Кіріспе
15 ғасырдағы Эфиопияның императрицасы Елени (Геэз: እሌኒ, "Елена"; 1522 жылғы сәуірде қайтыс болды), сондай-ақ Зейла патшайымы деп белгілі, Зара Якобқа (1434–1468 жылдары билеген) үйлену арқылы Эфиопия императрицасы болды және император Давит II ересек болмаған кезінде 1507 мен 1516 жылдар аралығында регент қызметін атқарды. Өмірі бойы Эфиопия үкіметінде маңызды рөл атқарды, бірнеше императордың де-факто регенті немесе кеңесшісі болды. Мұның куәсі ретінде Брюс 88 қолжазбасында ол үш көрнекті императордың сарайында болғаны айтылған: Зара Якоб; оның басқа әйелінен туған ұлы Беда Мәрьям I (1468–1478 жылдары билеген) және Наод (1494–1505 жылдары билеген).
Eleni (Ge’ez: እሌኒ, "Helena"; died April 1522) also known as Queen of Zeila was Empress of Ethiopia by marriage to Zara Yaqob (r. 1434–1468), and served as regent between 1507 and 1516 during the minority of emperor Dawit II. She played a significant role in the government of Ethiopia during her lifetime, acting as de facto co regent or advisor to a number of emperors; one testimony of this is the manuscript Bruce 88, which states that she had been in the palace of three illustrious Emperors: Zara Yaqob; his son by another wife, Baeda Maryam I (r. 1468–1478), and Na'od (r. 1494–1505).
Өмір
Хадия патшасының қызы Еленидің патшалығы император Зара Якубтың жылдық салық төлеуден бас тартқаны үшін шабуылға ұшырады, осының салдарынан ол тұтқындалды, христиан дініне күштеп көшті және Зара Якубқа күйеу болды. Кейін Хадия билеушілері Адал сұлтандығынан көмек сұрады, бұл Эфиопия-Адал соғысы кезінде аймақтағы қақтығыстың қызығушылыққа толы кезеңіне әкелді. Португал тарихшысы Балтасар Телес Эленидің баласы болмағанын жазса да, Франсиско Альварестің "Индияның Престер Жоаны" атты еңбегінің кейбір қолжазбаларында, аудармашының сөзіне сүйенсек, бірақ түпнұсқа мәтінде көрсетілмеген, Амба Гешеннен қашқан Лебна Денгельдің туысы оның ұлы ретінде сипатталған.
Саяси ықпал
Зара Якуб қайтыс болғаннан кейін, келесі император Баида Марям I, Елениге патша ана атағын берді, себебі оның анасы Цион Могаса, оның әкесі билік құрған кезде ұрып өлтірілген еді. Елени патшалық отбасының тиімді мүшесі болды; Пол Б. Хензе оның билігі тұсында "іс жүзінде бірге билеген монарх болды" деп баяндайды. Ескендір әкесінен кейін таққа отырғанда, императрица Елени бастапқыда Битводед Амда Микаэль тарапынан биліктен ығыстырылды. Алайда, шамамен 1486 жылы ол сарай төңкерісіне қатысып, оның қызметтен босатылуына және өлім жазасына келуіне себепкер болды, содан кейін Елени үкіметте жетекші рөл атқарды, бұл император Наод билігіне дейін жалғасты. Кішкентай кезінен бастап, Елени кең мұсылман әлемі туралы хабардар болды және көршілес мұсылман Адал империясымен келісімге қол жеткізуге тырысты, сауда қатынастарын дамытты. Португалдық миссионер Франсиско Альвареске Абуна Маркос император Наод шайқаста қаза тапқаннан кейін "ол және патшайым Елени оны [Лебна Денгельді] патша етті, өйткені барлық маңызды адамдар олардың қолында болды" деді. Бұл мәлімдеме Еленидің билігін көрсетеді.
Регенттік
Эфиопияның аймақтағы Осман империясының ықпалының кеңейіп келе жатқанын түсінген, Перо да Ковильханың кеңесімен Матейді (кейде Армян Матай деп те атайды) Португалия королі мен Рим папасына елші ретінде жіберді. Португалдар Матейдің миссиясының мән-жайын Эфиопияға келгеннен кейін ғана түсінгендіктен, бұл Д. Родриго да Лиманың Эфиопия императорына жасаған миссиясын қиындатты. Елени, императордың анасы, жесір император Наод Могасса және императордың аға туысы Годжамнан Рас Дегельханмен бірге, кәмелетке толмаған Лебна Денгелдің регенті болды. Альварес сондай-ақ Эленидің Годжам провинциясында кең аумақты иеліктері болғанын айтады. Басқалары оның "барлық жағынан да кемелді болғанын" айтты: Құдай алдында – әділдікпен, мызғымас иманмен, дұға ету арқылы және қасиетті тағамды қабылдау арқылы; ал дүниелік істерде – патша дастарқанына тамақ дайындауда, кітаптарды жақсы білуде, заңды түсінуде және мемлекеттік істерге хабардар болуда шебер болған. Осы қасиеттері үшін патша Елени патшаны қатты жақсы көріп, оны өз анасы секілді құрметтеген.
Eléni. He considered her like his own mother’.
Өлім
Елени қайтыс болған күні толыққанды белгілі емес. Дегенмен, Хензе оның 1520 жылдары қарттық шағында қайтыс болғанын мәлімдейді, ал Беккингем мен Хантингфорд бұл туралы Альварес есебіндегі дәлелдер оның өлімін 1522 жылғы сәуірге даралауға жеткілікті мәліметтер береді деп күшті дәлелдейді. Альварес оның Эфиопияда болғанда қайтыс болғанын нақты айтады, сондай-ақ оның өлімі халқының күйреуіне себеп болғанын қосады.