Француздық "Шуан" лақабының шығу тарихы

Кіріспе

Французша лақап есімдер "Чуан" атауының пайда болуы мен қолданылуы

"Чуан" ("тыныш", немесе "бірқазан") – французша лақап есім. Бұл атауды Чуан ағайындары, ең әйгілісі Жан Коттерео, жақсы танымал Жан Чуан, француз төңкерісіне қарсы Бас-Менде ірі көтеріліске жетекшілік еткенде, соғыс есімі ретінде қолданған. Осы көтеріліске қатысушылар – және белгілі бір деңгейде жалпы француз төңкерісіне қарсы белсенділер – "чуандар" деп аталды, ал көтерілістің өзі "шуаннери" деп аталды.

Сөздің шығу тегі

Жан Коттеро және оның бауырлары әкесінен «Шуан» лақап атын мұра еткен, ол Бретень шекарасындағы Маенн департаментінің Сен-Бертевен ауылынан шыққан, сабан саудагері және құрметті адам болған. Бір пікір бойынша, бұл лақап аты оның соудың (француз тілінде «шуэт») немесе әсіресе жалпақ мойынды соудың дауысын шығару шеберлігінен туындаған, ол ескі француз тілінде «ша хуант» деп аталған, және бұл атау Маенн аймағында қолданылатын батыс «langue d'oïl» диалектінде сақталған. Басқа бір дерек көзіне сәйкес, Коттеро отбасының мүшелері ұзақ жылдар бойы «Шуан» тегін тағу себебі – олардың атасы табиғатынан қайғылы және үндемейтін болған, ал үшінші бір дерек бойынша, олар контрабандалық сапарларда ескерту және тану белгісі ретінде соудың дауысын қолданған. Коттеро отбасы осы тегін сол кезден бері сақтап келеді. Бұл тег Жан Шуанның басшылығымен соғысуға жиналған барлық ерлерге, содан кейін батыс провинцияларындағы басқа да роялистерге берілді. Алғашқы Шуандар түнгі құстардың дауысын еліктеп, бір-бірін таныған және шақырған деген мәлімет – бұл шындығын білмейтін, бірақ қызығушылықтарын қанағаттандыру үшін түсіндірме іздегендердің болжамы. Мүмкін, көтерілісшілердің кейбіреулері осы идеяны лақап аты арқылы ұсынған шығар. Бұл құс бұрын қарулы даналықтың символы болғандықтан, шаруалардың соғысқа деген құлшынысының белгісіне айналды. «Шуан» атауының Мэн, Нормандия және Бретань роялистік әскерлеріне таралуының бір себебі – 1792 жылғы 15 тамыздағы Сен-Уэн-де-Туа шеруі болуы мүмкін, онда (басқалармен қатар) Жан және Рене Коттеро қатысқан. Олар Лаваль билігіне сигнал берген. Тағы бір себеп – роялистік әскерлердің түнде соудың дауысын сигнал ретінде пайдалануы.

Jean Cottereau and his brothers all inherited the nickname Chouan from their father, a clog merchant and homme honorable from Saint Berthevin in Mayenne, on the border with Brittany. One view is that this nickname originated from his talent for impersonating the cry of the owl (chouette in French), or specifically the tawny owl, which was called chouan in old French (French chat huant), a designation that survived in the western langue d'oïl dialect spoken in Mayenne. According to another authority, the only reason the members of the Cottereau family had long borne the surname Chouan was that their grandparent was sad and taciturn by nature, and according to yet another, because they used owl calls as warning and recognition signals whilst out on smuggling trips. Writing within living memory of the events, Jacques Duchemin des Cépeaux insisted that,
The surname of Chouan was given to Jean Chouan's grandfather because he was by nature taciturn and sad and because, at meetings, he kept himself out of the way in a corner. Since that time, the Cottereau family has maintained this surname. It was in turn given to all men who mustered to fight under the command of Jean Chouan, and finally to other royalists in arms in the western provinces. As for the account that the first Chouans imitated the cry of birds of the night to recognise and call each other, it is a supposition made by those who not knowing the true explanation nevertheless wanted to have some explanation to satisfy their curiosity Maybe some insurgents had this idea which was suggested to them by their nickname. Although it is only some, it is to be noted that the bird formerly dedicated to armed wisdom became a sort of emblem for the bellicose piety of our peasants." One possible reason the name was extended to the royalist troops of Maine, Normandy and Brittany is the riot at Saint Ouën des Toits on 15 August 1792, in which (among others) Jean and René Cottereau participated. There, they signalled to the Laval authorities. Another is that the royalist troops mustered at night using the owl call as a signal.

Таралу

Көтеріліс туралы жазған кейбір тарихшылардың (оның ішінде аббат Паулуанның) пікірі бойынша, "Сартадағы көтерілісшілер «шоандықтар» деген лақап алған жоқ, бірақ олар қарсылық күресінің басында өздері қабылдады". XIX ғасыр тарихшылары – J. J. M. Savary және J. M. Lequinio, «Vendée-дегі Республикалық Армиялар Әкімшісінің естеліктері» кітабының авторы – осы мәселеде келіспеді. Жозеф де Пусае, шоаннерияның жоғарғы қолбасшысы болғандықтан, бұл тақырыпта ең жақсы білген адам ретінде, шоан ағайындары алғаш ұйымдастырған көтеріліске өздерінің атын бергенін мәлімдеді. Көтерілістің ерекше нышанында шоаннерияны бейнелеуде соулардың (Минерваның да символы) ресми түрде қолданылғаны байқалады. Онда Францияның елтаңбасы оң жақта, екі соудың қолдауымен, жоғарыда "IN SAPIENTIA ROBUR", төменде "SIC REFLORESCENT" деген екі ұран бейнеленген. Бұл нышан "Англиядағы роялистік агенттіктердің" жарияланымдарында, әсіресе "Almanach Royaliste pour l'année 1795, troisième du règne de Louis XVII, à Nantes (Лондон)" (1795 жылғы Роялистік альманах, Людовик XVII билігінің үшінші жылы, Нант (яғни Лондон)) және Бретань, Нормандия, Пуату, Мэн, Перше, Анжу және жақын арада бүкіл Францияда таралды. Яғни, ағылшын тілінде: "The Royalist Almanac for the year 1795, third year of the reign of Louis XVII, at Nantes (ie London) and found in all the towns of Brittany, Normandy, Poitou, Maine, Perche, Anjou, and soon throughout the whole of France".