Кіріспе

Шайвизмнің ең көне түрі – Шайва-Сиддханта. Оңтүстік Үндістан мен Шри-Ланкада танымал болған бұл шайвизм түрі, Шивамен бірігуді сезінуді мақсат ететін бағышталған философияны ұсынады. Ол негізінен біздің заманымыздың 5-9 ғасырларында шайва қасиеттері жазған, жинақталған түрінде Тирумурай деп аталатын тамилдік құлшылық әндеріне негізделген. Тирумулар Сиддхантаның және оның негізгі қағидаларының негізін қалаушы деп есептеледі. 12 ғасырда Чидамбарамдағы Амардака орденінің тармақ монастырының басшысы Агорасива Шайва-Сиддхантаны қалыптастыру жұмысын қолға алды. Бұл Конгу Надудағы Ади Шайвас маталарының ең ерте белгілі Ағора Паддхати жүйесі болып табылады, ол Мейканда Шастраларын кейінірек қосылған нәрсе деп қабылдамайды. Мейкандар (13 ғасыр) – мектептің алғашқы жүйелі философы. Шайва-Сиддхантаның нормативтік рәсімдері, космологиясы және теологиясы Агама мен Веда жазбаларының үйлесімін қамтиды. Бұл дәстүрдің бір кезде бүкіл Үндістанда таралғаны айтылады, бірақ Солтүстік Үндістанның мұсылмандық жаулап алуы Шайва-Сиддхантаны оңтүстікке шектеді, онда ол Наянарлардың бхакти поэзиясында көрініс берген тамилдік шайва қозғалысымен сақталды. Осы тарихи контексте Шайва-Сиддханта көбінесе «оңтүстік» дәстүрі деп есептеледі, ол әлі де өте жанданулы. Бұл тамилдік шайва Сиддхантасының қасиеттік каноны құрайды.

Этимология

Монир Уильямс сiддхантаның мағынасын "Брахма сiддхантасы, Сурья сiддхантасы және т.б. сияқты кез келген пән бойынша белгіленген, қалыптасқан немесе канондық оқулық немесе ғылыми еңбек" деп түсіндіреді. Мектеп атауын "Шайва ілімінің толыққанды көзқарасы" немесе "жетілген шивизм" деп аударуға болады.

Тарих

Шайва-Сиддхантаның бастапқы нысаны белгісіз. Кейбіреулер бұл Кашмирдің солтүстік шайвалары (күні белгісіз) қолдаған бірлікке негізделген ілім ретінде пайда болды дейді. Оңтүстік Үндістан да таралғандығы жөнінде теория бар. Дегенмен, басқалар ертедегі Шайва-Сиддханта Үндістандағы бір жерде, азаттыққа жетелейтін қасиетті дәстүрлі бастауға негізделген дін ретінде дамыған болуы мүмкін деп санайды. Мұндай азаттыққа жеткізетін бастау Пашупата (пашупата) дәстүрінен алынған сияқты. Мекеменің теологиясының алғашқы даму кезеңінде, кейінірек теологиялық тартыстардың орталық мәселесіне айналған бірлік немесе екілік туралы мәселе маңызды болып көрінбеді.

Сайва Сиддхантаның бүгінгі күні

Сайва-Сиддханта Оңтүстік Үндістан мен Шри-Ланканың сайвалары, әсіресе Ади-Шайвалар мен Конгу-Веллалардың мүшелері арасында кеңінен таралған. Тамил Надуда 5 миллионнан астам ізбасары бар, сондай-ақ ол әлемдегі тамил диаспорасының арасында да кең таралған. Көптеген белсенді храмдар, негізінен Тамил Надуда, сонымен қатар тамил халқы көп шоғырланған әлемнің түрлі аймақтарында орналасқан. Оған қоса, көптеген монахтық және аскеттік дәстүрлер, сондай-ақ Ади-Шайвалар атты, Агам негізіндегі сайва храмдарында қызмет етуге құқылы дін қызметкерлерінің өзіндік қауымдастығы бар. Тамил сайва ақыны Кумарагупара Десикар Сайва-Сиддхантаны Веданта ағашының піскен жемісі деп айтады. Ал ағылшын тамил ғалымы Г.У. Поуп Сайва-Сиддхантаның тамил білімінің ең толыққанды көрінісі екенін атап көрсетеді.

Мәтіндер

Оңтүстік Саива Сиддхантасы құрметтейтін мәтіндер – Ведалар; жиырма сегіз дуалистік индуистік Агамдар; Шайва Пураналары; дәстүрдің құлшынып оқу негізін құрайтын екі Итихаса; Наяндардың поэзиясын қамтитын Тирумурай деп аталатын Тамил Саива канонының он екі кітабы; Агора Паддхати, жоғарыда аталғандардың кодификацияланған түрі, сондай-ақ Мейкандар тармағы үшін Саива Сиддханта Шастралары.

Алғашқы теология

Садджойот сияқты сиддхалар (шамамен 7-ғасыр) санскрит тіліндегі Сиддханта теологиясын жүйеге келтіргендіктерімен танымал. Гуру Уграджойоттан бастау алған Садджойот, Раураватантра және Сваямбхувасутрасанграхада кездесетін Сиддханта философиялық көзқарастарын жариялады. Ол Кашмирден шыққан болуы мүмкін, бірақ одан кейінгі ойшылдардың сақталған еңбектері 10-ғасырдағы Кашмирлік шежіреге жатады: I Рамакантха, I Видьякантха, Шрикантха, Нараянакантха, II Рамакантха, II Видьякантха. Осы төрт ойшылдың трактаттары бізге жеткен. Гуджарат патшасы Бхожа (шамамен 1018 жыл) Сиддхантаның кең көлемді діни мәтіндерін "Таттвапракаша" деп аталатын бір тұжырымды метафизикалық трактатқа біріктірді.

Кейінгі теология

Оның теологиясын жүйелеудің ұзақ кезеңінің шыңы X ғасырда Кашмирде орын алған сияқты, ал Кашмир авторлары Бхатта Нараянаканта мен Бхатта Рамакантаның түсіндірме еңбектері осы ой мектебінің ең жетілген көрінісі болды. Олардың еңбектері 12-ші ғасырдағы Оңтүстік Үндістан авторлары, мысалы Агорасива және Трилоканасива сияқтылардың еңбектерінде цитата келтіріліп, үлгі алынды. Олардың теологиясы Сиддхантатантралар немесе Шайва Агамдары деп аталатын тантрикалық кітаптар жинағына негізделген. Бұл жинақта дәстүрлі түрде жиырма сегіз кітап бар, бірақ тізімдер әртүрлі, және Мргендра сияқты бірнеше маңызды кітаптар тізімге енбеген. Шайва Сиддхантаның ритуалдарын жүйелеуде Кашмирлік ойшылдардың ықпалы аз болған сияқты: Шайва ритуалдарына, тіпті Шайва секталық шеңберінен тыс ритуалдарға ең үлкен әсер еткен трактат – Агнипурана сияқты еңбектерде іздері табылатын, Солтүстік Үндістанда 11-ші ғасырдың соңында белгілі бір Сомасамбху жазған ритуалдық нұсқаулық.

Монастырлық ордендер

Шейва Сиддхантасының Үндістан бойынша таралуына үш монастырьдық орден ықпал етті: Шейвизмнің ең қасиетті қалаларының бірі – Уджайнмен байланысты Амардака ордені, Чалукия әулетінің астанасындағы Маттамаюра ордені және Орталық Үндістанның Мадуматэйя ордені. Әрқайсысы көптеген тармақтарды дамытты. Сиддханта монахтары патшалық қолдаудың арқасында көрші елдерде, әсіресе Оңтүстік Үндістандағы ілімдерін таратуға мүмкіндік алды. Маттамаюрадан бастап, олар қазіргі Махараштра, Карнатака, Андхра және Керала аймақтарында монастырлар құрды. Бүгінгі Тамил Надуда ежелгі грахаста Амардака руының Ағора Паддхати Ади Шайва Маматтары және саньяси, Ади Шайва емес Мейкандар Сампрадая Адхинамдары (монастырьлар) кездеседі. Ади Шайва Маматтарының саны шамамен 40-қа жуық, олар көбінесе Конгу Надуда орналасқан.