Кіріспе

Тактикалық баллистикалық зымыран (TBM) немесе ұрыс алаңындағы баллистикалық зымыран (BRBM) – ұрыс алаңында қысқа қашықтықта қолдануға арналған баллистикалық зымыран. Әдетте, олардың қашықтығы шектеулі. Тактикалық баллистикалық зымырандар тіршілік етуді және жылдам орналасуды қамтамасыз ету үшін көшбасшы болып келеді, сондай-ақ жаудың объектілерін, жиын орындарын, артиллерияны және фронт сызығының артындағы басқа да нысаналарды жою үшін әртүрлі жарылғыш бөліктерді тасымалдайды. Жарылғыш бөліктерге конвенциялық жоғары жарылғыш заттар, химиялық, биологиялық немесе ядролық жарылғыш заттар кіруі мүмкін. Әдетте, тактикалық ядролық қарудың жалпы қуаты стратегиялық ядролық қарудан кем болады.

Дизайн

Тактикалық баллистикалық зымырандар дәстүрлі ракеталық артиллерия мен ұзақ қашықтықты қысқа қашықтықты баллистикалық зымырандар арасындағы қашықтықты толтырады. Тактикалық зымырандар ракеталар немесе артиллерияға қарағанда жаудың тылында ауыр жүк тасымалдай алады, сонымен қатар стратегиялық зымырандардан гөрі жақсы жылдамдыққа ие және аз шығынды талап етеді. Олардың жылдамдығының арқасында тактикалық зымырандар соғыс алаңындағы жағдайларға жылдамрақ ден қоюға және жауап беруге бейімделген. Көптеген елдер үшін тактикалық зымырандар құрлықтағы әскери техникаларының ең жоғары деңгейін білдіреді. Олар өте тиімді бағамен қуатты қару ұсынады және кейбір жағдайларда, әскери технологияның басқа салаларында басымдыққа ие қарсыластармен теңдестіруге көмектеседі. Қазіргі таңдағы тактикалық баллистикалық зымыран технологиясы, басқа да жетілген әскери технологияларды алуда қиындықтарға тап болған елдер үшін қол жетімді болып қалады. Баллистикалық зымырандарды соғыс алаңында жеңу әлі де қиын. Жаңа әуе қорғаныс жүйелері тактикалық зымырандарды ұстау мүмкіндігін арттырды, бірақ олар баллистикалық зымырандардан сенімді түрде қорғауға әлі де дайын емес. Бұл, орташа күшті зымырандарға қарсыластың әуе қорғанысын бұзуға және дәстүрлі артиллериядан гөрі тереңге соққы беруге мүмкіндік береді.

Қозғалтқыш

Ертедегі ірі зымырандар мен ракеталар алғаш дамыған кезде сұйық отынды ракеталық қозғалтқыштармен қозғалды. Оларды мүмкіндігінше тез қатты отынды ракеталық қозғалтқыштармен алмастырды. Сұйық отындар криогендік (сұйық оттегі) немесе коррозиялық (азот қышқылы) тотықтырғыштарды қолданады. Бұл отындарды ұшыру алдында құю қажет, бұл ракетаның іске қосылу уақытын кешіктіреді. Бұл кешігу ірі стратегиялық зымырандар үшін мәселе болды, бірақ тактикалық зымырандар үшін одан да қиындық тудырды. Зымырандар, әсіресе Кеңес Одағында, IRFNA, тежелген азот қышқылы сияқты сақтауға болатын сұйық отындарды пайдалануға көшті. Осы отындармен жұмыс істеу қауіпті болғанымен, оларды ракетаға алдын ала тиеп сақтауға болады. Бұл сондай-ақ бұрынғы тасымалдаушылар, іске қосу құрылғылары, жанармай көліктері және техникалық қызмет көліктерінің колоннасынан гөрі бір машиналық тасымалдау-орнату-іске қосу құрылғыларын (TEL) дамытуға мүмкіндік берді. Батыс зымырандары оның орнына қатты отындарды қабылдады, ал сұйық отынмен жұмыс істейтін MGM 52 Lance бір ерекшелік болды және Суық соғыс аяқталғанға дейін қызметте болды. Кейін Варшава шартының зымырандары да соған ілесті. Тактикалық зымырандар қазір көбінесе қатты отынмен жабдықталады, тек кейбір мемлекеттер ғана түпнұсқалық Scud платформасының жергілікті түрлерін қолданады.