Кіріспе

Келісім-шарт және әкімшілік құқықта, делегация (латынша intercessio) – келісім-шартта белгіленген міндетті орындау жауапкершілігін басқа адамға жүктеу амалы. Бұл амалға үш тарап қатысады: келісім-шарт бойынша міндеттенген тарап – делегант; осы міндетті өз мойнына алатын тарап – делегат; ал міндетті орындауға құқылы тарап – міндетті алушы деп аталады.

Өкілеттік беру шарттары

Егер ол міндетті тұлғаның коммерциялық тұрғыдан орынды күтулеріне қауіп төндірсе, сенім білдіру күшін жояды. Мысалы, ерекше біліктерді талап ететін немесе міндетті алушының ерекше қасиеттеріне негізделген жұмыс басқаға берілмейді. Егер белгілі бір мәшһүр адам сөз сөйлеу үшін жалданып алынса, ол бұл жұмысты басқа адамға бере алмайды, тіпті егер ол адам дәл сол сөздерді сөзбе-сөз айтса да. Дегенмен, мұндай қауіп тудырмайтын орындалуға сенім білдіру жарамды деп есептеледі. Мұндай жағдайда, міндетті тұлға сенім білдірілген адаммен, сенім білдірушінің міндеттемелерін орындау үшін қажетті көлемде ынтымақтастық етуге міндетті болады.

Өкілеттік берілген келісімшарттың бұзылуы

Егер делдатты қанағаттанарлық түрде орындамаса, міндеттемелі тұлға бұл сәтсіздікті делдаттың бастапқы шартты бұзуы ретінде қарастыруға құқылы, немесе делдат пен делдатты арасындағы шарт бойынша үшінші тұлғаның иегері ретінде өзін мойындап, үшінші тұлғаның иегеріне тиісті барлық өтемалды талап ете алады. Егер делдалау ақысыз болса, делдат орындалмағандық үшін жауапкер болып қалады, ал делдатты ешкімге ешқандай жауапкершілікке тартылмайды. Сендіруден айырмашылығы, делдалау көбінесе ақымен жасалады және ешқашан қайырымдылыққа негізделмейді, өйткені ешкім басқа біреудің міндеттемесін орындау үшін қайырымдылық ұсынысын қабылдамайды.

Салыстыру: тапсырма

Делегацияға ұқсас ұғым – тапсыру, яғни бір тараптың осы келісімшарт бойынша тиесілі табыстарды алу құқығын екінші тарапқа беруі. Делегация мен тапсыру бір уақытта жүзеге асырылуы мүмкін, алайда төлемсіздік үшін сотқа шағымдану құқығы әрқашан делегаторда қалады. Ортақ құқық бойынша, тапсыруға тыйым салатын келісімшарт шарты делегацияны да тыйымдайды. Тағы бір ортақ құқық ережесі келісімшартқа қатысушы тараптың ерекше дағдылар немесе беделді талап ететін міндеттерді басқаға жүктеуіне тыйым салады (бірақ мұндай жағдайда жаңа келісім жасау мүмкін).

Әкімшілік құқық

Әкімшілік құқықта (үкіметтік іс-әрекеттер мен шешімдерді реттейтін заң) өкілеттік беру – әкімшілік іс-әрекеттердің немесе шешімдердің бір бөлігін бағынышты тұлғаға жүктеу процесі. Бұл екі механизм арқылы іске асырылады:

Біріншіден, заң немесе делегацияланған заң министрдің немесе бас директордың өкілеттіктерін басқаруға "уәкілетті адамды" тағайындайды. Мұнда өкілетті адам өз атынан әрекет етеді, ал өкілеттік – жаңа өкіл тағайындалған жағдайда да тоқтамайтын лауазым. Екіншіден, кейбір жағдайларда белгілі бір өкілеттіктермен ендірілген тұлға басқа адамға осы өкілеттіктерді өз атынан пайдалануға рұқсат бере алады. Бұл жағдайда, бағынышты қызметкер мемлекеттік мекемеде үлкен жұмыс жүктемесін басқару үшін уәкілетті адам ретінде тағайындалады. Мұнда өкілетті адам өз атынан емес, уәкілетті адамның атынан әрекет етеді, ал өкілеттік беруші күнделікті операциялардың көп бөлігін бағыныштылар орындағанмен, қажет болған жағдайда өкілеттіктерді өздігінен пайдалана беруге құқылы. Әкімшілік құқықта заң шығару өкілеттіктері агенттіктерге берілген кезде, агенттік басшылары халық тарапынан сайланбағандықтан көбінесе алаңдаушылық туындайды. Дегенмен, заң шығару өкілеттігін агенттікке беру орынды жағдайлар көп, әсіресе заң шығарушы орган бірнеше юрисдикцияға әсер ететін, кездейсоқ дамитын мәселені шешу үшін жеткілікті қабілетке немесе тәжірибеге ие болмаған кезде.