Кіріспе

Айяваджи (, Ayyāvai, Ayyavazhi) – 19 ғасырда Оңтүстік Үндістанда пайда болған индуизм діні. Айяваджи Айя Вайкундардың өмірі мен үгіттеріне негізделген. Оның идеялары мен философиясы қасиетті мәтіндер – Акилатиратту Амманай мен Арул Ноолға сүйенеді. Осыған сәйкес, Айя Вайкундар Нараянаның толық аватары болды. Айяваджи нанымдары мен практикалары индуизммен көптеген ұқсастықтарды бөліседі, бірақ жақсылық пен жамандық, дхарма тұжырымдамаларында айқын ерекшеліктер бар. Дхармаға басты назар аударғандықтан Айяваджи дхармикалық сенім ретінде жіктеледі. Айяваджи алғаш рет 19 ғасырда индуизм сектасы ретінде көпшілік назарына ілікті. Вайкундардың іс-әрекеттері мен ізбасарларының санының артуы 19 ғасырғы Траванкор және Тамил қоғамында реформалар мен төңкеріске алып келді, Оңтүстік Үндістанның феодалдық әлеуметтік жүйесін таң қалдырды. Бұл сонымен қатар Нараяна Гуру сияқты бірқатар реформалық қозғалыстарды тудырды. Олар негізінен Оңтүстік Үндістанда, әсіресе Тамил Наду мен Керала штаттарында шоғырланған. Айяваджиді ұстанатындардың саны 8 000 000 мен 10 000 000 аралығында деп есептеледі, бірақ нақты саны белгісіз, себебі санақтар кезінде айяваджилер индуистер ретінде тіркеледі.

Этимологиясы мен тарихы

Айя тамил тілінде «ұстаз», ал вазхи – «жол» деген мағына береді. Айяважидің қарапайым аудармасы – «ұстаздың жолы» немесе «әкеңнің жолы». Тамил тіліндегі осы фразаның әртүрлі синонимдерінің болуына байланысты, басқа да теориялар туындайды. Айяважи алғаш рет Пувандантоппеде Вайкундарға (тарихи түрде «Мудисудум Перумал» деп белгілі) құлшылық етуге жиналған көптеген адамдардың назарына ілікті. 1840 жылғы Тувайал тхавасу (тазару рәсімі) – Айяважидің балама діни-мәдени құбылыс ретінде пайда болуының бастауы. Оның қатысушыларының көп бөлігі маргиналды және кедей топтардан шыққан. Олар ерекше және тәуелсіз қоғам ретінде қалыптасып, біртіндеп өздерінің жолын «Айя важи» фразасымен байланыстырды. Олардың көпшілігі Надар кастасынан болғанымен, басқа касталардан да көптеген адамдар оны ұстанады. Айяважидің алғашқы ғасырындағы қарқынды өсуі 19 ғасырдың ортасынан бастап христиан миссионерлерінің есептерінде көрсетілген. 19 ғасырдың ортасына қарай Айяважи Оңтүстік Траванкор және Оңтүстік Тирунелвели аймақтарында терең тамырлар танытып, танымал діни құбылысқа айналды. 1840 жылдардан бастап адалдардың саны едәуір артты. Вайкундардан кейін Айяважи оның ілімдері арқылы тарады. Вайкундардың шәкірттері және олардың ұрпақтары – бес Сидар елдің әртүрлі аймандарына Айяважидің миссиясын жеткізді. Осы уақытта Пайян әулеті Свамитоппа патиін басқаруды бастады, ал басқа патилер Аяның ізбасарларының басқаруына көшті. Акилаттиратту Амманаи (Акилам) нұсқауларымен сәйкес, ел бойынша құдайға табыну және кітапты зерттеу үшін Нижхал Тангалдар (кішкентай пагодалар) салынды. Айяважидің алғашқы басылған еңбегі – Арул Ноол 1927 жылы жарық көрді, ал Акилам 1933 жылы, жазылғаннан шамамен бір ғасыр өткен соң жарық көрді. Осының нәтижесінде Айяважи ауызша дәстүрлерден бас тартып, әдеби кітаптарға көшті. Айяважи штаб-пәтері Үндістанның тәуелсіздігінен кейін (1940 жылдар) және 1990 жылдарда Айяважидің одан да жылдам тарағанын хабарлады. 20 ғасырдың соңында көптеген Айяважиге негіделген әлеуметтік көмек көрсету ұйымдары құрылды. Сол кезеңде Акиламның бірнеше нұсқалары, соның ішінде кейбір даулы нұсқалары жарық көрді. Діни штаб-пәтерлер 1990 жылдардың басында дінді ұйымдастыру және басқару үшін Anbukkodimakkal Thirucchabai демократиялық бюросын құрды. Ұйымдық конференциялар Оңтүстік Үндістанның Мумбай, Ченнаи және Тируваннатпурам қалаларында өткізіледі. 2012 жылдан бастап С. Е. Вайкунда Аватарма бүкіл Тамил Наду штаты үшін шектеулі демалыс күні деп жарияланды, ал 2015 жылдан бастап Керала штаты үшін де осылай болды. Қазіргі уақытта Пайян әулетінің мұрагері Бала Пражапати Адикалар Айяважидің басшысы саналады.

Символизм

Айяваджидің символы – от тәрізді ақ Намамды көтеріп тұрған лотос. Лотос 1008 жапырақшалы Сахасрараны (тамил тілінде Ладам) көрсетеді, ал Намам – Анам Джоти немесе атманды білдіреді. Айяваджи символындағы лотостың үстіндегі "жалын тәрізді символ" Тирунамамға сілтеме жасайды, бірақ лотосқа тікелей емес. Бұл символ – Акилам негізіндегі философияның идеологиялық тұжырымы. Бұл символ 20-ғасырдың ортасынан бері қолданылып келеді. Акиламдағы сегіз юга туралы мифтік әңгіме философиялық тұрғыдан сегіз чакраға сілтеме ретінде қарастырылады. Біріншісі – Нетия Юкам, ол Бинду, ал соңғысы – Дхарма Юкам, ол Сахасрара, яғни абсолютті бақыт. Осы тізбекте, өзінің сана энергиясы (намам) Биндудан (Нетия Юкам) бастап соңғы Сахасрараға (Дхарма Юкам) дейін шақырылып, көтеріледі. Бұл лотос – ең жоғары рухани орталық, рухани жарыққа кенелу үшін арналған. Соңғы Дхарма Юкамдағы (Сахасрара) билік ететін күш – Экам, ол Вайкундардың бір бөлігі, Үштік тұжырымдамасы немесе жоғарғы абсолюттің көрінісі. Бірақ Айяваджи символизмінде Сахасрараның 1008 жапырағы бар. Лотос жүректі, ал жалын пішіні (Тхирунамам) – құдайлықты бейнелеуі мүмкін. Айяваджи басқа да символдарды қолданған, оның ішінде Вайшнавтың «Үштік Намам» (қазір қолданылмайды) және Сиыр мүйізі.

Оқыту және әсері

Айяваджидің негізгі ілімдерінің көп бөлігі "Акилаттиратту Амманаи" кітабында табылады, ал қалғандары белгісіз авторлар жазған түрлі кітаптардан жинақталған, олардың еңбектері Арул Нулда келтірілген. Дхарма сияқты, Айяваджидің басқа да ілімдері екі бөлімге бөлінеді: әлеуметтік және мистикалық. Мистикалық ілімдер құдайлық білімді ашуға арналған, ал әлеуметтік ілімдер қоғамдағы теңсіздік пен кемсітушілікті жоюға бағытталған. Бұл ілімдер Құдайға қатысты қарым-қатынасты қорқыныш емес, жағымды сезіммен құруға шақырады. Жақтастары Құдайға "Айя" ("әке") деп обращение жасауға ынталандырылады, осылайша Құдайға деген жақындық пен сүйіспеншіліктерін арттыруға болады. Айяваджи мистикасы жоғарғы бірлікке ерекше мән береді. Оның түрлі түрі болғанымен, теология әрқашан осы бірлікке назар аударады. Калидің зұлымдығы жеке жандар мен ғалам арасындағы толық бірлікті бұзып, олардың арасында жекелік пен жоғары мақтан тұту сезімін тудырады. Бұл қате түсінік бірлікпен ажырағандық сезімін тудырып, оған қарсы шығуға итермелейді. Экам – "жоғарғы жан" немесе ең жоғарғы жан – өзгермейтін, кеңістікте және уақытта барлық жерде кездесетін болмыстың толықтығы ретінде анықталады. Бұл, зұлым күш майяның әсерінен "кеңістік пен уақытқа қатысты түрлі өзгерістерге ұшырайтын" нәрсе. Барлық жаратылыс осы Экамнан, яғни ең жоғарғы санадан пайда болды. Экамның барлық қасиеттері әрбір жанның ішінде бар және одан дамиды. Әрбір жеке жан – абсолютті Жоғарғының көрінісі немесе айнасы, бұл Айываджи құлшылығында айнаның рөліне түсіндіретін мәтіндік негіз және метафора болып табылады. Адам және басқа барлық жандар Калидің зұлымдығымен шектелген. Сондықтан жандар ең жоғарғы бақытқа жете алмайды және Экамнан төмен тұрады. Жан майяның ықпалынан арылғанда, ол Экаммен бірігеді. Оның жекелігі жоғалып, ол Экам болады. Екінші жағынан, бұл жоғарғы сана Параматма (жоғарғы жан) ретінде бейнеленеді, онда Құдай – "Жұбай", ал барлық басқа жандар оның "жұбайлары", бұл Тхирккалиана Эканайда бейнеленген, онда Вайкундар жеке жандарға үйленеді. Айяваджи әлеуметтік ілімдерінде касталық теңсіздікті ашық айыптайды. Ол "касталық жүйе" емес, касталық кемсітушілікке қарсы шығады. Айяваджи құрылғаннан бастап әлеуметтік реформалардың қозғаушы күші болып табылады, әсіресе бұрын күшті касталық жүйесімен танымал болған Траванкор аймағында. Осыған байланысты Айяваджи орталықтарында касталардың араласуы қоғамды өзгертуде маңызды рөл атқарды. Айя Вайкундар елде саяси күрес, әлеуметтік қайта жаралу және діни реформаны бастау арқылы әлеуметтік реформатор ретінде табысқа жеткен алғашқы адам болды. Вайкундар Тамил Наду мен Кераланың әлеуметтік революционерлерінің бастамашысы болды. Ол сондай-ақ Үндістанның барлық әлеуметтік реформаторларының алға басушысы деп есептеледі. Акилам еңбекші табына көңіл көрсетіп, олардың төлейтін салықтарына қарсы болды. Бастапқыда жақтастары, ілімдермен нығайтылған, саяси қысымға қарсы тұрды. Бұл Акиламда ең анық көрінеді, онда Тирувитханур патшасы Калинесан (Калидің тұтқыны) ретінде, ал британдықтар әлеуметтік мағынада Веннесан (ақ несан) ретінде танылады. Айяваджи Адам құқықтары мен әлеуметтік теңдік үшін күресте алдыңғы қатарда болды, нәтижесінде Жоғары киім қозғалысы, ғибадатханаға кіру қозғалысы және Нараяна Гуру, Чаттампи Свамикал, Валлалар және Аянкали сияқты басқа да қозғалыстар пайда болды.

Ғибадат орындары

Айяваджидің ізбасарлары Патистер мен Нижал Тангалдарды құрды, олар елдің әртүрлі аймақтарында құдайға табыну және діни білім орталықтары болып табылады. Олар Айяваджи нанымдары мен тәжірибелерін тарату орталықтары ретінде қызмет етеді, негізінен Оңтүстік Үндістанда, бүкіл Үндістан бойынша. XIX ғасырдың ортасындағы Лондон миссионерлік қоғамының (ЛМҚ) баяндамаларында да Нижал Тангалдар туралы айтылған. Айяваджи орталықтандырылмағандықтан, Свамитопе Патисі барлығы үшін діни бас штаб ретінде қызмет етеді. Патистер құдайға табыну орындарының арасында маңыздырақ. Бес Пати, Панча Пати деп белгілі, Патистердің ең біріншісі саналады. Патистермен салыстырғанда, Нижал Тангалдар – Вайкундардың үйретулерін оқу және құдайға табыну үшін салынған қарапайым, кішкентай құрылыстар. Олар сондай-ақ алғашқы жылдары мектеп білімі беру орталықтары ретінде де қызмет етті. Мұқтаж жандарға осы орталықтарда тамақ және баспана ұсынылады. Олардың кейбіреулері Вайкундар тірі кезінде құрылған. Олардың ішінде Арул Нул жеті Тангалды көрсетеді, олар басқаларынан басым саналады. Бүгінде осы орталықтарда қайырымдылық шаралары негізгі қызметтердің бірі болып табылады. Бұл орталықтар Дхарманың мекені ретінде қалыптасты. Нижал Тангалдар Айяваджи халқының әлеуметтік-діни өміріндегі маңызды институтты құрайды. Панивидай күніне үш ретке дейін өткізілуі мүмкін, бірақ барлық құдайға табыну орындарында күніне кемінде бір рет Панивидай өткізіледі.

Этика

Айяважи этикасы, мета-нарративтік мифологиямен біріктірілген, негізгі жазбаларда, Акилаттиратту Амманаида кездеседі. Арул Нул – этикаға қатысты Акиламның негізгі ұғымдарының жинағы. Акиламда этикалық абстракциялар әр түрлі жағдайларда бірнеше рет «Құдай айтқан» деп, кішірек деваларға, әулиелерге және т.б. олар сұрағанда айтылады. Нейтам – Айяважидің басты құндылығы. Бұл қоғамның, оның халқының, билеуші патшаның және т.б. табиғатпен толық үйлесімде өмір сүргенін көрсетеді, барлық істері мен қызметтерінде Құдайдың күшін орналастырған. Қарсылықта, табиғат және құдайлар Нейтамды ұстанған қоғамды қорғайды. Ұяттылық пен табиғатпен толық бірігу – орталық тақырып, ұстануға тиіс этикалық форма. Акиламдағыдай, Винчай – бұл Құдай (Нараяна) Вайкундарға берген ережелер мен регламенттер. Мұндай Винчайлар үш. Ондағы істер де адамдарға олардың моральдық кодексін жақсартуға жарайды. Тиручендурдың бірінші Винчайы Акиламдағы ең ірі этикалық жиынтық құрайды. Айяважи этикасы Вайкундардың жанкешеруінен бастап үлкен өзгеріске ұшырағаны айқын, себебі сол кезде ғаламдық өзгеріс болды. Сондай-ақ, Акиламның адамзатқа балама ретінде берілгендігі айтылады, өйткені Калиян бастапқы Ведалар мен Шастраларды жойды, ал Кали Юганың басында ол бұрынғы жазбаларға бірнеше қосымшалар енгізді. Бұл екі көзқарас Акиламның индуистік жазбаларға қатысты көзқарасын көрсетеді және оларды қабылдамау себептерін көрсетеді. Айяважи жазбаларының философиясы, терминдері мен мифологиясы Айяважи теологиясы бойынша діни зерттеудің негізі болып табылады. Бірақ Акиламда келтірілген кейбір терминдерді толық түсіну индуистік жазбалардағы осы терминдердің сипаттамалық егжей-тегжейлі мәліметтеріне сілтеме жасамайынша мүмкін емес. Мысалы, 96 татваны түсінсек, Калиян да түсініледі. Сондықтан, қазіргі теологтар мен философтар адам денесінің қасиеттері ретінде татваларды түсіну үшін индуистік жазбаларға жүгінеді, олар Акиламда толық айтылмаған. Дегенмен, Акилам мен оның философиясын түсіну үшін индуистік идеялар мен ұғымдар туралы негізгі білім болуы керек. Ол тек негізгі оқиғаларды қамтиды, олар тікелей негізгі оқиға ағынымен байланысты. Бірақ әрқайсысын егжей-тегжейлі зерттеу үшін, осы оқиғаларды егжей-тегжейлі қамтитын тиісті индуистік жазбаларға жүгіну керек. Акилам осылардың бәрін қысқаша, жалпы сюжеттік желімен ұсынады, бұл оны бірегей етеді. Акиламда индуизмнің көптеген философиялық ұғымдары кездеседі; олардың кейбіреулері толық қабылданған, ал кейбіреулері қайта жаңғыртылған.

Жалпы алғанда, егер белгілі бір ұғым Акилаттиратту Амманаи немесе Арул Нул сияқты Айяважи жазбаларында индуистік жазбалардағыдай жақсы сипатталмаған болса, және оның орнына тек келтірілген болса, онда бұл ұғым діни зерттеулер үшін индуистік жазбаларда қабылданған деп есептеледі.

Теология

Айяваджи дінінің теологиясы күрделі және басқа моноистік діндерден едәуір өзгеше. Ол Экам туралы – барлық нәрсенің пайда болған бірлік туралы, сондай-ақ барлық айырмашылықтардың артында жатқан түпкі бірлік туралы сөздейді. Экам, яғни жоғарғы құдайлық күштің өзі, әрбір өзгермелі материяның тереңінен майяның ықпалынан зардап шекпестен, абсолютті тұрақты күйде қалуға тиіс. Теологиялық тұрғыдан алғанда, Құдай ең жоғары мағынада формасыз, шексіз, жыныссыз және уақыт пен кеңістіктен тыс. Тамил тіліндегі Экам сөзі «бір», «абсолютті», «бар» және «теңдесі жоқ» деген мағыналарды береді; бәрі де Айяваджи теологиясынан Құдай туралы тікелей моноистік анықтама ұсынады. Мифология бойынша, Сивам мен Сакти Экамнан бірінші болып пайда болды. Содан кейін Натам (дауыс), Тримурти, басқа кіші құдайлар және бүкіл ғалам дамыды. Тримурти – бейнеленген тәңірлердің арасындағы ең ұлысы. Тримуртидің бірі – Шива, Кали-югаға дейін жоғарғы күшке ие болды. Вишну Кали-юганың басталуынан бері жоғарғы билікке ие. Содан кейін, Вайкундардың дүниеге келуінен бастап, Вишнудың өзінің билігі де Вайкундарда қайта жаңартылды. Экам, үштік құрамындағы жоғарғы бірлік, қазіргі заманда Вайкундардың ішінде орын алады. Сондықтан Вайкундар жалғыз құдайы ретінде табынылады және жоғарғы күш саналады. Дегенмен, Акиламның он үшінші тарауында бұл жоғарғы бірлік (Экам) Вайкундардың өзі – бейнеленген Құдай екендігі айтылады. Осыған байланысты, Айяваджи Вайкундарға бағытталғандықтан, моноистік емес, монотеистік болып табылады. Вайкундардың әкесі Нараяна сияқты ешбір құдай Вайкундармен тең немесе одан жоғары мәртебеге ие болған жоқ. Вайкундар – Сантрор, Нараяна және Экам сипаттарын өз ішінде біріктіретін үштік күш. Айяваджи мифологиясында Крони, бастапқы зұлымдықтың көрінісі, алтыға бөлінді және әр бөлігі алты юга бойы Вишнуға қарсы рөл атқарып, дүниеге келді. Соңында ол соңғы сот арқылы жойылды, одан кейін құдайлар Дхарма Юкамды басқарды. Бұл Айяваджи теологиясына дуалистік өлшем қосады. Бірақ, Арул Нулдың негізгі назары – Айяваджи ілімдерінің жиынтығы өте моноистік және Кронидің соңғы фрагменті Калимайя деп аталатындықтан (физикалық немесе материалдық бейнелену емес, тұжырымдама), «Мая» Айяваджи туралы дуалистік көзқарасқа қайшы келетіндей бейнеленгені қабылданды. Бұлардан өзге, Айяваджи кітаптарында Айяваджи теологиясына пантеистік және панэнтеистік анықтама беретін жеке цитаталар да бар.

Мерекелер мен рәсімдер

Айяважиде жылына екі мереке өткізіледі. Айя Вайкунда Аватарм Тамил айының Маси (Ақпан – Наурыз) айының жиырмасыншы күні тойланады. Бұл – Күн күнтізбесі бойынша тойланатын жалғыз Айяважи мерекесі. Осы күні Нагеркоилден Свамитоппеге жасалатын жаппай шеру осы елдің бұл бөлігінде кең танымал. Тиру Эду Васиппу – Тамил айының Картигай (Қараша – Желтоқсан) айында тойланатын он жеті күндік фестиваль. Мәтінді жатқа оқуды фестиваль ретінде тойлау – Айяважиге тән ерекшелік. Бұдан басқа, Свамитоппеде үш жылда бір рет Кодиеттру Тирунал мерекесі өткізіледі. Тағы бір ерекшелік – Свамитоппеде әр күнді «Нитам Тирунал» деп аталатын мереке ретінде тойлау (тек Свамитоппеге тән). Философиялық ұғымдар мен мифологиядан өзге, Айяважидің ғұрыптары өз жолымен дамыды. Көптеген ғұрыптардың әртүрлі мақсаттары мен тарихи мағыналары бар. Тарихи тұрғыдан алғанда, бұл ғұрыптар сол кездегі қоғамда басыбайлылық теңсіздікті жоюға, сондай-ақ әлеуметтік жағынан әлсіз және жаман көрілгендерді нығайтуға және көтеруге жасалған әрекет ретінде пайдаланылған немесе қарастырылған. Мұның мысалдары – «Анна Дхармам» деп аталатын тамақтан жасалған қайырымдылық, «Тувайал Тхавасу» арқылы дене және рухани тазалық, «Тоттунамам» арқылы тиіспеушілікті жою, бас киім арқылы өзіңді-өзің құрметтеу және батылдық, ал «Мутириккинару» арқылы түрлі касталарды біріктіру. Бірақ олар діни ғұрыптар тілінде уағыздалған жоғары философиялық идеяларды да ашады. Мутириккинару мен Тирунамамға олардың Патам мен Намамның барлық психикалық және физикалық ауруларды емдеуге қабілетті деген сеніммен қаралады. Тувайал тхавасу Дхарма Юкамның соңғы мақсатына жету үшін жаттығу ретінде ұсынылады. Таж кию «барлығы патшалар» екенін көрсетеді, бұл адвайтаға ұқсас идеологияны бейнелейді. Сонымен қатар, Айяважи кітаптары осы философиялық идеяларды қарапайым халыққа түсіндіруде үлкен жетістікке жетті, бұл өте ерекше. Жеке ғұрыптар, ыстық діндарлық және діни емдеу, Айяважи құлшылығының ерекшеліктері болып табылатын бостандық идеясы мен әлеуметтік дискурс қалыптасуына үлкен үлес қосты. Ғұрыптар құқығынан айырылғандарды көтеруге және оларға көмектесуге тырысады. Тағы бір маңызды нәрсе – Айяважи әлемінде индуизмнен өзгеше, белгілі бір амалдарды білдіру үшін қолданылатын балама тіркестер.

Сантрор мен Дхарма юкам

Сантрор – Аяваз діни көзқарасының нысаны. Оның мағынасы діни және әлеуметтік екі аспектіні қамтиды. Әлеуметтік тұрғыдан алғанда, «Сантрор» термині арабтар «Ал-Хинд» деп атаған, ал Киелі кітап дәуірінде «Бес өзен халқы» деп танылған ерте «Чанарларға» сай келеді деп саналады; олар қазір әлем бойынша 250-ден астам тармаққа бөлініп, шашырап кеткен. Бірақ, идеологиялық мағынада және «Сантрор» терминінің тамил тіліндегі әдеби мағынасы бойынша, ол – асыл, қадір-қасиетпен өмір сүретін, жоғары білімге ие болған адамды білдіреді, осы арқылы толықтырушылық сипат пен әмбебап ауқымға ие болады. Тарихшылар ежелгі дравид мәдениетінде Құдайға адал жандар «Чанарлар» деп аталғанын айтады. Акиламнан алынған бір цитатада: «Чанарлар (Сантрорлар) – «көрінбейтінді» үнемі көре білуге қабілеттілер». Олардың әулеті Двапара Югамның соңғы кезеңінде басталып, Кали Югам арқылы Дхарма Югамға дейін жалғасты. Ваикундар жолымен жүретін Сантрорлардың қызметтері арқылы Кали үнемі жойылған деп есептеледі, сондықтан Дхарма Югам ақыры ашылады. Осылайша, олар ең басты зұлымдық – Калиді жоюда маңызды рөл атқарады. Аяваджи Дхарма Югамның туындысы ретінде құтқарушылық утопияны ұсынады. Осы сенімнің негізі – Айя Вайкундар Кали Югамның орнына Дхарма Югамның мәңгілік патшасы ретінде келді және оны орнатты, Дварка Патидің Арыстан тағынан соңғы сот шешімімен Крониді тозаққа жіберді (Двапара Югамның соңында Кришнамен батып кеткен, қазіргі Каньякумаридың оңтүстік-шығысында орналасқан мифтік құрлық). Дхарма Югам уақыт пен кеңістік шегінен тыс деп сипатталады. Ол көбінесе Мокша – жеке бостандыққа, сондай-ақ «Біртұтастық» күйіне қатысты айтылады.

Индуизммен байланысы

Индуизм мен Айяваджи идеологиялары тығыз байланысты. Айяваджи мен индуизмнің бір-бірінен ерекшеленетін тұсы – Кали-Юганың басталуы. Акилам бойынша, Кали-Югаға дейін Ведалар мен басқа да индуистік кітаптар Құдаймен бірге болды. Олардың әрқайсысы өздерінің күштерімен сақталған. Бірақ Кали-Юга басталғаннан кейін олардың барлық қасиеттері құлдырады. Калиян – бұл майя, яғни иллюзияны діни кітаптар мен деваларға таратқан, жаратылыстың бастапқы көрінісінің бір бөлігі. Кали-Югада барлық нағыз кітаптар майяға толы болып, ешбір пайдасы жоқ. Акиламда айтылғандай, жүйенің бүкілдей ыдырауына себеп – Дварапара Юганың соңында, Кайлас тауында Шива девалардың сөзіне сене, Вишнумен ақылдаспай Калиянды жаратты. Ал Вишнудың міндеті бұрыннан Калиянды жою болатын. Сондықтан Вишну Калиянды жою үшін дүниеге түсуден бас тартты. Осыдан кейін Шива мен Брахма өздерінің барлық күштерін Вишнуға тапсырды. Осы оқиғаға дейін Акилам бойынша Шива жоғарғы күшке ие болды. Бұл Шиваның барлық нәрседен басымдығы туралы шаивизм іліміне ұқсас теологиялық идея. Бірақ содан кейін Вишну жоғарғы күшке ие болды. Бұл тұста идеология өзгеріп, вайшнавшілдікке ұқсас болады. Вишнудың билігі Кали-Юганың басталуынан Вайкундардың дүниеге келуіне дейін осылай сақталды. Дүниеге келген кезде Вишну өзі Калиянды жою үшін тікелей түсе алмайды, себебі Калиян девалардың, оның ішінде Вишнудың күштерін сый ретінде алып, оны майя ретінде бүкіл әлемге таратқан. Сондықтан Құдай жаңа ережелермен және ерекше маңыздылықпен жаңарып дүниеге келуі керек. Құдайлардың, кітаптардың, дхарманың және т.б. күш-қуатының толық ғаламдық өзгерісі болды. Вайкундар Экамның күшін алып, Лакшми мен Вишну теңіз ішінде бірігіп дүниеге келді. Осыдан бастап барлық күш Вишнудан Вайкундарға ауысты. Сондықтан Шива, Вишну және Брахма Вайкундардың бір бөлігін құрайды. Бұл Тримурти туралы идеология (үшін де күш тең) смарттизмге ұқсас. Вишну екі қызмет атқарады: бірі Вайкундардың ішінде, екіншісі – оның әкесі ретінде теңізде қалып, Винчай арқылы Вайкундарды басқарады. Акиламның бірінші бөлігінде индуистік кітаптарда кездесетін бұрынғы югалардың оқиғалары жинақталған. Екінші бөлігінде Вайкундардың және оның дүниеге келуінің жалпыға ортақ өзгерісі мен ерекшелігі туралы айтылады. Осылайша Дхарма Акилам мен Вайкундар есімімен жаңадан құрылды және индуистік идеялар қайта жаңартылды.

Феноменология

Акилам оның негізін Дхарманың жаңа идеология түрінде қайта жаңғыруы ретінде көрсетеді. Бірақ бүгінде Аyyаваджидің көптеген жақтастары Вайкундарды Вишнудың жанындағы бейнесі деп қарастырады. Сондай-ақ, көптеген Нижхал Тангалдар индуизмнің Вайшнавизміне ұқсас Нараяна Свами Пати немесе Нараяна Свами ғибадатханасы деп аталды. Көптеген жақтастар Аyyаваджи кітабындағы көпқұдайлыққа қарсы идеяларға қарамастан, Кали, Хануман және басқа да халықтық құдайлар сияқты индуистік құдайларға табынады. Аyyаваджидің кейбір жақтастары Вайкундарды Вишнудың он бейнесінің бірі – Калки ретінде қарастырады, ал кейбір бағыттар мокшаны, жеке құтылуды ынталандырады, бірақ бұл туралы Акиламда тікелей айтылмаған. Кейбіреулер тіпті Аyyаваджидегі үштік ұғымын жоққа шығарып, Нараянаны жоғары ғаламдық күш деп санайды. Акиламның орталық тақырыбы болып табылатын бірегей монотеистік сенім бүгінгі таңда көптеген жақтастарға мүлдем белгісіз. Нижхал Тангалдар Паллиярайдағы бейнелердің айналармен алмастырылуы арқылы басқа ғибадатханалардан ерекшеленеді. Тіпті штаб-пәтердегі Пайяндар да Акиламға негіделген идеологияны нақты түсіндіре алмайды. Аyyаваджи қоғамындағы осы философиялық, идеологиялық және діни айырмашылықтар оларды жеке сенім ретінде анықтауды және ажыратуды қиындатады, олардың орнына индуизмнің бір саласы ретінде қарастырылады. Көптеген адамдар Аyyа Вайкундарды пайғамбар деп санайды және оның жердегі өмірінде көптеген болжамдар жасады деп есептейді. Алайда, Акиламда немесе Арул Ноолдың басқа кітаптарында Вайкундардың өзі ештеңе болжаған деген қандай да бір көрсетім жоқ, тек Тирувасагам 4, Акилам:12 ғана. Бұл қате түсінікке себеп – Акилам мен Арул Ноолда жүздеген болжамдар бар. Екі кітаптың мазмұны да Вайкундардың Сейдарларға құдайлық уахи бергенімен байланысты, ал Сейдарлар оларды жазбаға түсірген. Сондықтан, екі кітаптағы болжамдар Сейдарлардың болжамдары емес, Вайкундардың болжамдары деп дұрыс емес түсінік қалыптасқан. Роберт Колдуэлл, замандас тарихшылардың санатындағы сирек адамдардың бірі (оның көзқарасы Вайкундарға қатысты әрдайым өте теріс, өйткені ол өзі ЛМС христиан миссионері), сол кездегі седарлардың (оқушылардың) болашақ оқиғаларды болжауға құштар екендігіне де сілтеме жасады.

Әлеуметтік құрылым

Айяваджи құлшылығының қарапайымдылығымен ерекшеленеді. Айяваджиде бейнеге табыну мен дін қызметкерлерінің араласуы болмайды, сондай-ақ Пати мен Нижал Тангалдар сияқты ғибадат орындарының басқа түрлері де бар. Бұл – Айяваджи құлшылығының тағы бір ерекшелігі. Айяваджидің рәсімдері индуизмнен өзгеше, әлеуметтік теңдікке бағытталған реформалық немесе революциялық қызмет. Рәсімдер де діни сенімдермен байланысты және сипатталады, оларға ерекше рухани мағына береді. Оның кітаптары индуизмнің негізгі элементтері мен идеяларын қамтиды. Олар Шастралар, Агамдар, Ведалар және Пураналарға сілтеме жасайды. Алайда, Вайкундар келгеннен кейін олардың бәрі бұзылған деп есептеледі. Айяваджи де 19 ғасырда тамил және кералалық қоғамда көптеген әлеуметтік өзгерістер әкелгендіктен, реформалық қозғалыс ретінде қарастырылады. Діни құрылым Айяваджи кітаптарының жолымен дамыды және нәтижесінде әлеуметтік санадағы баламалы діни-мәдени жүйеге айналды. Айяваджи жақтастары өздерінің жүйесін «Айя Важи» фразасымен «Құдай жолы» деп атады. Бір жағынан, олар өздерінің дәстүрі барлық ескі дәстүрлерді (діндерді) алмастырғанына сенсе, екінші жағынан, Айяваджи – әлемдік діни білімнің жиынтығы деп санайды. Бір жағынан, Вайкундар барлық құдайларды өзінде біріктірді деп есептейді, ал екінші жағынан, Вайкундар келгеннен кейін бұрынғыларының бәрі бұзылып кетті. Бұдан басқа, Айяваджидің жеке теологиясы, мифологиясы, қасиетті орындары, құлшылық орындары және этикасы бар. Көптеген жаңа мақалалар, академиялық зерттеушілер және оның жақтастары оны жеке дін ретінде қарастырса да, көптеген жақтастары оны дербес дін емес, индуизмнің бір саласы деп санайды. Олар Тамил Надудағы тайпалық діндерге ұқсас мистикалық тәжірибелерге, иелік ету мен болжауларға бейім. Сонымен қатар, оның негізгі сенімдерінің көп бөлігі Адвайта және Смартизм сияқты индуистік секталарға ұқсас. Демографиялық тұрғыдан алғанда, Айяваджи жақтастары Оңтүстік Үндістанда шоғырланған, бірақ бүкіл Үндістанда да кездеседі, бірақ олардың саны салыстырмалы түрде аз. Тамил Надудың Каньякумари және Тирунелвели аудандарында Айяваджиге құлшылық ететін орын жоқ ауылды табу өте қиын. Айяваджи жақтастарының саны туралы ресми мәліметтер жоқ, өйткені олар халық санағында индуистер ретінде есептеледі.