қосылу рәсімі болды, оған шамамен 70 000-100 000 адам қатысты. Арлосоровтың өлімі сионистік қозғалыс ішіндегі саяси қарым-қатынастарды күрт шиеленістірді. Фашистік көзқарастарға ие "Брит ХаБирионим" белсенді тобының басшысы Абба Ахимер Палестина полициясы тарапынан кісі өлтіруге қатысқан деп айыпталды. Ахимер сонымен қатар ұлтшыл сионистік Ревизионисттік фракцияның жетекшісі болды, оның "Хазит ХаАм" басылымы еңбек қозғалысына және Арлосоровты қоса алғандағы сионистік көшбасшыларға үнемі шабуылдап, оларды қаралап, еврей халқы "осындай жауыздыққа қалай ден қоятынын" мәлімдеді. Екі қатардағы ревизионист, Абрахам Ставский мен Зееви Розенблатт, кісі өлтірушілер ретінде тұтқындалды және Арлосоровтың жесірі оларды таныды. Үшеуі де айыптауды батыл жоққа шығарды. Аудандық сот Ахимер мен Розенблатты ақтады, бірақ Ставскийді кінәлі деп тапты, оны Жоғарғы сот заң талаптарына сәйкес, нақты дәлелдердің жетіспеуіне байланысты ақтады. Қорғау тарапы полицияны жесірдің куәлігін және басқа да дәлелдерді саяси мақсатта бұрмалап көрсетуде айыптады және кісі өлтірудің Сима Арлосоровқа екі жас арабтың жасаған жыныстық шабуылымен байланысты болуы мүмкін деген теорияны ұсынды. Кейін Ставский Иргун қатарында жоғарылап, "Альталена" деп аталатын Иргунның қару-жарақ кемесін сатып алуға жауапты болды. Ол Тель-Авив жағасындағы кемеге жасалған, жаңадан құрылған Израиль қорғаныс күштерінің шабуылында қаза тапты. Ревизионисттік қозғалысқа қатысы бар адамдар кісі өлтіруді жасады деген, немесе екі арабтың жыныстық шабуылы болды деген теориялармен қатар, оны Кеңес және нацистік режимдермен байланыстыратын теориялар да бар. Кеңес теориясын 1991 жылы Шмуэль Дотан орыстардың өздеріне қарсы жаһандық әскери қастандық деп санайтын нәрсеге қарсы тұру үшін ұсынды. 1982 жылы Шабтай Теветтің кісі өлтіру туралы кітабы жарияланғаннан кейін, 50 жыл өткен соң, Израиль үкіметі, қазір Менахем Бегин басқарып тұрған, ресми тергеу комиссиясын құрды. Ревизионисттік қозғалыстан сайланған алғашқы Израиль премьер-министрі Бегин Теветтің кітабындағы Арлосоровты өлтіргені үшін сотта ақталған ревизионист шын мәнінде жауапты болуы мүмкін деген ұсынысқа наразылық білдірді.
On 16 June 1933, just two days after his return from negotiations in Germany, Haim Arlosoroff was murdered. He was killed while walking with his wife, Sima, on a beach in Tel Aviv. Arlosoroff's funeral was the largest in the history of Mandatory Palestine, with an estimated 70,000 to 100,000 mourners. The death of Arlosoroff greatly aggravated political relations within the Zionist movement. Abba Ahimeir, the head of an activist group with fascist tendencies, the Brit HaBirionim, was charged by the Palestine Police Force with plotting the assassination. Ahimeir was also a leader of the nationalist Zionist Revisionist faction whose publication, "Hazit HaAm" continuously attacked the Labor movement and Zionist leaders, including Arlosoroff, calling him names and stating that the Jewish people "will know how to react to such villains". Two rank and file Revisionists, Abraham Stavsky and Ze'evi Rosenblatt, were arrested as the actual murderers and were identified by Arlosoroff's widow. All three vehemently denied the accusation. The district court acquitted Ahimeir and Rosenblatt but convicted Stavsky, who was eventually acquitted by the Supreme Court for lack of corroborating evidence, as the law then required. The defense accused the police of manipulating the widow's testimony and other evidence for political reasons, and expounded the theory that the murder was connected to an intended sexual attack on Sima Arlosoroff by two young Arabs. Stavsky later rose within Irgun ranks and was responsible for the procurement of the Irgun arms vessel known as the "Altalena." He was killed in the attack on the ship by the newly established Israel Defense Forces on the Beach of Tel Aviv. In addition to theories that people connected to the revisionist movement were the perpetrators of the murder, or that it was an intended sexual attack by two Arabs, there are theories connecting it to the Soviet and Nazi regimes. The Soviet theory was promoted by Shmuel Dothan in 1991 to counter what the Russians considered as a global military plot against them. Some 50 years after the murder, following the publication of a book on the assassination by Shabtai Teveth in 1982, the Israeli government, now led by Menachem Begin, established a formal investigative committee. As the first Israeli Prime Minister elected from the Revisionist movement, Begin had taken offense at a suggestion in Teveth's book that a Revisionist acquitted in court for Arlosoroff's murder may have actually been responsible after all.
Мұра және еске алу
Арлосоров Тель-Авивтегі Трамплдор зиратында жерленген. Арлосоровтың есімі бүгінде Израиль қалаларындағы көптеген көшелермен және Израильдегі бірнеше жерлердің аттарымен мәңгіленген: Сафед, Кирият Хайм, Хайфаның ірі ауданы, Гиват Хайм кибуцы және Кфар Хайм мошавы. Доктор Хаим Арлосоровтың өміріне қанағаттандырылмаған жерінде, Тель-Авив жағалау жолында оның мұрасына арналған 8 фут биіктіктегі қола ескерткіш орнатылды. Хаим Арлосоровтың аты еврей босқындарын Палестинаға жеткізген кемеге де берілді, ол бұрынғы USCGC Unalga (WPG 53) болған. 1947 жылдың 27 ақпанында «Хайм Арлосорофф» (Швеция мен Италиядан келген 1378 жолаушы) Корольдік теңіз күштерінің «HMS Chieftain» эсминцымен тоқтатылды, ал жолаушылар қарсылық көрсетті. Кеме Хайфаның оңтүстігіндегі Бат-Галимге, британдық әскер лагерінің қарсы жағына тірелді. Ұңғыл мен жолаушылар тұтқындалып, Кипрге жер аударылды.
Arlosoroff is buried at the Trumpeldor Cemetery in Tel Aviv. Arlosoroff's memory is honored today by the many streets named after him throughout the towns of Israel and in the names of several places in Israel: Safed, Kiryat Haim, a large neighborhood of Haifa, Giv'at Haim, a kibutz and Kfar Haim, a moshav. An 8 foot tall bronze monument dedicated to the legacy of Dr. Chaim Arlosoroff has been erected at the Tel Aviv shoreline promenade where he was fatally wounded. The name of Haim Arlosoroff was also used for a ship carrying Jewish refugees to Palestine, the former USCGC Unalga (WPG 53). On 27 February 1947, the Haim Arlosoroff (1,378 passengers from Sweden and Italy) was intercepted by Royal Navy destroyer HMS Chieftain, and the passengers put up fierce resistance. The ship ran aground at Bat Galim south of Haifa, just opposite a British Army camp. The crew and passengers were arrested and deported to Cyprus.