Шарт бұзуға қатысты алдын ала хабарлау

Кіріспе

Келісім-шарт құқығындағы түсінік. Алдын ала бас тарту немесе алдын ала бұзу – келісім-шарт құқығындағы түсінік, ол келісімшартқа қатысушы тараптың болашақта орындалуы тиіс міндеттемелерді орындамау немесе келісім шарттарына бағынбау ниетін көрсететін сөздері немесе әрекеттерімен сипатталады.

Бас тарту және қайтарып алу

Тарап келісімшарттық міндеттемелерін орындауға дайын еместігін немесе оны орындай алмайтынын көрсеткенде, ол келісімшарттан бас тартқан болып есептеледі. Келісімшарттың бір тарабы (бас тартатын тарап) бас тартса, екінші тарапқа (зардап шеккен тарапқа) келісімшартты бұзуға құқық туады. Бұл объективті ниеттерге негізделген, яғни бас тартатын тараптың сөздеріне немесе әрекеттеріне. Орындауға деген бұл дайынсыздық немесе қабілетсіздік зардап шеккен тарапты келісімшарт бойынша қалған міндеттемелер орындалған жағдайда күтетін пайданың маңызды бөлігінен айыруы керек. Мұндай жағдай туғанда, келісімшартты орындауға міндетті тарап өзінің міндеттемелерін орындаудан босатылады. Дегенмен, уәде беруші тарап бас тартуды қайтарып алуға құқылы, егер орындаушы тараптың жағдайында маңызды өзгеріс болмаса. Бас тартуды қайтарып алу орындаушының келісімшартты орындау жөніндегі міндеттемелерін қалпына келтіреді. Бас тарту туралы ілімнің тағы бір негіздемесі – болашақтағы орындауды бессәбилетті ететін жасырын шартты бұзуға негізделген: «Кез келген келісімшартта екі тараптың да өз міндеттемелерін негізсіз бұзбайтыны туралы маңызды уәде айтылған, орындау уақыты келді ме, жоқ па». Келісімшарттың бір тараптан бұзылуы екінші тарапқа оны бұзуға және келтірілген залапты өтеуді талап етуге құқық береді. Алайда, бас тартатын тарап келісімшарттың барлығын емес, тек белгілі бір міндеттемелерді ғана бас тартуы мүмкін. Мұндай жағдайда, зардап шеккен тарап бас тартатын тарап бұзылған жағдайда тоқтату құқығын беретін міндеттен бас тартса ғана тоқтату құқығын алады. Егер уәде беруші тараптың бас тартуы оның уәдесін орындауды мүмкін етпесе, онда бас тартуды қайтарып алу мүмкін емес және уәде беруші тараптың ешқандай әрекеті орындаушы тараптың келісімшарт бойынша міндеттемелерін қалпына келтіре алмайды. Мысалы, егер А В-ның үйін суретке салу үшін бірегей мүсінді беруге уәде берсе, бірақ А кейін В жұмысты бастамас бұрын мүсінді С-ға сатса, А-ның бұл әрекеті В-ны орындаудан босататын алдын ала бас тарту болып табылады. Мүсін А-ның иелігінен кеткеннен кейін, А мүсінді В-ға беруге берген уәдесін орындай алмайды. 1966 жылы Privy Council «келісімшарттың мәніне қатысты шын ниетпен, бірақ қате пікірде болған тарапты» бас тартқан деп қарастыруға болмайды деп шешті, бірақ Vaswani v Italian Motors ісінде автомобиль сатушының әрекеті мұндай пікірді жай ғана білдіруден асып кетті және келісілген бағадан артық ақша талап ету арқылы, сатып алушыны оның ақшасынан айырды, бұл әрекет бас тарту деп танылды. Бұл жағдай тіпті бағаны көтеру туралы талап адал болғандықтан да осылай болды, себебі тапсырыс кезеңінде Ferrari Testarossa автокөлігінің бағасы өсті. Сұрақ туындайды, неге кез келген тарап алдын ала бұзушылық туралы хабарлама беруді қалайды. Себебі орындаушы тарапқа алдын ала бұзушылық туралы хабарланғаннан кейін, бұзушылықтың салдарынан келтірілген залалды азайту міндеті туады. Алдын ала бас тартудың тағы бір жағдайы – тараптың екінші тараптың орындамайтынына сенуіне негіз болған жағдай және екінші тараптың орындайтынына сенімділік беруді талап етуі (UCC 2 609(1) қараңыз). Егер мұндай сенімділік берілмесе, бұл орындаушы тарапқа әртүрлі шаралар қолдануға құқық беретін алдын ала бас тарту болып табылады, соның ішінде келісімшартты бұзу. Алайда, алдын ала бас тарту тек екі жақты орындалмаған келісімшартқа қатысты, екі тараптың да орындалмаған міндеттемелері бар болған жағдайда ғана қолданылады. Сонымен қатар, бас тарту нақты болуы керек.

A party is considered to have repudiated a contract when they evidence a lack of willingness or an inability to perform their contractual obligations. A repudiation of a contract by one party (the repudiating party) will entitle the other party (the aggrieved party) to elect to terminate the contract. This is based on objective intentions i. e. the repudiating party's words or conduct. ; This unwillingness or inability to perform a condition must deprive the aggrieved party of substantially the whole of the benefit that they would have received if the remaining obligations were performed under the contract. When such an event occurs, the performing party to the contract is excused from having to fulfill his or her obligations. However, the repudiation can be retracted by the promising party so long as there has been no material change in the position of the performing party in the interim. A retraction of the repudiation restores the performer's obligation to perform on the contract. Another rationale for the doctrine of repudiation is based on the breach of an implied term not rendering future performance futile: "[O]ne essential promise which is implied in every contract is that neither party will without just cause repudiate his obligations under the contract, whether the time for performance has arrived or not." Repudiation of a contract by one party entitles the other party the right to terminate and claim for damages. However, it is possible that the repudiating party does not repudiate the entire contract but only certain obligations. In this case, the aggrieved party will only acquire the right to terminate if the repudiating party repudiates an obligation which, if breached, would grant a right to terminate. If the promising party's repudiation makes it impossible to fulfil its promise, then retraction is not possible and no act by the promising party can restore the performing party's obligations under the contract. For example, if A promises to give B a unique sculpture in exchange for B painting A's house, but A then sells the sculpture to C before B begins the job, this act by A constitutes an anticipatory repudiation which excuses B from performing. Once the sculpture has left A's possession, there is no way that A can fulfil the promise to give the sculpture to B. The Privy Council ruled in 1966 that a party who asserts "a genuinely held but erroneous view as to the effect of the contract" should not be treated as in repudiation, but in the case of Vaswani v Italian Motors, a car seller's conduct went beyond mere assertion of such an opinion, and in demanding more money for a sale than the agreed price, and in forcing the intending buyer into loss of his deposit, the conduct was held to be repudiatory. This was the case even though the demand for a higher price was made bona fide because the supply price for the car, a Ferrari Testarossa, had increased during the order period. The question arises as to why any party would want to provide notice of anticipatory breach. The reason is that once the performing party is informed of the anticipatory breach, a duty is then created for the performing party to mitigate damages as a result of the breach. Another situation where anticipatory repudiation can occur is where a party has reason to believe the other party is not going to perform and requests reasonable assurances that the other party will perform (see UCC 2 609(1)). If such reasonable assurances are not given, it will constitute anticipatory repudiation, for which the performing party has various remedies, including termination. However, anticipatory repudiation only applies to a bilateral executory contract with non performed duties on both sides. Additionally, the repudiation must be unequivocal.

Залалдарды өлшеу

Кейбір немесе барлық ортақ құқық жүйелерінде, шартты бұзу туралы алдын ала хабарлама болған жағдайда өтемақының мөлшері, кез келген басқа шарт бұзуылған жағдайдағы өтемақы мөлшерінен ешқандай айырмасы жоқ.