Кіріспе

Сия Эу Чин (; басқаша аталуы: Сиа У Чин, Сиа Учин немесе Сиа Ю Чин; 1805-1883) – Оңтүстік Қытайдан Сингапурға көшіп келген, кейіннен табысты саудагерге айналған, Сия әулетінің көрнекті өкілі және шетелдегі қытай қауымының жетекшісі. Ол бұрыш және гамбиер плантацияларының кең аумағынан "Гамбиер патшасы" деп белгілі болды.

Ерте өмір

Сеа Эу Чин 1805 жылы бұрынғы Чаочжоу Фуының Чэнхай округіндегі Гүек по (Теочев диалектісінде) ауылының кішігірім провинциялық лауазымдағы Сеа Кэн Лиаттың ұлы болып дүниеге келді. Жастық шағында қытай классикасын оқыды, бірақ шетелде өзін сынап көруге және байлық табуға шешім қабылдады. 1823 жылы Сингапурге келді, бастапқыда кеңсе қызметкері болып жұмыс істеді, кейін плантация иесіне айналды, соңында саудагерлікпен айналысты.

Егіншілік және сауда қызметі

Сеа Эу Чин табысты плантация иесі болған. Ол Сингапурда алғаш рет қымыз бен гембиерді (немесе ақ кәтчті) ірі көлемде отырғызды. 1839 жылға қарай, оның гембиер плантациясы Өзен Жолының жоғарғы басынан Букит Тима жолы мен Томсон жолына дейін сегіз-он шақырымға созылған. Сеаның иелігі оған "Гамбиер патшасы" деген атақ әкелді. Ол қымыз және бұрыш плантацияларында байлық жинады. Алайда, 1850-60 жылдары Сингапурда қымыз бен бұрыш өсірудің кірістілігі бірнеше себептерге байланысты төмендеді, соның ішінде отырғызу үшін таза жердің азаюы (қымыз топырақты тез тозытады, сондықтан плантацияларды жиі көшіруге тура келді), орманды кесуден отынның жетіспеуі және Сингапур аралының өзіндегі жердің жетіспеуі. Сондықтан, өмірінің соңғы жылдарында ол Солтүстік Көпір жолында орналасқан "Еу Чин Компанисі" деген атпен саудагер және агент ретінде саудамен айналысты. Оның ұлдары, әсіресе үлкені Сеа Чэо Сеа және екінші ұлы Сеа Лян Сеа, бизнес басқаруға көмектесті, сондай-ақ оның жеңістігі Тан Сенг По да көмектесті.

Отбасылық өмір

1837 жылы Перактың Капитан Синасы (яғни қытай қауымының басшысы) Тан Ах Хуңның қызына үйленді. Ол шешек ауруынан жақын арада қайтыс болды, шамамен бір жылдан кейін оның әпкесіне үйленді, олардан бірнеше бала дүниеге келді. Оның жеңі күйеуі Тан Сенг Пох әпкесімен бірге Сингапурға білім алуға келді. Сенг Пох опиум мен спирттік ішімдіктерді сатумен айналысты (яғни Британдық Үндістаннан импортталған шикі опиумды өңдеуге байланысты үкіметтік монополияны басқарды. Опиум және спирттік ішімдіктер фермасы немесе акциз, Бұғаздық елдердің негізгі кіріс көзі болды) және 1864 жылы Эу Чин зейнеткерлікке шыққаннан кейін оның сауда фирмасын басқаруға көмектесті. Балаларының ішінде ең танымалдары Сеа Лян Сеа мен Сеа Пек Сеа болды, екеуі де бейбіт судья (JP) және қытай қауымының көрнекті мүшелері болды; алғашқысы сонымен қатар Бұғаздық елдердің Заң шығару кеңесінің ресми емес мүшесі де болды. Оның үлкен ұлы Сеа Чэо Сеа да JP болды, бірақ ол 1885 жылы әкесі қайтыс болғаннан кейін екі жыл өткен соң қайтыс болды. Оның тағы бір ұлы, Қытайда қайтыс болған Сеа Сонг Сеа және үш қызы болды, олар туралы көп мәлімет жоқ. Сеа Эу Чин Тан Ток Сенг ауруханасы алғаш құрылғанда оны басқаруға көмектесті, оның басқару комитетінің мүшесі және кей жылдары қазынашысы болды. Еуропалық саудагерлер өздерінің іскерліктерінде қытайлық делдалдарды пайдаланғандай, Бұғаздық елдердің үкіметі қытай қауымымен байланыс жасау үшін көрнекті қытай бизнесмендеріне сүйенді. Сеа Эу Чин – Оңтүстік Қытайдың Чаочжоу провинциясынан шыққан Teochew қауымымен байланыс жасады. Ол қауымда бірнеше тәртіпсіздіктерді басуға көмектесті, ең бастысы 1954 жылғы 5 мамырда болған Хоккиен-Теочев төңкерісін тоқтатуға көмектесті. Бұл оқиға көрінеу, Хоккиен мен Теочев арасындағы күріш бағасына байланысты даудан басталды, бірақ бұл дау, мүмкін, Хоккиен (Қытайдың Фуцзянь провинциясынан) және Теочев (Чаочжоу провинциясынан) қауымдастықтары арасындағы ұзақ уақыт бойы жиналған наразылық пен ашудың туындауына себеп болды. 10 күндік қақтығыста 400-ден астам адам қаза тапты. Сингапур аралында британдық билік Қытай басшыларымен, оның ішінде Теочевтерден Сеа Эу Чинмен және Хоккиендерден Тан Ким Чингпен кездесті, олардың көмегімен жағдайды бақылауға алуға көмектесті. Ол 1837 жылы құрылған Сингапур сауда палатасының алғашқы мүшесі болды және 1867 жылы бейбіт судья атанды. Ол 1851 жылдан бері Бас қазылар алқасының мүшесі болды, сондай-ақ сот қытайлықтарға қатысты істерді оған жіберді. 1872 жылы ол төрт қытаймен бірге, оның ішінде жеңінің інісі Тан Сенг Похпен бірге құрметті полиция судьясы болды.

Соңғы жылдар

Сеа Эу Чин 1864 жылы бизнестен зейнеткерлікке шығып, ғылыми ізденістерге көңіл бөлді, бірақ ол әлі де қоғамдық істерге қызығушылық танытты. Мысалы, оның есімі басқа бірнеше қытайлардың есімдерімен бірге үкіметке ұсынылған петицияда қытай қауымы арасындағы заңсыз "Вах Вэх" құмар ойынын тоқтату туралы өтініш болды. Өмірінің соңғы он жылында ол Сингапурдағы 19-ғасыр қытайларының төрт сарайының (四大厝) бірі саналатын ұлы Сеа Чео Сеа салған сарайда тұрды. Ол 1883 жылдың 23 қыркүйегінде, ал оның әйелі 1905 жылы қайтыс болды. Сингапурдағы бірнеше көше Сеа Эу Чин мен оның ұлдарының құрметіне аталған, атап айтқанда, Эу Чин көшесі – Сеаның құрметіне, Лианг Сеа көшесі және Пек Сеа көшесі. Брас-Басадағы Сеа көшесінің Сеа отбасының атымен аталғанына сенімді.