Кіріспе

Үнді аватары Айя Вайкундар, сондай-ақ Шива Нараяна немесе Вайкунда Свами деп те аталады, Айяваджи дінінің негізін қалаушы болды. Айявазхилер оны Эка Параның және Вишну (Нараяна) құдайының алғашқы және ең басты Пурна аватары деп санайды. Айяваджи мифологиясы бойынша Айя Вайкундар 1833 жылы Тиручендур теңізінен Вайкундардың жанды қабығында көтерілгенде дүниеге келген. Айя Вайкундар – Айяваджи кітаптарының Акилатиратту Амманай (Акилам) баяндауы мен үйретімінің орталық тұлғасы. Айявазхилер оның Калиді жойып, Дхарма Юкамды орнатуға мұқтаж екеніне сенеді. Айяваджи кітаптарына сәйкес, Айя Вайкундар – өзінің құқығымен жоғарғы Құдай. Акиламда және Айя Вайкундардың өмірі туралы басқа да мәтіндерде кездесетін көптеген уағыздар мен іс-әрекеттер тарихи тұрғыдан құжатталған және сыртқы тәуелсіз дереккөздерде де егжей-тегжейлі сипатталған. Айя Вайкундардың миссиясының негізгі ерекшеліктері Акилатиратту арқылы ашылса да, ол ауызша үйретеді. Оның ауызша үйретімі "Патхирам", "Сиваканта Атикара Патирам" және "Тинггал Патам" кітаптарында жинақталған. Акилам кез келген ұйымдасқан дін немесе сенім құруға тікелей қарсы болғанымен, Акиламның үйретімі және әсіресе Арул Ноолдың бірнеше кітабы Айяваджи сенімінің негізін құрайды. Айя Вайкундардың туған күні Тамил күнтізбесі бойынша Маси айының 20-сы (б.з. 3 немесе 4 наурызы) күні Айя Вайкунда Аватарам ретінде тойланады.

Өмірбаян

1809 жылы Понну Мадан мен Вейилал Аммаға Көньяккумари ауданындағы (сол кезде Траванкордың бір бөлігі болған) Пувандантопеде бала дүниеге келді (әдетте "тажи киген Вишну" деп аталады). Балаға Мудисудум Перумал деп ат қойылды. Діни кітап Акиламда баланың өлі туылғаны және кейін Сампуранатхеванның жаны оның денесіне кіргені айтылады. Ол Вишнуға құлшылық етуге ерекше қызығушылық танытты. Акиламның қасиетті кітабында ол үйінде Вишнуға арналған тұғыр жасап, оған ықыласпен құлшылық еткені жазылған. Он жеті жасында ол жақын маңдағы Пувиюр ауылынан Тхирумаламмалмен бірге тұруға көшті. Тхирумаламмал бұрын күйеу алған, бірақ бұрынғы күйеуін тастап, Мудисудум Перумалға үйленді. Жиырма төрт жасында ол ауыр науқасқа шалдығып, бір жыл бойы азап шекті. Анасы Вейилал Амма науқас ұлын мейрам кезінде Тиручендур ғибадатханасына алып барды. Сол жерде ол теңізге кіріп, жоғалып кетті. 1833 жылдың 2 наурызында, үшінші күні, өмірдің бастауы – Укара Пранава Тиручендур теңізінен келген Нараянаның ұлы Айя Вайкундар болып дүниеге келді. Содан кейін ол құдіретті Қалиянды алдау үшін Мудисудум Перумал кейпіне еніп, Детчанамға қарай жолға шықты. Бұл орын Аyyаваджидің ізбасарлары үшін қасиетті мекенге айналды және олар Тиручендурда Аватараппати деп аталатын ғибадатхана салды. Бұл оқиға тамыз айының 20-сы күні Айя Вайкундар Аватарам фестивалінде тойланады.

Күнәдан бас тарту және ізбасарлардың санының өсуі

Повантоппуға (қазіргі Свамитопу) жеткен соң, ол тәуекелге белделіп, құдайға жалбарыну арқылы кешірім сұрады. Бұл құдайға жалбарыну үш кезеңнен тұрды, әрқайсысы екі жылға созылды. Алты жылдық тавам кезінде оның қалай отырғанын көрсететін дәстүр былай дейді: алғашқы екі жылда ол алты фут тереңдіктегі шұңқырдың ішінде тік тұрды; келесі екі жылда ол жерге отырып, қысылып қалды; ал соңғы екі жылда ол биік тұғырға отырды. Оның сыртқы келбеті шаршаңқы болды, "ұзын, түйілген шашы" және тозығы жеткен киімдері бар еді. Ол аз сөйледі және қарапайым тамақпен күш алды. Акилам Ая Вайкундардың өміріндегі маңызды оқиға ретінде зұлым рухтарды жоюды айтады. Бұл оқиға оның Қалимайяны – жалған зұлым күшті жою құралы деп жариялаған құдайға жалбарынуын орындаған кезде болды. Содан кейін ол халықты жинап, кейбіреулеріне зұлым рухтардың иелігіне кіруіне (пияттам) мүмкіндік берді. Зұлым рухтарға ие болғандар келіп, халық алдында зұлым рухтардың келіп қонғандай биледі. Содан кейін Вайкундар осы зұлым рухтарға халықтың алдында ант беруді бұйырды, олар өз күштерінен бас тартып, отта жанып кетсін. Ол бұйрығын орындағаннан кейін, билеушілер шаршап, жерге құлап түсті. Осылайша зұлым рухтар жойылды. Вайкундар "жамандықтың құпия күштерін" басып алу үшін тағы бір амал жасады. Акилам айтуынша, ол сиқыршылық, тылсымшылық және басқа да сиқырлы амалдарды білетін адамдардың күштерін алып қойды. Тауларда тұратын Каниккарар деп аталатын адамдар күшті шаман немесе сиқыршылар деп есептелді, олардың жындарды бағындыру немесе оларды ояту қабілеті болды. Вайкундар кейбіреулерін өздерінің күштерінен бас тартқандарын халық алдында куәлік етуге мәжбүрледі. Халық Вайкундардың іс-әрекеттеріне риза болды. Олар оны Вайкунтаками деп атады. Бұл Вайкундардың құдайлық қасиеттері бар екенін білдірді. Вайкундар туралы әңгіме Траванкор және Тирунелвели елдеріне тарады және ол бірте-бірте ерекше күш-қуаты бар дін қызметкері ретінде танылды. Сол кездегі діни тілде ол Пантарам деп аталды, қарапайым халыққа қызмет ететін дін қызметкері. Акилаттиратту оны Пантарам деп атады. Адамдар оның үйретулерін тыңдауға, түрлі аурулардан айығуға, оның құдайлық күштерін көруге, оған құлшылық етуге және қызмет етуге келді. Вайкундар адамдарды кастаралық айырмашылықтарға қарамастан, құдыққа жиналып, ырымдық шомылуға шақырды. Ол оларды өзінің қасында бірге тамақтануға шақырды. Ол көптеген үйретімдер мен нұсқаулар берді, олардың ең бастысы – ол Кали Югамды жоюға және Дхарма Югам дәуірін бастауға келгендігін айтты, сол кезде қазір қысымға ұшыраған және зардап шеккен халық босатылып, оның басшылығымен жерді билейтін болады. "Төмендегілерді көтеру – дхарма" деген сөз оның үйретімдерінде үнемі қайталанды. Адамдарды Калиді жою үшін катализатор ретінде қызмет етуге және "Дхарма Югам" халқына айналып, жаңа мінезге ие болуға шақырды. Ол жаңа мінез-құлыққа ие болу үшін өзін-өзі құрметтеуге, әлеуметтік қадір-қасиетке және қорқынышсыздыққа үйрену керектігін айтты. Өзін-өзі құрметтеу мен әлеуметтік абыройдың маңыздылығын атап өткен ол: "Егер адам абыроймен және өзін-өзі құрметтеумен өмір сүрсе, Кали өзінен-өзі жойылады" деді. Ол адамдар Калимайядан арылғанда, Дхарма Югам өзінен-өзі ашылатынын және сол дәуірде ол Дхарма Югамның патшасы – Дхарма Раджа ретінде халыққа билік ететінін айтты.

Тұтқындалу және түрмеге қамаудан кейінгі кезең

Вайкундар Траванкор патшасын "Анантапуридегі шайтан" деп, ал британдық үкіметті "Ақ шайтандардың билігі" деп атады. Айя Вайкундардың үлкен даңққа ие болуымен және оның төңірегіне көптеген адамдар жиналуымен, оған қарсы Траванкор патшасы Свати Тирунал Рама Вармаға шағым түсті. Патша Айя Вайкундарды 1838 жылы тұтқындап, Сингаратхоппе түрмесіне қамады. 110 күн түрмеде отырғаннан кейін, 1839 жылдың 26 наурызында Свати Тирунал, өзінің гуруы Тикод Айяның кеңесімен, ол Айя Вайкундардың да шәкірті болған, оны босатып жіберді. Түрмеден қайтқаннан кейін Айя Вайкундар өзінің жақтастарының бір тобын "Тувайал Тхавасу" деп аталатын діни жаттығуды орындауға шақырды. Ол сондай-ақ кереметтер жасады. Ол Сапта Канниярға Нараяна ретінде үйленді (қараңыз: Жеті қызбен неке), жеті құдайды Екам түрінде (қараңыз: Құдайлармен неке) үйлендірді. Ол мерекелерді ұйымдастырды (қараңыз: Мерекелер мен тойлар). Кейбір әйелдер құдайлардың тірі құралдарына айналып, олардың арасында неке рәсімі болды. Жақтастары ән шырқап, дұға оқып, қуанышпен айқайлап, салтанатты шерулер ұйымдастырылды. Осы оқиғалар кезінде бірнеше рәсімдер мен салт-дәстүрлер енгізілді.

Мұра

Кейіннен Ваикундар өз жандарынан шыққан жандарға қонаққа шақырылып, зор құрметпен күтілді. Оның батасын алу ниетімен, жандары оны түрлі жерлерге алып жүрді. Осы сапарларда ол түрлі жерлерде шағын ғибадатханалар сияқты орталықтардың, яғни "Нижал Тангалдардың" негізін қалады. Ваикундар бес адамды өзінің шәкірттері деп таныды. Ол өз шәкірттерінің бірі, Хари Гопалан Чита арқылы "Акилам" деп аталатын қасиетті кітапты жазды. Ваикундар 1851 жылдың 3 маусымында өзінің әсем мекені Вайкундамына қайтты. Оның "қасиетті алтын денесі" қабірге берілді, кейін оның үстіне пати (ғибадатхана) салынды. Оның жандары бұл орынды құрметтеп, Ваикундар тірі кезінде атқарған рәсімдерді орындап келеді. Оның өмірі мен еңбектері Аяважи дінінің негізі болып табылады. Аяважи дінінің бас ғибадатханасы – Свамитопепати және ол Свамитопе ауылында орналасқан.

Танымал мәдениет

2008 жылы шыққан "Айяважи" фильмі Айя Вайкундардың өміріне негізделген. 2021 жылғы "Ору Кудайкул" фильмі де Айя Вайкундардың тарихын баяндады.