Кіріспе
Өзінің тіршілікке бейімділігін төмендетіп, басқаның тіршілікке бейімділігін арттыратын мінез-құлық. Биологияда альтруизм – бұл жеке тұлғаның өзінің тіршілікке бейімділігін төмендетіп, басқа тұлғаның тіршілікке бейімділігін арттыратын мінез-құлық. Альтруизм осы мағынада альтруизмнің философиялық түсінігінен өзгеше, онда бір әрекет тек басқаға көмектесу ниетімен жасалса ғана "альтруистік" деп аталады. Мұндай талап мінез-құлық тұрғысынан қарағанда жоқ. Сондықтан, ол моральдық тұрғыдан бағаланбайды – әрекеттің альтруистік саналатынын анықтайтын нәрсе – оның репродуктивтік сәттілікке тигізетін салдары, ал әрекет жасалған ниеттер емес. Альтруизм терминін француз философы Огюст Конт француз тілінде "альтруизм" (altruisme) деп, эгоизмге қарсы сөз ретінде қолданған. Ол оны итальян тілінен "altrui" сөзінен алған, ал ол латын тіліндегі "alteri" сөзінен шыққан, ол "басқа адамдар" немесе "біреу" дегенді білдіреді. Альтруистік мінез-құлық ең айқын түрде туысқандық қарым-қатынастарда, мысалы, ата-аналық қамқорлықта көрінеді, бірақ әлеуметтік жәндіктердегідей кеңірек әлеуметтік топтарда да байқалуы мүмкін. Олар жеке тұлғаға сол гендерді бөлісетін туыстарына көмектесу арқылы гендерінің табыстылығын арттыруға мүмкіндік береді. Міндетті альтруизм – тікелей тіршілікке бейімділіктің толық жойылуы (жанама тіршілікке бейімділікті арттыру мүмкіндігімен). Мысалы, бал арасы жұмысшылары колония үшін азық іздейді. Факультативті альтруизм – тікелей тіршілікке бейімділіктің уақытша жойылуы (жеке көбейіп, кейін жанама тіршілікке бейімділікті арттыру мүмкіндігімен). Мысалы, Флориданың шөптегі құсы ұяға көмектесіп, содан кейін ата-аналық аумақты иеленуі мүмкін.
In biology, altruism refers to behaviour by an individual that increases the fitness of another individual while decreasing their own. Altruism in this sense is different from the philosophical concept of altruism, in which an action would only be called "altruistic" if it was done with the conscious intention of helping another. In the behavioural sense, there is no such requirement. As such, it is not evaluated in moral terms—it is the consequences of an action for reproductive fitness that determine whether the action is considered altruistic, not the intentions, if any, with which the action is performed. The term altruism was coined by the French philosopher Auguste Comte in French, as altruisme, for an antonym of egoism. He derived it from the Italian altrui, which in turn was derived from Latin alteri, meaning "other people" or "somebody else". Altruistic behaviours appear most obviously in kin relationships, such as in parenting, but may also be evident among wider social groups, such as in social insects. They allow an individual to increase the success of its genes by helping relatives that share those genes. Obligate altruism is the permanent loss of direct fitness (with potential for indirect fitness gain). For example, honey bee workers may forage for the colony. Facultative altruism is temporary loss of direct fitness (with potential for indirect fitness gain followed by personal reproduction). For example, a Florida scrub jay may help at the nest, then gain parental territory.
Шолу
Этологияда (мінез-құлықты зерттеу) және жалпы әлеуметтік эволюцияны зерттеуде кейде жануарлар жеке жарамдылығын төмендетіп, популяциядағы басқа даралардың жарамдылығын арттыратын мінез-құлық көрсетеді; бұл альтруизмнің функционалдық анықтамасы. Эволюциялық теориядағы зерттеулер әлеуметтік мінез-құлықты, соның ішінде альтруизмді зерттеуге қолданылған. Жануарлардың жақын туыстарына көмектесу жағдайларын туыстық таңдау арқылы түсіндіруге болады және олар нағыз альтруизм деп есептелмейді. Кейбір түрлерде аналар, ал кейбір түрлерде әкелер өз балаларын қорғау үшін күш жұмсайды, сондай-ақ, ең жоғары құрбандықтарға баратын жағдайлар да болады. Мысалы, Stegodyphus өрмекшісінде ананы ұрпағы жейтін матрифагия кездеседі; тағы бір мысал – еркек өрмекшінің өзін ұрықтандырған анасына жеуге рұқсат етуі. Гамильтон ережесі мұндай альтруизмнің пайдасын Райттың бенефициармен (пайда алушымен) туыстық коэффициенті және бенефициарға (пайда алушыға) тиген пайдадан құрбан болатын дараның шығындарын шегергендегі айырма арқылы сипаттайды. Егер бұл айырма нөлден артық болса, құрбандықтан жарамдылыққа қатысты пайда туады. Егер көрінетін альтруизм туыстар арасында болмаса, онда ол өзаралыққа негізделуі мүмкін. Мысалы, бір маймыл екінші маймылға арқасын ұсынады, ол паразиттерді таңдайды; кейін рөлдер ауысады. Мұндай өзаралық, эволюциялық тұрғыдан алғанда, көмектесудің құны көмек алудың пайдасынан кем болғанда және жануарлар "алдау" арқылы ұзақ мерзімді пайдаға жете алмайтын жағдайда, яғни, жақсылықты қайтармай алу арқылы пайда көре алмағанда тиімді болады. Бұл эволюциялық ойын теориясында және әсіресе тұтқынның дилеммасында әлеуметтік теория ретінде кеңінен қарастырылады.
Эволюциялық теорияның әсері
Табиғаттағы альтруизмнің болуы алғашқыда озатырғыш, себебі альтруистік мінез-құлық жеке адамның көбейіп өру мүмкіндігін азайтады. Альтруизмнің эволюциясын топтық таңдау арқылы түсіндіру мүмкіндігі туралы идеяны алғаш рет Дарвин өзінің "Адамның шығу тегі және жынысқа қатысты таңдау" (1871) еңбегінде айтқан. Топтық іріктеу ұғымы эволюциялық биологияда қиын және даулы тарихқа ие, бірақ 1960 жылдары Джордж С. Уильямс, Джон Мейнард Смит және Ричард Докинстің жұмыстарының нәтижесінде сынсыз "түрдің игілігі" дәстүрі күрт тоқтады. Бұл эволюциялық теоретиктер табиғи іріктеудің жеке адамға әсер ететінін және эволюцияны жеке адамның сәйкестігі (қалған популяцияға қарағанда туған ұрпақтар мен немерелер саны) қозғайтынын көрсетті. Жеке адамға зиян келтіретін (аң ауру кезінде жарақат алуы мүмкін, үйірден артта қалып, жарақаттан құтылуға болады, бірақ олжаны бөліседі) топтық артықшылық (мысалы, үйірмекте аң аулау) эволюциялай алмайды, себебі өзімшіл жеке адам үйірмеге қосылған және жарақат алғандарға қарағанда орташа есеппен көбірек ұрпақ қалдырады. Егер өзімшілдік тұқым қуалайтын болса, онда популяция толығымен өзімшіл жеке адамдардан тұрады. Алайда, 1960-1970 жылдары "топтық таңдау" теориясына балама пайда болды. Бұл W.D.Hamilton-ға байланысты туыстық таңдау теориясы болды. Эволюциялық генетикалық тұрғыдан алғанда, толыққанды бауырларды тәрбиелеуге көмектесу, өз ұрпағын өсірумен бірдей тиімді. Бұл екі қызмет эволюциялық жағынан толыққанды теңдес. Кооперативтік өсіру (яғни, ата-анаға бауырларын өсіруге көмектесу, егер олар толыққанды бауырлар болса) топтық деңгейдегі таңдау қажеттілігінсіз эволюциялай алады. Бұл әлеуметтік мінез-құлықтың эволюциясына қызығушылық танытқан биологтар арасында жылдам танымал болды. Ол өзінің өзара альтруизм теориясын туысқан емес құстар жұбының ұясына көмектесудің эволюциясын түсіндіру үшін енгізді. Ол егер кейінірек алушыларға көмек күтілуі мүмкін болса, онда жеке адам көмекші ретінде әрекет ете алады деп мәлімдеді. Алайда, егер алушыларға мүмкіндік болған кезде жауап бермесе, онда бұл алушылармен альтруистік қарым-қатынас тоқтатылады. Бірақ егер алушылар алдамаса, онда өзара альтруизм екі тараптың да пайдасына шексіз жалғасады. Бұл модель көптеген ғалымдар (мысалы, Вест Эберхард және Докинс) эволюциялық тұрғыдан тұрақсыз деп санайды, себебі ол алаяқтардың басып кіруіне бейім, сол себепті кооперативтік аң аулау алаяқтармен басып алынып, ауыстырылуы мүмкін. Алайда, Триверс тұтқынның дилеммалық ойынына сілтеме жасады, ол 10 жылдан кейін Триверстің өзара альтруизм теориясына қызығушылықты қайта жандандырды, бірақ "тестілеу үшін" деген атаумен. Тұтқынның дилемма ойыны (PDG) бастапқы түрінде сотталуды күтіп тұрған екі тұтқын А және В-ны сипаттайды, олардың әрқайсысы екіншісіне сатқындық жасау немесе үндемеуді таңдау алдында тұр. "Ойынның" төрт мүмкін нәтижесі бар: а) екеуі де бір-біріне сатқындық жасайды және екеуі де екі жылға бас бостандығынан айырылады; б) А В-ге сатқындық жасайды, бұл А-ны босатқанда, В-ге төрт жылға бас бостандығынан айырады; в) В А-ға сатқындық жасайды, бұл (б) сияқты нәтижемен, бірақ ол В-ге босатылады, ал екіншісі төрт жыл түрмеде отырады; г) екеуі де үндемейді, нәтижесінде әрқайсысы алты айға сотталады. Әрине, (d) ("ынтымақтастық") - ең жақсы стратегия, бірақ жеке сатқындық тұрғысынан қарағанда, ол жеңіліссіз (азаттыққа әкеледі немесе екі жылға ғана жазаланады). Үндемеу төрт жылға немесе алты айға жазаланады. Бұл PDG-нің тағы бір мысалымен көрсетіледі: екі бейтаныс бірге мейрамханаға барады және шотты бөлісуді шешеді. Екі жаққа да ең тиімді амал - екі жақ та мәзірдегі ең арзан тағамдарды тапсырыс беру (өзара ынтымақтастық). Бірақ егер партияның бір мүшесі жағдайды пайдаланып, ең қымбат заттарды тапсырыс берсе, онда екінші мүшеге де солай ету жақсы. Егер қонақтардың жеке тұлғалары мүлдем белгісіз болса және олар бір-бірімен қайтадан кездеспейтін болса, мүмкіндігінше қымбат тамақтану әрқашан өз мүддесіне сай. Табиғаттағы жағдайлар, олар PDG сияқты динамикаға (сыйлықтар мен жазалар) жатады, олар ынтымақтастық мінез-құлқын анықтайды: өзара ынтымақтастық екі қатысушыны (бірге) кез-келген басқа стратегияға қарағанда жоғары бағаласа да, жеке тұлғаның ынтымақтастық мүддесіне ешқашан сәйкес келмейді. Мұндай жағдайда ынтымақтастық дамымайды. Алайда, 1981 жылы Аксельрод пен Гамильтон "тестілеу үшін" ойынында екі ойыншының да алғашқы қадамдары ынтымақтастық болды. Содан кейін әр қатысушы қарсы ойыншының соңғы қадамын қайталайды, нәтижесінде шексіз ынтымақтастық қадамдарының тізбегі пайда болады. Алайда, қателер "тестілеу үшін" тиімділігін нашарлатады, ұзақ сатқындық тізбектеріне әкеледі, оларды тек тағы бір қате түзетуге болады. Бұл бастапқы жаңалықтардан бері, барлық басқа мүмкін IPD ойын стратегиялары анықталды (барлығы 16 мүмкіндік, мысалы, "жомарт тестілеу үшін", ол "тестілеу үшін" сияқты, бірақ қарсыластың соңғы қадамы "сатқындық" болған кезде кішкентай ықтималдықпен ынтымақтасады), бірақ олардың барлығы басқа стратегиялардың біріне ауысса, олардан оқпандауға болады. Нәтижесінде ешқайсысы эволюциялық тұрақты емес, және қайталанатын тұтқынның дилеммалық ойынының ұзақ сериясы, онда балама стратегиялар кездейсоқ түрде пайда болады, стратегиялық өзгерістердің шексіз тізбегіне әкеледі. Ынтымақтастық немесе альтруизмнің эволюциясына толық жауап беруге қабілетсіздігіне байланысты, бірнеше баламалы түсіндірмелер ұсынылды. Альтруистік әрекеттер мен кейбір жануарлар, әсіресе белгілі бір құс түрлері, мысалы, павлин сияқты, көрсететін әсем жыныстық безендірулер арасында көзге түсетін параллельдер бар. Екеуі де сәйкестік тұрғысынан қымбатқа түседі және екеуі де әдетте популяцияның немесе түрдің басқа мүшелеріне көрінеді. Бұл Амотц Захавиді екеуі де сәйкестік сигналдары болуы мүмкін деп болжауға әкелді, олар оның кемсіту принципімен эволюциялық тұрақты болып табылады. Сигнал сенімді болуы үшін және жалғандауға төзімді болуы үшін, сигнал эволюциялық жағынан қымбат болуы керек. Осылайша, егер (төмен сәйкестік) жалғаншы егер өте қымбат сигналды қолданса, ол өзінің нақты сәйкестігін күрт төмендетсе, нормативтілік сезімін сақтау қиын болады. Захави кемсіту принципі терминін спорттағы кемсіту жүйелерінен алды. Бұл жүйелер өнімділіктің айырмашылықтарын азайтуға бағытталған, осылайша бәсеке нәтижесін болжау қиын. Аттардың кемсіту жарысында, дәлелді жылдам аттар олардың мұралық жылдамдығынан кем аттарға қарағанда ауыр салмақтарды тасуға міндетті. Ұқсас түрде, әуесқой гольфте, жақсы гольфшілердің жақсы емес ойыншыларға қарағанда олардың бастапқы есептерінен азайтылған соққылар аз. Сондықтан кемсіту кемсіз өнімділікпен байланысты, егер сіз аттар туралы ештеңе білмейтін болсаңыз, қайсысы ашық жарыста жеңеді деп болжауға болады. Ол жақтаумен ең ауыр салмақпен жабдықталған ат болады. Табиғаттағы кемсітулер өте көрінеді, сондықтан, мысалы, павлин кемсітуінің (павлиннің құйрығының мөлшері) басқа еркектермен салыстыру арқылы әлеуетті серіктің денсаулығын анықтай алады. Кемсітуден туындаған еркектің сәйкестігінің жоғалуы әйелдерге қол жеткізу арқылы өтелуі мүмкін, бұл оның денсаулығынан да маңызды. Альтруистік әрекет, анықтама бойынша, сондай-ақ қымбатқа түседі. Сондықтан ол да сәйкестікті сигналдайды және физикалық кемсіту сияқты әйелдерге тартымды болуы мүмкін. Егер осылай болса, альтруизм жыныстық таңдау арқылы тұрақтандырылады...
Өзара іс-қимыл механизмдері
Жануарлардағы альтруизм – жануарлардың өздеріне зиян келтіруі мүмкін, бірақ басқаларына пайда әкелетін әртүрлі мінез-құлықтарын сипаттайды. Қосымша шығындар мен пайдалар көбелек жарамдылығы немесе күтілетін ұрпақ саны тұрғысынан өлшенеді. Осылайша, альтруистік мінез-құлық таныту арқылы организм өзінің ұрпақтарының санын азайтады, бірақ басқа организмдердің ұрпақ беру мүмкіндігін арттырады. Табиғатта қауіп-қатерге баратын мінез-құлықтан өзге де альтруизмнің түрлері бар, мысалы, өзара альтруизм. Альтруизмнің биологиялық тұжырымы адамның күнделікті түсінігімен толыққандай сәйкес келмейді. Адам үшін бір әрекет тек басқаға көмектесу мақсатымен жасалса ғана «альтруистік» деп аталады. Алайда, биологиялық мағынада мұндай талап жоқ. Керісінше, басқа түрлермен тікелей байланыс орната алмайынша, түрлер арасындағы альтруистік әрекеттерді сипаттауға ең дұрыс теория – Биологиялық нарық теориясы. Адамдар және басқа жануарлар өзара тиімділік механизмі деп аталатын бірнеше тәсілмен пайдаға жетеді. Механизм қандай болмасын, ортақ ереже – пайда бастапқы берушіге қайта оралады.
Симметрияға негізделген
"Өзара көмектесу жүйесі" деп те аталады, екі тарап арасындағы өзара жақсы көру екеуінде де ұқсас әрекеттерге алып келеді, күнделікті жасалған жақсылықтарды есептеудің қажеті болмайды, қарым-қатынас жалпы алғанда жақсы болса болғаны. Бұл табиғаттағы өзаралықтың ең көп кездесетін түрі, және ол адамдарда, маймылдарда және көптеген басқа сүтқоректі жануарларда да кездеседі.
Қалыптылық
"Егер сен жақсы болсаң, мен де жақсы боламын" деп те аталады. Бұл өзаралықтың механизмі, "Өзіңе қалай қатылуды қаласаң, басқаларға да солай қатыс" деген алтын ережеге ұқсас эвристика. Тараптар бір-бірінің көзқарастарын қайталайды, дереу жақсылық жасап алмасады. Мұндай дереу өзара әрекеттесу маймылдар арасында байқалады, ал адамдар оны жиі бейтаныс және таныс адамдармен қарым-қатынаста қолданады.
Есептелген
"Сен маған не істедің?" деп те аталады. Адамдар нақты серіктестермен алмасып алған пайдаларын есепке алады, бұл оларға кімге жақсылықпен жауап беруді шешуге көмектеседі. Бұл механизм шимпанзелерге тән және адамдар арасындағы қарым-қатынастарда кең таралған. Алайда, кейбір қарсы эксперименттік зерттеулер есептелген немесе шартты өзаралық қарым-қатынас мінез-құлық үлгілеріне қарамастан, зертханалық жағдайда өздігінен туындамайды деген пікірді келтіреді.
Биологиялық нарық теориясы
Биологиялық нарық теориясы – өзара көмектесу идеясының кеңейтілген түрі, бұл туыс емес жеке тұлғалар арасындағы көмектесушілік әрекеттерді тауарлармен алмасудың икемді жүйесі арқылы түсіндіруге мүмкіндік береді. "Биологиялық нарық" термині алғаш рет 1994 жылы Рональд Ноэ мен Хаммерштейн тарапынан қолданылды, ол әртүрлі организмдердің азық-түлік, су, күтім, ескерту сигналдары, баспана сияқты тауарлар мен қызметтерді алмасатын "саудагерлер" ретінде қатысатын барлық өзара әрекеттесулерді білдіреді. Биологиялық нарық теориясы көмектесушіліктің негізін құрайтын бес негізгі сипаттамадан тұрады. Тауарлар осы тауарларға бақылау деңгейі әртүрлі жеке тұлғалар арасында алмасады. Сауда серіктестері әлеуетті серіктестердің ішінде таңдалады. Таңдалған топ мүшелері арасында ең тартымды серіктес болу үшін бәсекелестік туындайды. Бұл "құн ұсыну" арқылы бәсекелестік ұсынылатын тауардың құнын арттырады. Тауарлардың құнын сұраныс пен ұсыныс анықтайды. Ұсынылатын тауарлар туралы жарнама таратылуы мүмкін, бірақ коммерциялық жарнамадағыдай, бұрмаланған ақпарат болуы мүмкін. Биологиялық нарық теориясының серіктес таңдауға баса назар аударуы тазалаушы балық пен оның "клиенті" риф балықтары арасындағы қарым-қатынаста жақсы көрінеді. Тазалаушылардың кішкентай аумақтары бар, риф балықтарының көпшілігі олардың бетін, жегілген қабыршақтарын және аузын тексеру үшін белсенді түрде келеді. Клиенттер паразиттерден арылудан пайда көреді, ал тазалаушылар тамақ көзіне қол жеткізеді. Кейбір клиенттерде бірнеше тазалау станциясын қамтитын кең ареалдар бар, ал басқаларында кішкентай ареалдар бар және бір ғана тазалау станциясына қол жеткізеді (тұрғын клиенттер). Далалық бақылаулар, зертханалық манипуляциялар және эксперименттер клиенттің таңдау мүмкіндігінің тазалаушы мен клиенттің мінез-құлқының әртүрлі аспектілеріне әсер ететінін көрсетті. Тазалаушылар таңдамалы клиенттерге бірінші кезекте қол жеткізуге мүмкіндік береді. Таңдамалы клиенттер тазалаушы алдаса, одан бас тартады, ал тұрғын клиенттер алаяқтықты жазалайды. Тазалаушылар мен тұрғын клиенттер, бірақ емес таңдамалы клиенттер, әдеттегі тазалау әрекеттерінен бұрын қарым-қатынас жасайды. Тазалаушылар таңдамалы клиенттер қатысқан кезде одан да ынтымақтас болады, бірақ тұрғын клиенттер қатысқан кезде одан да аз. Зерттеушілер Тайландтың Хао-Яй ұлттық саябағындағы ақ қолды гиббон еркектерінің аналықтары балалы кезеңде күтімге бейімділігін арттыратынын тексерді. Біздің зертхау тобындағы ересек аналық және еркектер агрессия тұрғысынан бірдей үстемдікке ие, олар жұптарда немесе кішкентай топтарда өмір сүреді және еркін жұптасады. Олар еркектердің аналықтарға керісінше көбірек күтім жасағанын және аналықтардың жүктілік немесе бала емізу кезеңіне қарағанда, жыныстық цикл кезінде көбірек күтім алғанын анықтады. Жыныстық цикл кезінде күндізгі жұптасу саны жоғары болды, ал аналықтар күтім алған күндері еркектермен жиі жұптасты. Еркектер күтімге бейімділігін арттырғанда, аналықтар да еркектерге күтім жасауға көбірек бейімділік танытты, мүмкін, беру мен алуды теңестіру үшін. Күтімнің нәтижесінде пайдалы болуы мүмкін болса да, еркектер аналықтың құнарлы кезеңінде жыныстық мүмкіндіктер үшін күтімді тауар ретінде де алмасады.
Сүтқоректілер
Қасқырлар мен жабайы иттер үйірдің аулауға қатыспаған мүшелеріне ет әкеледі. Қатал жағдайда болса да, көбейетін жұп ең көп үлесін алып, бала тууын жалғастырады. Мангустар қарт, ауру немесе жарақат алған жануарларды қолдайды. Мееркаттар көбінесе біреуін күзетші ретінде қояды, ал қалғаны жыртқыштар шабуыл жасаған жағдайда тамақтанады. Ракундар өз түрлестеріне ортақ дәретханаларда қалдырған нәжіс арқылы тамақтанатын жерлер туралы хабарлайды. Осыған ұқсас ақпарат жүйесі қара қарғалардың да қолданатыны байқалған. Еркек бабуиндер жыртқыштарға қарсылық көрсетеді және үйір қашқанда арттан қорғайды. Тамақпен жүрген гиббондар мен шимпанзелер, белгілі бір қимылға жауап ретінде, тағамдарын топтағы басқалармен бөліседі. Шимпанзелер адамдарға және өз түрлестеріне ешқандай сыйсыз көмектеседі. Боноболардың жарақат алған немесе мүгедек боноболарға көмектесетіні байқалған. Вампир шағалалары әдетте тамақ таба алмаған немесе ауырған топтастарымен бөлісу үшін қанды қайтадан құсып шығарады, көбінесе біріккен топ құрады. Вервет маймылдары жыртқыштардың бар екенін ескерту үшін дабыл береді, тіпті осылай істеу арқылы өзіне назар аударып, шабуылға ұшырау мүмкіндігін арттырса да. Әр түрлі жастағы және екі жынысты лемурлар өздерімен туыс емес балаларға қамқорлық жасайды. Дельфиндер ауру немесе жарақат алған топтастарын қолдайды, сағаттап астынан жүзіп, оларды су бетіне итеріп, тыныс алуына көмектеседі. Морждардың жыртқыштардан туған жетімдерді асырап алғандарын да көрген. Африкалық бұқалар жыртқыштар ұстаған үйірдің мүшесін құтқарады. (Крюгердегі шайқасқа қараңыз.) Көк киттер басқа түрлерді қаскыр киттерден қорғап жатқаны байқалған. Пржевальскийдің аталық жылқылары топ мүшелеріне қауіп төнгенде араласу мінез-құлқы көрсетеді. Олар туыс және туыс емес мүшелерді ажыратпайды. Бұл олардың топтың бірлігін арттыру және топ ішіндегі әлеуметтік келіспеушіліктерді азайту үшін осылай істейтіні болжанып жүр.
Құстар
Көптеген құс түрлерінде, көбелекке дайындалған жұптар өз балаларын өсіруде басқа "көмекші" құстардан қолдау алады, оның ішінде балапанды тамақтандыруға көмектеседі. Кейбіреулері тіпті басқа құстың балапандарын жыртқыштардан қорғауға дейін барады.
Балық
Антарктика түбегінің қатал ортасында Harpagifer bispinis атты балық түрі топтасып өмір сүреді. Егер жұмыртқа ұясын күзетіп тұрған ата-анасы алынса, оның орнына әдетте еркек, ата-аналарымен туыс емес балық ұяны жыртқыштардан қорғайды және жұмыртқаларды өлтіретін саңырауқұлақтың өсуін тоқтатады. Бұл еркекке ешқандай пайда әкелмейді, сондықтан бұл іс-әрекет қайырымдылық деп есептелуі мүмкін.
Омыртқасыз жануарлардағы мысалдар
Кейбір термиттер, мысалы Globitermes sulphureus және Camponotus saundersi сияқты құмырсқалар, арнайы безді жарып, өлімге әкеліп соқтыратын жабысқақ секреция шығарады. Бұл автолиз жеке жәндіктің құрбанына барып, колонияны игілікті түрде қорғайды. Мұның себебі құмырсқалардың гендерін бүкіл колониямен бөлісуі болуы мүмкін, сондықтан бұл мінез-құлық эволюциялық тұрғыдан тиімді (жеке құмырсқа үшін емес, оның генетикалық құрамының жалғасуы үшін). Synalpheus regalis – коралл рифтеріндегі губкаларда тіршілік ететін теңіздің эусоциалдық қабықшалы шағаласының бір түрі. Олар шамамен 300 жеке тұлғадан тұратын колонияларда, бір көбелек аналықпен бірге тіршілік етеді. Колония мүшелерінің қалғаны отарды басып кірушілерден қорғайды, азық іздейді және жас ұрпаққа күтім жасайды. S. regalis колониядағы туыстарының арасындағы тығыз генетикалық байланысқа байланысты өз түрлестеріне ерекше төзімді. Аллозимдер деректері колония ішіндегі туыстық байланыстың жоғары екенін көрсетеді, бұл осы түрдегі колониялардың жақын туыс топтарынан тұратынын көрсетеді. Мұндай топтардың болуы туыстық таңдауға негізделген әлеуметтік эволюцияның түсіндірмелері үшін маңызды шарт болып табылады.
Протистердегі мысалдар
Альтруизмнің мысалы Dictyostelium mucoroides сияқты жасушалық шырышты қабықтарда кездеседі. Бұл протостар аштыққа ұшырағанша жеке амебалар ретінде тіршілік етеді, содан кейін жиналып, көпжасушалы жеміс денесін құрайды, онда кейбір жасушалар жеміс денесіндегі басқа жасушалардың өмір сүруіне көмектесу үшін өздерін құрбан етеді.
Өсімдіктердегі мысалдар
Туғандық және туыстық емес ерекшелеудегі альтруизмге келгенде, егін өсімдіктеріндегі осы қасиетке назар аударған зерттеулердің саны аз. Көптеген егін өсімдіктері монокультурада өссе де, олардың туыстарын және басқа сорттарды тани алатынына дәлелдер бар. Ауыл шаруашылығында өнімділіктің маңыздылығына баса назар беріледі, сондықтан альтруизмді қолдайтын егін сорттарын шығару бәсекелестікті азайтып, өнімділікті арттыруға мүмкіндік береді. Көбейту процесінің басындағы жаппай іріктеу жеке өсімдіктегі альтруизмді жояды, бірақ жеке және топтық іріктеудің үйлесімді қолданылуы альтруизмді дамытуға көмектеседі.