Кіріспе
Британ әдебиетінің стилі – латын әдебиетінің кезеңі, ағылшын үлгісі осы кезеңнің Август әдебиеті деп аталуына себеп болды (кейде жаңылыстыра бұрмаланып Георг әдебиеті деп те аталады) – 18 ғасырдың бірінші жартысында королева Анна, король Георг I және Георг II билік еткен жылдары пайда болып, 1740 жылдары, Александр Поуп пен Джонатан Свифт қаза болғанда (1744 және 1745 жылдары сәйкесінше) аяқталған британ әдебиетінің стилі. Бұл әдеби дәуірде роман жанрының қарқынды дамуы, сатираның кең өрістеуі, драманың саяси сатирадан мелодрамаға айналуы және жеке басты зерттеуге бағытталған поэзияның қалыптасуы болды. Философияда бұл кезең эмпиризмнің басымдығымен ерекшеленсе, саяси экономика жазбаларында меркантилизмнің формалды философия ретінде дамуы, капитализмнің өркендеуі және сауданың үстемдігі байқалды. Эпоханың хронологиялық шекаралары көбінесе анық емес, себебі 18 ғасырғы сынның қазіргі заманғы атауы оны сатираның шамалы тұманды дәуірінің қысқаша белгісі ретінде пайдаланды. Сэмюэл Джонсонның 1755 жылы жарық көрген "Ағылшын тілінің сөздігі" де Август дәуірімен "біраз дәрежеде" байланысты. Жаңа Август дәуірі барлық жанрлардағы ерекше батыл саяси жазбаларды көрсетті, дәуірдің сатиралары өткір ирониямен, нюанстармен және астында қатал сынды жасыратын сырттай әдемі тыныштықпен ерекшеленді. Бұл кезең жоғары реттелген және стильді әдеби формаларды қабылдағанымен танымал болса да, осы кезеңдегі жазушылардың эмоцияларға, халықтық мәдениетке және авторлық санаға қатысты көңілі көтеріп, кейінгі романтикалық дәуірдің алаңдаушылықтарын болжады. Жалпы, философия, саясат және әдебиет ескі аристократиялық мәселелерден арылып, қазіргі заманғы сезімталдыққа жақындады.
the period of Latin literature for which the English design is named
Augustan literature (sometimes referred to misleadingly as Georgian literature) is a style of British literature produced during the reigns of Queen Anne, King George I, and George II in the first half of the 18th century and ending in the 1740s, with the deaths of Alexander Pope and Jonathan Swift, in 1744 and 1745, respectively. It was a literary epoch that featured the rapid development of the novel, an explosion in satire, the mutation of drama from political satire into melodrama and an evolution toward poetry of personal exploration. In philosophy, it was an age increasingly dominated by empiricism, while in the writings of political economy, it marked the evolution of mercantilism as a formal philosophy, the development of capitalism and the triumph of trade. The chronological boundary points of the era are generally vague, largely since the label's origin in contemporary 18th century criticism has made it a shorthand designation for a somewhat nebulous age of satire. Samuel Johnson, whose famous A Dictionary of the English Language was published in 1755, is also "to some extent" associated with the Augustan period. The new Augustan period exhibited exceptionally bold political writings in all genres, with the satires of the age marked by an arch, ironic pose, full of nuance and a superficial air of dignified calm that hid sharp criticisms beneath. While the period is generally known for its adoption of highly regulated and stylized literary forms, some of the concerns of writers of this period, with the emotions, folk and a self conscious model of authorship, foreshadowed the preoccupations of the later Romantic era. In general, philosophy, politics and literature underwent a turn away from older courtly concerns towards something closer to a modern sensibility.
Тарихи контекст
Александр Поп, Горацийге еліктеп, король Георг II-ге (оның ортаңғы аты Август болған) жолданған, бірақ шын мәнінде Августқа арналған хат жазды, оның дәуірі поэзияның Юлий Цезарь дәуірінен гөрі әдепті, саяси және сатирикалық болған Августқа ұқсас екенін көрсететін хат. Кейін Вольтер мен Оливер Голдсмит (1764 жылғы әдебиет тарихында) 1720 және 1730 жылдардағы әдебиетті «Августан» деп атады. Дегенмен, поэзиядан басқа, Август дәуірі басқаша атаулармен белгілі. Эмпиризмнің өркендеуіне және дәуірдің ежелгі Риммен байланысты өзін-өзі атауына байланысты, осы дәуірге екі шамалы анық емес атау берілді. Бірі – неоклассицизм дәуірі, екіншісі – Ақыл-ойым дәуірі. Француздық неоклассикалық сын ағылшын әдебиетіне әкелінгенімен, ағылшыздар 1720 жылдарға дейін оның құрылымдық ерекшеліктерінен бас тарды. Сыншылар осы кезеңнің әдеби тарихына «Ағартушылық» тұжырымының қолданылуы туралы келіспейді. Дональд Грин осы дәуірді «Шаттық дәуірі» деп атау керек деп мәлімдеді, ал Т. Х. Уайт «Жанжал дәуірі» деп дәлелдеді. Соңғы кезде Рой Портер осы кезеңнің рухани атмосферасын сипаттау үшін ерекше «ағылшын Ағартушылығы» тұжырымын ұсынды. 18 ғасырдың ең маңызды ерекшеліктерінің бірі – оқырмандар мен авторлар үшін басылған материалдардың көбеюі болды. Кітаптардың бағасы күрт төмендеді, ал қолданылған кітаптар Бартоломей жәрмеңкесінде және басқа жәрмеңкелерде сатылды. Бұған қоса, Лондонның жаңалықтары мен ақпараттары патшалықтың ең шалқарына дейін жылдам тарады. Бұл «Жетісу» және «Лондон журналы» сияқты мерзімді басылымдардың құрылуымен күш алды. Йорк халқы Парламент пен сарайдағы оқиғаларды білді, бірақ Лондон халқы да Йорктегі жаңалықтарды бұрынғыдан да жақсы білді. Авторлық құқық заңдары енгізілгенге дейін пираттық басылымдар кең таралды, әсіресе Лондонмен байланысы аз аймақтарда. Пираттық басылымдар кітап сатушыларды Дублин сияқты шеткері орталықтарға тасымалдау көлемін арттыруға итермеледі, бұл бүкіл патшалықтағы хабардарлықты арттырды. Бұл 1693 жылы Баспасөзді шектеу туралы заңның күшін жойғаннан кейін одан әрі күш алды, бұл провинциялық баспаханалардың құрылуына мүмкіндік берді, нәтижесінде үкімет бақылауында емес баспа жүйесі құрылды (Clair 158–176). Әдебиеттің барлық түрлері барлық бағытта жылдам тарады. Газеттер пайда болды және көбейді. Алайда, газеттер бірден саяси фракциялардың ықпалына түсті, олар өз газеттерін құрып, мақалалар жариялады және журналистерге пара берді. Көрнекті дін қызметкерлері ең көп сатылатын кітаптардың бірі болған уағыздар жинағын басып шығарды. Диссиденттік, ресми және тәуелсіз дін қызметкерлерінің еңбектері басылғандықтан, осы туындылардың үздіксіз таралуы кез келген аймақтың діни біртектілігін жоюға және пайда болатын либерализмді дамытуға көмектесті. Журналдар өте танымал болды және эссе жазу өнері жоғалған деңгейіне жетті. Корольдік қоғамның оқиғалары үнемі жарияланып, олар танымал басылымдарда өңделді, түсіндірілді немесе мақтауға ие болды. Соңғы ғылыми кітаптарға кең аудиторияға танымал етуге, қорытындылауға және түсіндіруге мүмкіндік беретін «кілттер», «индекстер» және «дайджесттер» қосылды. Қазіргі кезде кең таралған тізімделген индекс 18 ғасырда жаңалық болды, ал бірнеше адам ескі оқулықтарға индекс жасады, бұл кез келген адамға автордың белгілі бір тақырып бойынша не айтқанын бірден табуға мүмкіндік берді. Әдеп, хат алмасу, моральдық нұсқаулар және гигиеналық кітаптар көбейді. Экономика ғылымы күрделі пән ретінде пайда болды, бірақ Англия, Ирландия және Шотландияның проблемаларын шешуге бағытталған көптеген «жобалар» түрінде дамыды. Дінге қатысты дау-дамаylar, жаңа және ескі болжамдар, түсіндірмелермен бірге, сан алуан түрде пайда болды. Қысқасы, 18 ғасырдағы оқырмандар бір-біріне қарсы дауыстармен шатасып қалды. Шындық пен жалғандық сөрелерде қатар тұрды, ал кез келген адам индекстер мен дайджесттерді пайдаланып, тез арада ғалым болып көріне алатын, жарияланған автор бола алатын еді (Clair 45, 158–187). Ақпараттың жарылуының оң жағы – 18 ғасырдың жалпы білімділігі бұрынғы ғасырларға қарағанда айтарлықтай жоғары болды. Білім беру бұрынғы ғасырларға қарағанда жоғарғы таптармен шектелмеді, сондықтан ғылымға, философияға, экономикаға және әдебиетке үлес барлық аймақтардан келді. Сауаттылық пен кітапхана адамның білім алуына кедергі келтіретін жалғыз нәрсе болған тұңғыш рет осы дәуірде туды. Бұл «ағартушылық» дәуірі болды, себебі табиғат пен адамзатты ұғынуға ұмтылыс пен ақылға сүйену кең таралды. Бұл «ақыл-ойым дәуірі» болды, өйткені дәстүрден гөрі анық және рационалды әдістерді бағалаған дәуір еді. Алайда, осындай сауаттылықтың кері жағы да болды, оны 18 ғасырдың авторлары үнемі сезінді, яғни, ақылсыздық пен ессіздік бұрынғыдан да көп жақтастар тапты. Шарлатан мен жұмбақтар көбірек алдады, сондай-ақ даналар көбірек білім берді, ал сұлу және қорқынышты апокалипсистер сөрелерде салмақты философиямен жарысты. 21 ғасырдың 21 ғасырындағы Дүниежүзілік желі сияқты, басылымдарды демократияландыру ескі құндылықты анықтау және көзқарастың біртектілігі жүйелерін күйретуге әкелді. Осылайша, 18 ғасырда кітаптарға сену қиын болды, өйткені оларды жасау және сатып алу оңай болды.
Саяси және діни контекст
Қайта қалпына келтіру кезеңі шеттету дағдарысы мен Даңқты революциямен аяқталды, онда Парламент британдық таққа мұрагерлік үшін жаңа ереже енгізді, ол әрқашан протестантизмді қандастыққа артық көретін. Бұл Джеймс II орнына Уильям III мен Мэри II-ді таққа отырғызды және бұл 1701 жылғы Елдестіру актісінде бекітілді. Джеймс Францияға қашып кетті, содан кейін оның ұлы Джеймс Фрэнсис Эдвард Стюарт 1715 жылы тақты қайтарып алуға тырысты. 1745 жылы оның ұлы Чарльз Эдвард Стюарт тағы бір әрекет жасады. Осы шабуылға ұмтылғандар жиі «15-ші жыл» және «45-ші жыл» деп аталады. Вильгельм қайтыс болғаннан кейін Анна Стюарт таққа отырды. Аннаның билігі кезінде екі соғыс болды және Джон Черчилль, Марлборо герцогының ұлы жеңістері тіркелді. Марлбороның әйелі Сара Черчилль Аннаның ең жақын досы болды және көптеген адамдар оның патшайымды барлық жағынан жасырын түрде бақылайтынын айтты. Шынайы билік жетекші министрлердің қолында деп сенген екі саяси топ бір-біріне қарсылықтарын күшейтті, ал вигтер мен торилер бір-біріне қарсы тұрды. Тақтағы әлсіздік парламенттегі партия жетекшісінің өкілеттіктерін кеңейтуге және Роберт Уолпол түрінде премьер-министр лауазымын құруға тез әкелді. Аннаның ұрпағы болмастан қайтыс болғанда, таққа Ганновердің электоры Георг I келді. Георг I ағылшын тілін нашар білген, ал ағылшын халқынан оқшаулануы оның билігін салыстырмалы түрде маңызды емес етуге ықпал етті. Оның ұлы Георг II ағылшын және француз тілдерін білді, ал оның билігі Англиядағы алғашқы толық Ганновер билігі болды. Ол кезде Парламенттің өкілеттігі үндемей кеңейіп, оның билігі Парламентке теңестірілді. Лондон халқының саны күрт өсті. Қайта қалпына келтіру кезінде ол 1700 жылы шамамен 350 000-нан 600 000-ға дейін өсті (Ескі Бейли) (Миллволл тарихы). 1800 жылы бұл сан 950 мыңға жетті. Тұрғындардың барлығы да өркендеген жоқ, өйткені қоршау актілері ауылдағы төменгі сыныптың шаруашылығын жойды, ал ауылдық аймақтар ауыр кедейлікті бастан кешірді. Ауылдағы кедейлер көшіп кетуге немесе азап шегуге мәжбүр болды (Томпсон, Вигтарды қараңыз), сондықтан ауылдан келген жастар көбінесе табысқа жету үмітімен Лондонға көшіп барды, бұл қаладағы кедейлер мен қала жұмыс берушілері үшін арзан жұмыс күшін арттырды. Сонымен қатар қылмыскерлер, жезөкшелер мен қайыршылар саны да өсті. Август әдебиетінде кездесетін мүлік қылмыстары, зорлау және аштық туралы қорқыныштарды Лондонның өсуі мен ауылдың азаюы аясында қарастыру керек. Халық санының артуына байланысты, мүлік қылмыстары қылмыскерлер үшін де, қылмыскерлерден тамақтанатын адамдар үшін де бизнес болды. Джонатан Уайлд сияқты қылмыскерлердің жетекшілері ұрлық жасаудың жаңа тәсілдерін ойлап тапты, ал газеттер қылмысты хабарлауға құштар болды. Қасқыр қылмыскерлердің өмірбаяндары танымал болды, бұл ойдан шығарылған қылмыскерлердің өмірбаянын тудырды. Ауылдық әйелдердің күрделі рактермен (мысалы, Энн Бонд) жәбірленгені туралы ескерту хикаялары және қаладағы еріктілер танымал болды, және олар мысалға алынған әйелдердің қиялданған оқиғаларын (немесе зорлық-зомбылықтан қашып құтылу) шақырды. Халықтың санының артуы, сондай-ақ, саяси оппортунистер үшін қалалық ризасыздықты табу ешқашан қиын болмаған, ал Лондон көптеген тәртіпсіздіктерге ұшырады, олардың көпшілігі Рим католиктері деп саналатын провокаторларға қарсы болды. Өте күшті, арзан дистилляцияланған спирттер енгізілген кезде, жағдай нашарлап, авторлар мен суретшілер джиннің жаңашылдығына наразылық білдірді (мысалы, Уильям Хогарттың Джин Лэйнін қараңыз). 1710 жылдан бастап үкімет джин өндіруді табыс көзі және сауда тауарлары ретінде ынталандырды, ал джин өндіру немесе сату үшін лицензия талап етілмеді. Әйелдер балаларының киімдерін джинге сату үшін оларды суға батырып жіберген жағдайлары тіркелген, ал бұл нысандар көтерілістерге жемшөп пен көтерілістердің туындауына себеп болатын жағдайларды жасады (Логри мен Тредуэлл, 14). Диссиденттер (Англия шіркеуіне сәйкес келмейтін протестанттар) қаладағы кедейлерді жалдап, уағыз айтты, ал пуритандық және «Тәуелсіз» (Баптист) қозғалыстарының әртүрлі тармақтары олардың санын едәуір арттырды. Олар Рим-католик шіркеуінің қауіптілігін, яғни оны Бабылдың жезөкшесі деп қарастырды. Анна билік етуінің соңында Жоғары шіркеу фракциясына жақтаса, Георг I соты Төмен шіркеу және ендік элементтермен тығыз байланыста болды және конформисттерге жылы болды. Жиналысты Лордтар палатасымен күресіп жүрген Георг I тиімді түрде таратып жіберді, ал Георг II оны тоқтап тұруға қуанышты болды. Сонымен қатар, екі Георг та Джеймс Фрэнсис Эдвард Стюарт пен Чарльз Эдвард Стюартқа алаңдады, олар Шотландия мен Ирландияда үлкен қолдауға ие болды, және көптеген адамдар олардың құпия жакобиттер екеніне күдікпен қарады. Уолпол Стюартты жақтаушылар туралы қорқынышты күшейтті, олар оны қолдамаған кез келген топтан шықты.
Тарих және әдебиет
XVIII ғасыр әдебиеті, әсіресе XVIII ғасырдың басындағы әдебиет, "Августан" деп аталатын осы кезеңнің ең көп таралған түрі, ерекше саяси сипатқа ие. Кәсіби автор мен жалдама жазушы арасындағы шекара әлі анықталмағандықтан, өлең, роман және пьеса жазғандардың көпшілігі саяси белсенділікке қатысқан немесе саяси қолдау алған. Сонымен қатар, күнделікті өмірден көркемдік тәуелсіздік эстетикасы толыққанды қалыптаспаған еді, ал саяси мәселелерден жоғары тұратын автордың аристократиялық идеалы көбінесе көне және маңызсыз саналды. Осы кезеңді "Қылықтар дәуірі" деп те атауға болады, себебі авторлар өздерінің қоғамындағы қылмыстар мен жамандықтарды тікелей талқылаған. Сатира – проза, драма және поэзиядағы – ең қарқынды және көп көлемді жазуды қамтитын жанр болды. Август дәуірінде жазылған сатиралар кейде жұмсақ және белгісіз болды, адамның күлкілі кемшіліктері туралы ой-пікірлер ұсынды, бірақ олар көбінесе нақты саясат, іс-әрекеттер мен тұлғаларға бағытталған сынды қамтыды. Тіпті, тақырыпқа тікелей қатысы жоқ туындылардың өзі XVIII ғасырда жасырын саяси мәлімдемелер болып табылды. Сондықтан, XVIII ғасыр әдебиетін оқитын адамдар осы кезеңнің тарихын басқа әдебиеттерді оқитындарға қарағанда жақсырақ түсінуі керек. Авторлар білімді оқырмандар үшін жазып, тек кейіннен танылуды көздеді. Тіпті, бір күнге арналған жазуды сынға алған авторлар (Жонатан Свифт пен Александр Поуп сияқты, "Таб туралы әңгіме" және "Дунциада" шығармаларының "Келешек ұрпаққа арналған арнау" бөлімінде) белгілі бір авторларды сынады, олар осы кезеңнің тарихын білмейтін адамдарға беймәлім. Поэзияның барлық түрі үнемі диалог құрып, әр автор басқаларының туындыларына жауап беріп, пікір білдірді. Романдар басқа романға қарсы жазылды (Сэмуэль Ричардсон мен Генри Филдинг арасындағы тартыс сияқты, Элиза Хейвудпен бірге Ричардсонның "Памела" романын сатирикалық тұрғыдан бейнеледі, ал Лоренс Стерн мен Тобиас Смоллетт арасындағы айтыс). Пьесалар басқа пьесаларды мазақтап немесе олардың табысына қарсы тұру үшін жазылды (мысалы, "Катонға" деген реакция және кейінірек Филдингтің "Автордың фарсы"). Осылайша, тарих пен әдебиет басқа уақыттарда сирек кездесетіндей байланысты. Бір жағынан, қалалық және саяси жазулар элиталық немесе салондық туындылар сияқты көрінуі мүмкін, бірақ екінші жағынан, бұл жаңа үкімет түрін, жаңа технологияларды және философиялық және діни сенімдерге жаңадан туған күмәндіктерді шешуге бел буған адамдардың әдебиеті болды.
Прозалық шығарма
Бұл дәуірде эссе, сатира және диалог (философия мен дін салаларында) гүлденді, ал ағылшын романы шын мәнінде жекелеген өнер түрі ретінде қалыптаса бастады. 18 ғасырдың басында сауаттылық орта және жоғарғы сыныптармен қатар жұмысшы табына да тарады (Томпсон, Сынып). Сонымен қатар, сауаттылық тек ерлерге ғана тән емес еді, бірақ әйелдердің сауаттылық деңгейін анықтау өте қиын. Сауатты адамдар үшін Англияда айналымдық кітапханалар Август дәуірінде ашыла бастады. Кітапханалардың есігі баршаға ашық болғанмен, олар көбінесе әйелдердің демеушілігімен және роман оқумен байланысты болды.
Эсселер мен журналистика
Ағылшын эссешілері континенттік үлгілерді білгенмен, олар өз формаларын осы дәстүрден тәуелсіз дамытты, ал мерзімді әдебиет 1692 және 1712 жылдар аралығында өркендеді. Мерзімді басылымдарды шығару арзанға түсті, оқуы жылдам болды және қоғамдық пікірге әсер етудің тиімді жолы саналды. Сондықтан, бір автор басқарған және жалдамалы авторлармен (әсіресе "Грюб-стрит" авторлары) жұмыс істейтін көптеген үлкен форматты мерзімді басылымдар пайда болды. Дегенмен, барлық басылымдардың ішінде ең көп таралған және ықпалдысы – Джозеф Аддисон мен Ричард Стилдің (сондай-ақ олардың достарының сирек үлестерімен) жазған "The Spectator" журналы болды. "The Spectator" бірнеше жасырын есімдермен жазылған кейіпкерлерді жасады, олардың ішінде "Мистер Спектатор", Роджер де Коверли және "Исаак Бикерстафф" бар еді. Аддисон мен Стил екеуі де өздерінің баяндаушыларын айналдырып, көркем әңгімелер құрастырды. Әлемді бейтараптықпен қарау (қатысушы емес, көрерменнің ұстанымы) ағылшын эссесінің дамуы үшін маңызды болды, себебі ол Аддисон мен Стилге мінез-құлық пен оқиғаларға түсініктеме беруге және ой жүгіртуге мүмкіндік берді. Сэмюэл Джонсонның сөздерді шеберлігі мен практикалық білімі 200-ден астам эссе жариялағанда оқырманға адам табиғатының кемшіліктері мен моральдық тұрақтылығы туралы ойлар ұсынды. Монтескье сияқты философтар болмағанмен, ағылшын эссешісі адал бақылаушы және оқырманының теңдесі бола алатын. "The Spectator" журналының сәттілігінен кейін, саяси мақалалар жариялайтын басылымдар көбейді. Алайда, саяси топтар мен саяси коалициялар осы баспасөздің күшін тез түсінді және қаңқу сөздерді тарату үшін газеттерді қаржыландыра бастады. Роберт Харлидің тори үкіметі (1710–1714) баспасөзді құруға және оны сатып алуға 50,000 фунт стерлингтен астам жұмсады (Butt); бұл көрсеткіш белгілі болды, өйткені олардың ізбасарлары оны жариялады, бірақ (Уолполл үкіметі) одан да көп қаражат жұмсады деген күдік болды. Саясаткерлер газеттерге мақалалар жазып, жариялап, қолдады және кейбір мерзімді басылымдардың, мысалы "Мист журналының", партияның ресми органы екені белгілі болды.
Сөздіктер мен сөздіктер
XVIII ғасыр барлық интеллектуалдық салаларда өркендеу кезеңі болды. Дегенмен, ағылшын тілі шатаққа толып, түсініксіз күйге түсті. Лондондық кітап сатушылар тобы белгілі эссеші Сэмюэл Джонсонға ағылшын тілін реттеу ережелерін жасауды тапсырды. Тоғыз жылдық еңбек пен алты көмекшінің жәрдемімен 1755 жылы "Ағылшын тілінің сөздігі" атты тұңғыш басылым жарық көрді. Джонсонның әріптер, сөздер және әдебиет туралы мол білімі оның сөздігіне ерекшелік сыйлады. Әрбір сөз егжей-тегжейлі түсіндірілді, олардың түрлі қолданылуы сипатталды және көптеген әдеби цитаталар мысал ретінде келтірілді. Бұл – 40 000 сөзден және Джонсонның жеке ерекшелігімен жинақталған 114 000-ға жуық цитатадан тұратын, өзіне дейін болмаған сөздік болды. Джонсонның сөздігі жылы қабылдауға ие болды, өйткені ол оқылуға ләззат сыйлайтын алғашқы сөздік еді. Анықтамалар өткірлік пен терең оймен толы болды, олар сүйікті ақындар мен философтардан алынған үзінділермен нақтыланды, оқырман оның беттерін кеш бойы зейін қойып қарап шығуға болатын. Джонсонның таңдаған құрылымы мен форматы болашақ ағылшын сөздіктері мен лексикаларына, сондай-ақ олардың тіл дамуындағы рөліне әсер еткені даусыз.
Философия және діни жазу
Август дәуірі Реставрация кезеңіне қарағанда аз дау-дамайға толы әдебиет көрсетті. Дегенмен, пуритан авторлары болды, ал романмен байланысты есімдердің бірі – пуритан жазуындағы ең көрнекті тұлға: Дэниел Дефо. Аннаның тәж киюінен кейін Реставрацияны кері қайтару үміті сарқылып, диссиденттер әдебиеті шабуылдан қорғанысқа, революциялықтан консервативтіге өтті. Дефоның жоғары және төмен шіркеу арасындағы тартыстағы әйгілі шабуылы – «Диссиденттермен ең қысқа жол немесе Шіркеуді орнату туралы ұсыныстар» түрінде болды. Бұл шығарма сатирикалық, ол шіркеу өкілдерінің диссиденттердің тудырған қиындықтарына қатысты алаңдаушылықтарын сынап көрсетеді. Яғни, бұл қорғанысшылдық туынды. Кейін, дәуірдің ең көрнекті еңбегі, ең көп цитата келтіріліп, оқылған Уильям Лоудың «Шын ниетпен құлшынып, қасиетті өмірге шақыруы» (1728) болды. Роберт Бойльдің «Тебіреністері» де танымал болды. Лоу да, Бойль де жаңғыруды қалады, сонымен қатар олар методизмнің және Джордж Уайтфилдтің уағыз стилінің кейінгі дамуына жағдай жасады. Алайда, олардың еңбектері қоғамға емес, жеке тұлғаға бағытталған. Әдебиетте революциялық діндарлар мен жанкешті уағызшылар дәуірі ұзаққа созылды. Англиядағы философияны Джон Локк толыққанды билеген Реставрациядан өзгеше, 18-ғасырда Локк ізілдестері арасында қызу бәсекелестік болды. Епископ Беркли Локктың қабылдауға баса назар аударуын кеңейтіп, «болу – қабылдану» деген тұжырыммен, қабылдаудың субъективті және объективті білімге қатысты картезиандық мәселені толық шешеді деп дәлелдеді. Беркли пікірінше, санамен қабылданатын нәрселер ғана нағыз. Беркли үшін материяның тұрақтылығы Құдайдың адамдар көре алмайтын нәрселерді көруіне байланысты, ал жанды, үнемі сезімтал, назарлы және белсенді Құдай – объективті материяның болуына жалғыз рационалды түсінік. Осылайша, Берклидің күмәндануы иманға жетелейді. Дэвид Юм, керісінше, эмпирикалық скептицизмді шектен тыс деңгейге жеткізді және ол осы кезеңнің ең радикалды эмпирикалық философы болды. Ол кез келген жерде негізсіз және тексерілмеген болжамдарға шабуыл жасады, ал оның скептицизмі басқа эмпириктер материалдық деп санайтын салалардағы метафизиканы көрсетті. Юм жеке діни сеніміне қатысты сұрақтарға кіруден жалтарды, бірақ теодиция мен космогонияның логикасы мен болжамдарын сынады және пайдалы және эмпирикалық нәрселерге ден қойды, бұл кейінірек утилитаризм мен натурализмге әкелді. Әлеуметтік және саяси философияда экономика көптеген пікірталастардың негізі болып табылады. Бернард де Мандевилдің «Бал арасы туралы аңыз» (1714) сауда, мораль және әлеуметтік этикаға қатысты дау-дамайлардың орталық нүктесіне айналды. Мандевилль ысырапшылық, құмарлық, мақтандылық және басқа да «жеке» жамандықтар жалпы қоғам үшін пайдалы деп мәлімдеді, өйткені олардың әрқайсысы жеке адамды басқаларды жұмысқа алуға, бос жұмсауға және экономика арқылы капитал ағынына ықпал етеді. Мандевилльдің еңбектері парадоксқа толы және кем дегенде жартылай адамның прогресі мен табиғи ізгілігі туралы оның түсінігін күмәнде етуге бағытталған. Алайда, Мандевилльдің аргументтері, бастапқыда Испания мұрагерлік соғысындағы жемқорлыққа қарсы бағытталған, сауда мәселесінен моральды жоюды қалаған экономистер тарапынан жиі цитаталанды.
1750 жылдан кейін
Адам Смиттің есімі қарапайым адамдарда капитализмнің әкесі ретінде сақталып қалған, бірақ оның 1759 жылғы "Моральдық сезімдер туралы теориясы" да моральдық әрекеттердің жаңа негізін құруға бағытталған болатын. Оның "сезімге" жасаған баса назары сол заманға сай келді, себебі ол адамдар арасындағы "бірлік сезімі" мен "ықылас" қажеттілігін дұрыс әрекеттің бастауы ретінде баса көрсетті. Осы идеялар мен Дэвид Хартлидің психологиясы сезімтал романға және тіпті жаңа ғана пайда болған методист қозғалысына әсер етті. Егер жаны ризашылық сезімі моральдық қағидаларды жеткізсе, онда осы сезімге толы жағдайларды жасау арқылы моральға әсер етуге бола ма? Смиттің ең маңызды еңбегі – 1776 жылғы "Халықтар байлығының сипаты мен себептері туралы зерттеу". Ол Де Мандевиль, Юм және Локкпен ортақ – мораль туралы ойланбастан, материалдық айырбас тарихын талдау арқылы басталды. Идеалдық немесе моральдық тұрғыдан нақты жағдайға көшудің орнына, ол нақты жағдайды зерттеп, индуктивті қағидаларды жасауға тырысты.
Роман
Романның негізін журналистика, драма және сатира қалады. Свифттің "Гулливердің саяхаты" (1726) сияқты ұзын прозалық сатираларда оқиғалар арқылы өтіп, сабақ алуы мүмкін (немесе алмауы мүмкін) орталық кейіпкер болады. Дегенмен, роман жазу үшін ең маңызды сатирикалық көз Сервантестің "Дон Кихот" (1605, 1615) романы болды. Жалпы, драма, журналистика және сатира деген үш бағыт романның үш түрлі түрін тудырады. Дэниел Дефоның "Робинзон Крузо" (1719) – жаңа ғасырдың алғашқы маңызды романы және ол "Гулливердің саяхаты" (Муллан 252) романынан басқа, кез келген туындыдан көбірек басылымда жарық көрді. Дефо оны жазу кезінде және одан кейін журналист болып жұмыс істеді, сондықтан Оңтүстік Америкадағы аралда бірнеше жыл бойы қамалып қалған Александр Селкирктің естеліктерімен танысты. Дефо шын өмірдің кейбір аспектілерін алып, содан көркем өмір құрды, нәтижесінде журналистикалық нарықтың сұранысын қанағаттандырды (Хантер 331–338). 1720 жылдары Дефо белгілі қылмыскерлермен сұхбаттасып, олардың өмірін жазды. Атап айтқанда, ол Джек Шепард пен Джонатан Уайлдты зерттеді және біріншісінің қашуы (және тағдыры), ал екіншісінің өмірі туралы шындыққа жақын жазбалар жасады. Дефоның жезөкшелер мен қылмыскерлер туралы хабарларынан шын мәнінде Мэри Моллиноны білген болуы мүмкін, ол «Молл Фландерс» (1722) романындағы Моллдың прототипі болған жосықпаны. Сол жылы Дефо «Жұмалық жылдың күнделігі» (1722) романын жазды, ол 1665 жылғы қорқынышты оқиғалар мен қиындықтарды журналистикалық естеліктер нарығы үшін бейнеледі, сондай-ақ «Полковник Джек» (1722) романында қарапайым жұмысшы жігіттің өркендеуі туралы әңгіме жасады. Оның соңғы романы «Роксана» (1724) құлаған әйелдер тақырыбына қайта оралды. Тақырыптық тұрғыдан Дефоның туындылары тұрақты түрде пуритандық. Олардың барлығы құлдырау, жанның төмендеуі, қайтадан дінге келу және экстаздық көтерілуді қамтиды. Бұл діни құрылым міндетті түрде bildungsroman-ды (өмір жолы) қамтыды, өйткені әрбір кейіпкер өзі туралы сабақ алып, ақылдырақ болуы керек еді.
1740 жылдан кейін: Сезімтал роман
Сезімтал роман немесе "сезім романы" 1740 жылдан кейін дамыды, ал ағылшын тіліндегі ең танымал мысалдардың бірі – Сэмюэл Ричардсонның "Памела немесе ізгілікпен сыйланған" (1740), Оливер Голдсмиттің "Уэйкфилд викары" (1766), Лоренс Стерннің "Тристрам Шэнди" (1759–67), "Сезімтал саяхат" (1768), Генри Бруктың "Сапалы ақымақ" (1765–70), Генри Маккензидің "Сенімді адам" (1771) және Мария Эджворттың "Касл Рэкрент" (1800). Континенттік мысалдар: Жан Жак Руссоның "Жули, немесе Жаңа Гелоиза" романы, оның "Өзі туралы мойындаулары" (1764–70) автобиографиясы және Гётенің "Жас Вертердің қасіреті" (1774) романы. Осы аралықта романдар жазылғанмен, Сэмюэл Ричардсонның "Памела; немесе, ізгілікпен сыйлық" (1740) – ағылшын романындағы келесі маңызды жетістік. Ричардсонның жалпы үлгілері Дефодан мүлдем ерекшеленді. Журналистік өмірбаянға сүйенудің орнына, Ричардсон сол кезде танымал болған жақсарту кітаптарын ойда ұстады. Памела Эндрюс "Мырза Б" қызметіне тұрады. Памела адал қыз болғандықтан, анасына үнемі хат жазады, ал христиан қыз болғандықтан, әрқашан өзінің "изгілігін" (яғни, бойжеткендігін) сақтайды, өйткені Мырза Б оны құмартанады. Роман оның жұмыс берушісімен некелесіп, әйел дәрежесіне көтерілуімен аяқталады. Памела, оның авторы сияқты, сыныптардың өсуіне қарсы және вигтердің көзқарасын ұсынады. Бұл туынды дерлік бірден көптеген сатираларды тудырды, олардың ішінде Генри Филдингтің "Шамела немесе мисс Шамела Эндрюстің өміріне кешірім" (1742) ең есте қаларлық. Филдинг Ричардсонды Джозеф Эндрюс (1742) арқылы сынай берді, бұл Шамеланың ағасы Джозефтің оқиғасы, ол өмір бойы өз бойындағы пәктігін қорғауға тырысады, осылайша Ричардсонның жыныстық жыртқыштығын кері қайтарады және ізгілікке жету үшін ұйықтау идеясын сатиралайды. Алайда, Джозеф Эндрюс Ричардсонның пародиясы емес, өйткені Филдинг өзінің "жақсы мінез-құлқына" деген сенімін ұсынды, бұл сыныптан тәуелсіз және әрқашан жеңіске жете алатын табиғи ізгілік қасиеттері. Джозефтің досы Парсон Адамс, ақымақ емес, бірақ наив және жақсы мінез-құлқы бар. Оның негізгі жақсы мінез-құлқы оны дүниенің зұлымдықтарына соқыр етеді, ал жолда болған оқиғалар (романның көп бөлігі саяхат оқиғасы болғандықтан) Филдингке дін қызметкерлерінің жағдайын, ауылдағы кедейлікті (және шәкірттерді) және бизнесмендердің зұлымдықтарын сатиралауға мүмкіндік береді. 1747–1748 жылдары Сэмюэл Ричардсон "Клариссаны" сериялық түрде жариялады. Памеладан айырмашылығы, бұл ізгілік туралы әңгіме емес. Керісінше, бұл өте қайғылы және әсерлі оқиға, ата-анасы оны ұнамсыз некеге мәжбүрлеуге тырысқан жас қыз туралы, оны Лавлейс есімді зымиян еркектің қолына итермелеу. Ақырында, Кларисса өз еркімен қаза табады. Роман психологиялық реализм мен эмоционалдық әсердің шедеврі болып табылады, ал Ричардсон сериялық басылымның аяғына таяп қалған кезде, тіпті Генри Филдинг оған хат жазып, Клариссаны өлтірмеуін өтінді. Памела сияқты Ричардсон да жеке тұлғаны әлеуметтік тұрғысынан бағалап, жеке өмірді сыныптық мәнге артық қойды. Филдинг Клариссаны оқып, қызығумен қатар, оның хабарларына қарсы пікір жазып жүрді. Оның 1749 жылғы "Том Джонс" Клариссаның дәлеліне қарсы пікірді ұсынады. Том Джонс жеке адамның туғаннан кейін неғұрлым көп немесе аз болуы мүмкін екендігімен келіседі, бірақ ол жеке адамның қоғамдағы орнын және жеке таңдаудың әлеуметтік салдарларын тағы да атап көрсетеді. Филдинг Ричардсонға ұқсас сюжет құрылғысын (қыз өзінің жұбайын өзі таңдай ала ма) көрсетеді, бірақ отбасы мен ауылдың матчтарды және бақытты қалай қиындататынын және жеделдететінін көрсетеді. Тағы екі романистті атап өту керек, өйткені олар, Филдинг пен Ричардсон сияқты, өздерінің шығармалары арқылы диалогқа түсті. Лоренс Стерн мен Тобиас Смоллетт шығармалары қоғамдағы өзіндік және романның әдісі туралы қарама-қайшылық көзқарастарды ұсынды. Діни қызметкер Лоренс Стерн өзінің "Тристрам Шэнди" (1759–1767) атты шығармасымен Джонатан Свифтке еліктеуге бел буды. Тристрем өзінің өмірбаянын жазуға тырысады, бірақ Свифттің "Таб туралы әңгімедегі" баяндаушысы сияқты, ол өміріндегі ештеңені оның мән-жайын түсінбестен түсінуге болмайды деп уайымдайды. Мысалы, ол оқырманға өзінің құрсақта жатқан сәтте-ақ, анасының: "Сіз сағатты бұрадыңыз ба?" деп сөйлегенін айтады. Мұны қалай білетінін түсіндіру үшін ол әкесі айына бір күн сағат бұру мен "басқа отбасылық істерді" атқаратынын түсіндіреді. Сағаттың неге бұрылуы керектігін түсіндіру үшін ол әкесін түсіндіруі керек. Басқаша айтқанда, биография уақыт бойынша алға емес, артқа жылжиды, содан кейін жылдарды алға шапқылап, тағы бір түйінге тап болып, қайтадан артқа жылжиды. Бұл ерекше энергияға толы, көп қабатты, көп сатиралы, жиі пародиялы роман. Журналист, аудармашы және тарихшы Тобиас Смоллетт, екінші жағынан, көбінесе дәстүрлі романдар жазды. Ол пикарескалық романға ден қойды, онда төмен туған кейіпкер көптеген оқиғалар арқылы өтеді. Стерн Смоллетт романдарының өмірдiң ең төменгі және жалпы элементтеріне тым көп назар аударатынын, олардың лақтықты айқайлағанын ойлады. Бұл сырттай шағым болғанымен, ол екеуінің автор ретіндегі маңызды айырмашылығына назар аударады. Стерн сатиралық фоннан романға келді, ал Смоллетт журналистикадан келді. 19 ғасырда романистер Филдингтің, Стерннің немесе Ричардсонның қарағанда Смоллеттке жақын сюжеттерге ие болар еді, ал оның кең, сызықтық әрекеттерді дамытуы ең табысты болар еді. Романның осы дамуының қатарында басқа да тенденциялар да болды. Әйелдер романдар жазып, бұрынғыдан басымдық білдірген ескі романдық сюжеттерден алыстады. Сара Скотттың "Мыңжылдық зал" (1762) сияқты утопиялық романдар, Фрэнсис Бернидің туындылары сияқты әйелдердің автобиографиялық романдары, Шарлотта Леннокстың "Әйел Кихот" (1752) сияқты ескі, еркек мотивтерінің әйелдерге бейімделуі және тағы да көптеген романдар болды. Бұл романдар әдетте қатаң даму немесе әсер желісін ұстанбайды.
Сатиралық
Тамыз дәуірі британдық сатиралық жазудың қарыштап өркендеген кезеңі деп есептеледі, оның шедеврлері – Свифттың «Гулливердің саяхаттары» және «Жақсы ниетпен жасалған ұсыныс», Поптың «Дунциадалары», «Гораций үлгісіндегі өлеңдері» және «Пәлсапалық эсселері», Сэмюэл Джонсонның «Адам тілектерінің құрметсіздігі» және «Лондон», Генри Филдингтің «Шамела және Джонатан Уайлд» және Джон Гейдің «Кедей операсы» болды. Осы кезеңде жазылған бірнеше мыңдай басқа сатиралық туындылар бар, олардың көпшілігі соңғы кезде ғана ескерілмей келді. «Скриблиандар» тобының өкілдері – Поп, Свифт, Гей және олардың әріптесі Джон Арбутнот – ортақ сатиралық мақсаттарға ұмтылған деп саналады. Соңғы кезде ғана осы жазушылар сатираның «мектебін» құрды. Свифт пен Поп қайтыс болғаннан кейін пайда болған «Сезімталдық дәуірі» августандықтардың көбінесе қатыгез және кескілескен үлгісін жұмсартты, ал сатира көбірек икемделіп, кеңірек тарады. Көптеген зерттеушілердің пікірінше, 18 ғасырдағы прозалық сатирадағы барлық есімдердің ішінде Джонатан Свифт ең басымдығын көрсетеді. Свифт поэзиямен қатар проза да жазды, ал оның сатираларының тақырыптары шексіз. Сын тұрғысынан алғанда, Свифттың сатирасы қарапайым сатирадан немесе бурлескіден өзгеше, прозалық пародияның дамуын көрсетті. Прозадағы бурлеск немесе лампан жек көрінетін авторды еліктеп, тез арада абсурдқа дейін жетеді, ал сатиралар әдетке, үрдіске немесе саясатқа қарсы пікір білдіріп, оның мағынасын, құрамын немесе әдістерін әжуалайды. Свифт пародияны, яғни басқаның стилін және формасын еліктеуді, прозадағы сатирамен біріктіруге тырысты. Свифттың туындылары қарсыластың дауысымен сөйлеп, оның стилін еліктейді, ал пародиялық туындының өзі сатира болып табылады. Свифттың алғашқы маңызды сатирасы – «Басқыштың әңгімесі» (1703–1705) болды, ол құндылықтың ескі және жаңа тұжырымдамасының арасындағы айырмашылықты көрсететін ежелгілер мен заманауилар арасындағы бөліністі енгізді. «Заманауилар» саудаға, тәжірибелік ғылымға, қоғамнан жоғары жеке адамның ақыл-ойына ұмтылса, ал «ежелгілер» тудың табиғи және мәңгілік құндылығына, қоғамның жеке адамның жақсылыққа қатысты шешімдеріне сенді. Свифттың сатирасында заманауилар ақымақтықтарымен көзге түседі, олар өздерінің ақымақтығымен мақтанады және тарихтың құндылығын елемейді. Свифттың ең маңызды сатирасы – «Гулливердің саяхаттары» (1726), онда автобиография, аллегория және философия бірігіп кетеді. «Гулливердің саяхаттарының» тақырыбы – адамның мақтандығы мен бос мақтанышын сынау. Бірінші кітап, Лилипутқа саяхат, әлемнің қазіргі күйімен басталады. Екінші кітапта философ патшасы бар Бробдингг ұлтының қазіргі ағылшын үшін үй емес екені көрсетілген. Төртінші кітапта Хоухнм жері бейнеленеді, ол таза ақылмен басқарылатын жылқылар қоғамы, онда адамзат ласпен жабылған және төменгі құштарлықтармен жетекшілікке ие «яхулар» тобы ретінде бейнеленеді. Бұл ақылға ұмтылыс қажетсіз болуы мүмкін екенін көрсетеді, ал адамдар яхулар немесе хоухнмдар болмау үшін күресуі керек, өйткені үшінші кітапта ақыл-ойы моральдық немесе пайдалылықты ескермей (яғни, ақылсыздық, қирату және аштық) босатылған кезде не болатыны көрсетілген. Одан әрі, сатириктердің арасында азғырлыққа бой алмай, тек көңіл көтеруге ұмтылғандар да болды. Том Браун, Нед Уорд және Том Д’Урфи – проза мен поэзиядағы сатириктер, олардың туындылары август дәуірінің алғашқы кезеңінде жарық көрді. Том Браунның осы бағыттағы ең танымал еңбегі – «Лондон меридианы үшін есептелген (1700) Ауыр және күлкілі көңіл көтерулер». Нед Уордтың ең есте қаларлық туындысы – «Лондондық тыңшы» (1704–1706). «Лондон шпионы» «The Spectator» газетінен бұрын бақылаушының орнына тұрып, түсініксіз түрде есеп берді. Том Д’Урфейдің «Дик және қуаныш: немесе меланхолияны тазарту таблеткалары» (1719) – бұл саяси әрекеттің нақты бір бөлігіне қарағанда, күлкілі және естуге болатын әндер түрінде ойын-сауық беруге тырысқан тағы бір сатира. Әсіресе Свифттың табысынан кейін пародиялық сатира 18 ғасырдағы авторларды қызықтырды. Саяси жазу мен саяси сатираның өркендеуіне түрлі факторлар себеп болды, ал Роберт Уолполдың табысы мен Палаталар палатасының үстемдігі поляризацияланған әдебиеттің және содан кейін пародиялық сатираның өркендеуіне тікелей себеп болды. Пародиялық сатира нормативтік немесе оң құндылықтарды қарама-қарсы қоймай, саясаттың жағдайларын және жоспарларын талдайды. Сондықтан, бұл иронистер мен консерваторлар үшін шабуылдың идеалды әдісі болды – өзгертуге болатын құндылықтар жиынтығын айта алмайтын, бірақ қазіргі өзгерістерді ойсыз деп айыптауға болатын адамдар. Сатира август дәуіріндегі барлық жанрларда кездесетін. Көбінесе сатира саяси және діни пікірталасқа қатысты. Кез келген маңызды саясаткер мен саяси актіні сынау үшін сатира пайдаланылды. Олардың көпшілігі пародиялық сатира болмаса да, пародиялық сатира саяси және діни пікірталаста да пайда болды. Август дәуірінде сатираның өте кең таралғандығы мен күштілігі соншалық, көптеген әдеби тарихтар оны әдебиеттегі «Сатира дәуірі» деп атады.
Поэзия
Август дәуірінде ақындар бір-біріне қарсы және бір-бірін толықтырып жазды, әр ақын қарсылық білдіргенде сатира жазатын. Ғасырдың басында пасторальдың мәні мен рөліне қатысты үлкен тартыс болды, бұл екі бірдей үрдісті көрсетті: жеке психологияға басымдық беріп, субъективті өзіндік сананы лайықты тақырып ретінде табу, және барлық өнер туындылары қоғамның игілігі үшін жасалған орындалу және қоғамдық ишаралар екенін қатал түрде талап етуге қарсы тұру. Екі тарап та поэзияның барлық түрлерін олардың бұрынғы қолданысынан біртіндеп бейімдеуге келісім берді. Одалар енді мақтау сөздері болмайды, балладалар енді баяндаулар болмайды, элегиялар енді шын ниетпен жазылған естеліктер болмайды, сатиралар енді нақты ойын-сауықтар болмайды, пародиялар енді тікенсіз қойылымдар болмайды, әндер енді тікелей мағынада айтылмайды, ал лирика жақындығына шағымданудың орнына жеке тұлғаны тойлауға айналады. Бұл өзгерістерді Макс Вебердің айтуынша, протестантизмнің кеңеюі деп қарастыруға болады, өйткені олар Мартин Лютердің барлық сенушілердің діни қызметкерлігі туралы доктринасының салдарының біртіндеп артуын көрсетеді, немесе оларды буржуазияның күші мен ықпалының өсуі және өсіп келе жатқан индустрияландыруда жұмысшының үйден ығыстырылуының көрінісі деп қарастыруға болады, марксистер, мысалы, Е. П. Томпсон сияқты. Субъективті жеке тұлғаның әлеуметтік жеке тұлғаға қарсы дамуы экономикалық өндірістің басқа әдістеріне қарағанда саудаға табиғи реакция болды деп санауға болады. Себебі қандай болса да, көбінесе консервативті дауыстар әлеуметтік тұлғаны, ал көбінесе жаңадан пайда болған дауыстар жеке тұлғаны қолдады. Август дәуірінің поэзиясының барлығына Александр Поп үстемдік етті. Оның жолдары қазіргі ағылшын тілінде көптеген клишелер мен мақал-мәтелдерді пайда болуы үшін жиі қайталанды. Поптың ақындық бәсекелестері аз болды, бірақ оның көптеген жеке жаулары, саяси, философиялық немесе діни қарсыластары болды, және Поптың өзі басылымдарда дауласуға бейім болды. Поп пен оның жаулары (көбінесе Поптың "Дунциада" атты сәтті сатиралық шығармасында оларды сәтті сатиралағандықтан "Дунци" деп аталды) поэзияның дұрыс тақырыбы мен поэзиялық дауыстың дұрыс бейнесі туралы маңызды мәселелер үшін күресті. Ғасырдың басында пасторальдың мәні мен рөліне қатысты үлкен тартыс болды. Поп 1709 жылы "Төрт маусымның пасторальдарын" жариялағаннан кейін, Guardian басылымы Амбрози Филипстің пасторальдарын Поптан жоғары бағалады, ал Поп Филипстің пасторальдарын мақтағандай болып, оларды жерден алып, мазақтады. Поп Филипстің ең нашар жолдарын келтіріп, оның өнімділігін мазақтап, бос жолдарын көрсетуден ләззат алды. Поп кейіннен пасторлар мен олардың сүйіктілерінің пасторальдық бейнелері қазіргі пасторлар болмауы керек, олар Алтын ғасырдың бейнелері болуы керек екенін түсіндірді: "біздің пасторларымызды қазіргі пасторлар ретінде емес, ең жақсы адамдар жұмыс істеген кезде болуы мүмкін болғандай сипаттауымыз керек" (Гордон). Филипстің пасторальдық өлеңдері аса қорқынышты емес еді, бірақ олар пасторальдықты "жаңарту" қалауын көрсетті. 1724 жылы Филипс "барлық дәуірлерге және кейіпкерлерге, патшалықтың басқарушысы Уолполдан бастап балабақшадағы мисс Пултенейге" арналған өлеңдер сериясын жазып, поэзияны қайта жаңартады. Генри Кэри осы өлеңдерді сатирикалық түрде ең жақсы етіп жазғандардың бірі болды, ал оның "Нэмби Пэмби" шығармасы Филипс пен оның әрекеттерін толығымен жоюға айналды. Алайда, Филипс пен Поптың арасындағы ерекшелік екеуі де пастораль мен оданы өзгертіп, бейімдегенінде болды. Поптың Алтын ғасыр пасторалына деген талабы, Филипстің оны жаңартуға деген құштарлығы сияқты саяси мәлімдеме жасады. Амбрози Филипсте модернизмнің жеңіске жетуіне ұмтылу оңай болса да, Поптың жасанды түрде шектелген пасторалы идеалдың қандай болуы керектігінің мәлімдемесі болды. Поптың досы Джон Гей де пасторальды бейімдеді. Гей Поптың ұсынысы бойынша жұмыс істеп, "The Shepherd's Week" шығармасында жаңартылған пасторальды пародия жазды. Сондай-ақ, ол өзінің "Trivia" шығармасымен Ювенальдің сатираларын еліктеді. 1728 жылы оның "Күсік операсы" үлкен жетістікке жетіп, бұрын-соңды болмаған сексен қойылымға шықты. Бұл шығармалардың бәрінде ортақ нәрсе бар: жанашырлық. "Trivia" шығармасында Гей Лондонда тұратын және құлап жатқан қабырғалар мен төсек-орынды шұңқырлар қауіп төндіретін адамдарға жанашырлық танытатын сияқты жазады, ал "The Shepherd's Week" күнделікті өмірдің ақымақтықтары мен ерекше мінез-құлықтарының егжей-тегжейлі суретін ұсынады. Тіпті "Күсік операсы", Роберт Уолполды сатиралайтын шығарма, өзінің кейіпкерлерін жанашырлықпен бейнелейді: жамандық жасаушылардың өзіне тән қайғылы әндері бар және шексіз жамандық емес, қажеттілікке байланысты әрекет етеді. Август дәуірінің бойымен классикалық ақындарды "жаңарту" кең таралған. Бұл аудармалар емес, классикалық үлгілерді еліктеу болды, ал еліктеу ақындарға жасаған түсініктері үшін жауапкершіліктен құтылуға мүмкіндік берді. Александр Поп Горацийді "Августқа жолдама" атты өлеңінде "еліктеу" арқылы патшаға тікелей қарсы айтуға қол жеткізді. Сол сияқты, Сэмюэл Джонсон өзінің "Ювенальді еліктеуі" атты "Лондон" өлеңінде Август дәуіріне жататын өлең жазды. Еліктеу өзіндік консервативті болды, өйткені барлық жақсы нәрселер ескі классикалық білімде табылатынын айтты, бірақ бұл еліктеулер прогрессивті мақсаттар үшін қолданылды, өйткені оларды қолданған ақындар көбінесе саяси жағдайға шағымдану үшін қолданды. Сатирада Поп Август дәуірінде барлық уақыттағы ең ұлы поэзиялық сатиралардың екеуін жасады. "Қылшықтан ұрлану" (1712 және 1714) - жеңіл мазаққа алушылық. Поп Виргилийдің қаһармандық және эпикалық құрылымын жас әйелдің (Арабелла Фермор) шашының бір бөлігін махаббатқа толы баронның (Лорд Петр) қырқып алу оқиғасына қолданады. Салыстырудың құрылымы Попты күресті бақылау үшін мифологиялық күштерді ойлап табуға мәжбүр етеді, сондықтан ол Омбре ойыны үшін сильфтер мен метапсихоз мифологиясы бар эпикалық шайқасты жасайды, содан кейін шаштың апофеозына апарады. Бір жағынан, Поп Джонатан Свифттың "Ваннадағы ертегіде" метафоралардың нақты шындықтар екеніндей көріну әдетіне еліктеді, және ол күнделікті өмірмен байланысты мифологияны ойлап тапты. Өлең үлкен қоғамдық жетістікке жетті. "Қылшықтан ұрланудың" жеңіл, күлкілі сатирасынан кейін он жыл өткен соң Поп өзінің ең шебер туындысын, "Дунциада" шығармасын жазды. Оқиға құдай Дульнесстің жаңа аватарасын таңдауы туралы. Ол Поптың жеке жауы Льюис Теобалдқа тоқталады, ал өлең Теобалдтың билікке көтерілуінің құрметіне Ұлыбританияның барлық дунцилерінің қатысуымен өткен тәжді кигізу және қаһармандық ойындарды сипаттайды. Поптың жаулары "Дунциадаға" шабуылдармен жауап бергенде, Поп түпнұсқа "Дунциадаға" "білімді" түсіндірмелермен толыққан "Dunciad Variorum" шығармасын жариялады. 1743 жылы ол төртінші кітапты қосты және басты кейіпкерді Льюис Теобалдтан Колли Сибберге ауыстырды. Жаңа "Дунциаданың" төртінші кітабында Поп жарық пен қараңғылық (ағарту мен қараңғы дәуірлер) арасындағы шайқаста түні мен Дульнесстің жеңіске жететінін, барлық құнды нәрселер біржақтылықтың көлеміне сіңірілетінін білдірді. Джон Гей мен Александр Поп жеке тұлғаны тойлаушылар мен әлеуметтік тұлғаны тойлаушыларды бөлетін сызықтың екі жағына жатады. Поп "Қылшықтан ұрлануды" екі үлкен отбасы арасындағы келіспеушілікті реттеу үшін, оларды бейбітшілікке күлдіру үшін жазғанын айтты. Тіпті "Дунциада", Поптың жаулары тізіміндегі әркімді өлтіру сияқты көрінетін шығарма, осы тұлғаларды әдебиеттегі қауіпті және антиәлеуметтік күштердің көрінісі ретінде бейнелейді. Теобалд пен Сиббер мақтан мен тәкаппарлықпен, моральға немқұрайлы қараумен ерекшеленеді. "Дунциаданың" қаһармандық ойындар бөлімінде Поп аяусыз шабуылдайтын жалдамалы қаламгерлердің бәрі ашкөздіктің және жалғандықтың...
Романтизмнің бастауышшылары
1726 жылы екі өлең жарық көрді. Олар пейзажды жеке көзқарас тұрғысынан бейнелейді және олардың сезімдері мен моральдық сабақтарын тікелей бақылаудан алады. Бірі – Джон Дайердің «Гронгар төбесі», екіншісі – Джеймс Томсонның «Қыс», одан кейін барлық маусымдарды қамтыды (1726–30). Екеуі де Поуптың «Виндзор орманы» еңбегіндегі Алтын ғасыр пасторалінің түсінігінен өзгеше. Мифология минималды деңгейде, Британия мен тәжді мақтау жоқ. Дайер өлемінің сегіз буынды жырлары тау көрінісінің табиғи сұлулығын жұмырлап, тыныш ойларға жетелейтін болса, Томсонның қысқы толғанысының бос өлеңдері мұңды және поэзиялық өрнекке лайық сезім ретінде осы көңіл күйін орнықтырады. Осы бағыттағы көрнекті ізбасары – Эдвард Йонгедің «Түнгі ойлар» (1742–1744). Бұл өлең «Қыс» поэмасынан да гөрі терең жалғыздық, қайғы-қасірет және үмітсіздік туралы болды. Осы өлеңдерде романтиктердің көретін лириканың бастапқы қозғалысы бар: әлемнің көріністеріне жеке тұлғаның ерекше, бірақ үлгілі жауабы. Осы жалғыздыққа ұштасқан шабыт Томас Грейдің «Ауылдық шіркеу қорынан жазылған элегиясы» (1750) арқылы жаңа салаға көшті. Ол «елде» жазылған, Лондон емес, және поэма жалғыз бақылаушыны ерекше жағдайға қояды. Ақын тек жалғыздық арқылы толығымен жеке түйсікпен жеделген шындық туралы айта алады. Грейден кейін, көбінесе «Шіркеу қоры ақындары» деп аталатын топ оның бейнесін және көбінесе стилін еліктеуге кірісті. Оливер Голдсмит («Шөлге айналған ауыл»), Томас Уортон және тіпті Томас Перси («Уоркворттың уақыт өткізушісі») балама үлгілерді қабылдады, олардың барлығы консервативті және классицист болды (Грей өзі грек тілінің профессоры еді), жалғыздық пен жоғалтудың жаңа поэзиясын қабылдады. Романтиктер 18 ғасырдың соңында пайда болғанда, олар субъективті өзіндік жаңашылықты ойластырмады, тек бұрыннан бар нәрсені формалдады. Сол сияқты, 18 ғасырдың соңында Томас Персидің «Ежелгі ағылшын поэзиясының қалдықтары» арқылы балладалар қайта жанданды. Бұл қалдықтар әрқашан ежелгі болған жоқ, өйткені балладалардың көптегені тек 17 ғасырдан басталады (мысалы, Багфорд балладалары немесе Перси жинағындағы «Уонтлинің драконы»), сондықтан антикварлық қозғалыс ретінде басталған нәрсе көп ұзамай халықтық қозғалысқа айналды. Осы халықтық күш Шіркеу қоры ақындарының жеке және индивидуалистік күшімен біріккенде, романтизмге жетуге болатын емес.
Жалпы тарихы
Роджерс, Пэт. Август дәуірінің көзқарасы (Лондон: Methuen, 1974) (жұмсақ мұқаба). Әдеби орта, маңызды авторлар және әдеби жанрлар туралы жалпы шолу.
Әдеби сын
Баттестин, Мартин С. The Providence of Wit: Aspects of Form in Augustan Literature and the Arts (Оксфорд: Oxford University Press, 1974) Поп, Гей, Филдинг, Голдсмит, Свифт және Стерн еңбектерін талдайды. МакКеон, Майкл, Ағылшын романының пайда болу тарихы (Лондон: Century Hutchinson, 1988) Уатттың романның XVIII ғасырдағы пайда болуы туралы "үштік өрлеу" теориясына жасалған сынды пікір. Нокс, Дэвид, Райлри және ашу: XVIII ғасыр сатирасын зерттеу (Брайтон: Harvester, 1987) – дәуірдің маңызды әдеби формаларының бірін толыққанды зерттеу. Уотт, Иан, Романның өрлеуі: Дефо, Ричардсон және Филдингтің шығармаларын зерттеу (Лондон: Pimlico, 2000) – август романдық форманың қалыптасуына себеп болған әлеуметтік-экономикалық жағдайларды зерттейтін маңызды ғылыми еңбек.
Антологиялар
Прайс, Мартин (ред.) Ағылшын әдебиетінің Оксфорд антологиясы: қалпына келтіру және он сегізінші ғасыр (Лондон: Оксфорд университетінің баспасы, 1973) (pbk.) Реставрация және Август дәуірі әдебиетінің 4500 беттік жинағы. Поптың "Сын туралы эссесі" және Свифттің "Таб туралы хикаясы" сияқты маңызды туындылар тек үзінділер түрінде келтірілген. Әдебиеттер тізімімен түсіндірілген. Гринблат, Стивен; Липкинг, Лоуренс және Джеймс Ноггл (ред.) Ағылшын әдебиетінің Нортон антологиясы, C том: Реставрация және XVIII ғасыр (Нью-Йорк: W. W. Norton and Co., 2006) (pbk.) Оксфорд антологиясымен салыстырғанда көбірек материалды қамтиды, сондай-ақ библиографиямен түсіндірілген.